Λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση: όταν το στομάχι ερεθίζει τον λαιμό

Η λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση είναι η άνοδος περιεχομένου του στομάχου μέχρι τον λάρυγγα και τον φάρυγγα, όπου ερεθίζει τον βλεννογόνο. Δίνει συμπτώματα στον λαιμό, όπως βραχνάδα, συνεχές καθάρισμα του λαιμού, βήχα και αίσθηση φλέγματος, και συχνά χωρίς τις κλασικές καούρες. Αντιμετωπίζεται με αλλαγές στη διατροφή και στις συνήθειες και, όπου χρειάζεται, με φάρμακα.

Τα συμπτώματα όμως δεν είναι ειδικά: τα ίδια μπορεί να τα προκαλέσουν πολλά άλλα προβλήματα του λαιμού. Γι' αυτό η διάγνωση δεν βγαίνει μόνο από τα συμπτώματα.

Τι είναι η λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση

Ανάμεσα στον οισοφάγο και στο στομάχι, και ψηλά στον οισοφάγο, υπάρχουν μυϊκοί δακτύλιοι που εμποδίζουν το περιεχόμενο του στομάχου να ανέβει. Όταν δεν κλείνουν καλά, οξύ, πεπτικά ένζυμα ή και λιγότερο όξινο υγρό ανεβαίνουν. Στην κλασική γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση μένουν κυρίως στον οισοφάγο και προκαλούν καούρες. Στη λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση φτάνουν ψηλότερα, στον λαιμό.

Ο λάρυγγας είναι πολύ πιο ευαίσθητος από τον οισοφάγο. Ακόμη και λίγα επεισόδια παλινδρόμησης μπορεί να τον ερεθίσουν. Η διεθνής ομοφωνία του 2024 ορίζει τη λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση ως πάθηση του ανώτερου αναπνευστικού και πεπτικού που οφείλεται στην άμεση ή έμμεση επίδραση του περιεχομένου του στομάχου.

Συμπτώματα λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης

Τα πιο συχνά συμπτώματα, σύμφωνα με τη διεθνή ομοφωνία του Σαν Ντιέγκο, είναι:

• βραχνάδα ή αλλαγή στη φωνή
• συνεχές καθάρισμα του λαιμού
• χρόνιος βήχας
• αίσθηση φλέγματος που κατεβαίνει ή κολλάει στον λαιμό
• πονόλαιμος ή κάψιμο στον λαιμό
• αναγωγές, δηλαδή υγρό που ανεβαίνει στο στόμα

Πολλοί περιγράφουν και την αίσθηση ότι κάτι έχει κολλήσει στον λαιμό, σαν κόμπος. Το σύμπτωμα αυτό χρειάζεται εξέταση, αλλά συχνά δεν οφείλεται τελικά σε παλινδρόμηση.

Για να θεωρηθούν τα συμπτώματα σχετικά, οι ειδικοί ορίζουν ότι πρέπει να εμφανίζονται τουλάχιστον δύο φορές την εβδομάδα και να κρατούν περισσότερο από 8 εβδομάδες. Ένας πονόλαιμος λίγων ημερών είναι συνήθως φαρυγγίτιδα και μια βραχνάδα με κρυολόγημα είναι συνήθως λαρυγγίτιδα.

Λαρυγγοφαρυγγική ή γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση;

Οι δύο καταστάσεις συχνά συνυπάρχουν, αλλά διαφέρουν στα συμπτώματα και στον τρόπο που ελέγχονται.

Η διεθνής ομοφωνία του Σαν Ντιέγκο, που συντάχθηκε από ωτορινολαρυγγολόγους, γαστρεντερολόγους και λογοθεραπευτές, προτείνει να εξετάζονται και οι δύο πλευρές μαζί.

«Σιωπηλή» παλινδρόμηση: χωρίς καούρες

Η λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση λέγεται συχνά «σιωπηλή», γιατί μπορεί να εμφανιστεί χωρίς τα συμπτώματα του οισοφάγου, δηλαδή χωρίς καούρες, ξινίλες ή πόνο στο στήθος. Άλλοι έχουν και τα δύο.

Αυτός ο διαχωρισμός έχει σημασία. Οι κατευθυντήριες οδηγίες χωρίζουν τους ασθενείς σε όσους έχουν και καούρες και σε όσους έχουν μόνο συμπτώματα στον λαιμό, γιατί η πορεία διάγνωσης και θεραπείας διαφέρει.

Είναι πάντα παλινδρόμηση;

Όχι. Αυτό είναι ίσως το πιο σημαντικό που πρέπει να ξέρετε. Τα συμπτώματα στον λαιμό είναι πολύ συχνά, αλλά όταν γίνονται αντικειμενικές εξετάσεις, παλινδρόμηση επιβεβαιώνεται μόνο σε περίπου 35% των ανθρώπων με τέτοια συμπτώματα.

Άλλες αιτίες που δίνουν παρόμοια εικόνα είναι:

• η αλλεργική ρινίτιδα και η βλέννα που κατεβαίνει από τη μύτη στον λαιμό
• το κάπνισμα
• η κούραση της φωνής
• καλοήθεις βλάβες των φωνητικών χορδών
• πιο σπάνια, βλάβες του λάρυγγα που χρειάζονται έλεγχο για κακοήθεια
• ένας ευαίσθητος λάρυγγας που αντιδρά υπερβολικά σε ερεθίσματα, ακόμη και χωρίς παλινδρόμηση

Γι' αυτό ο έλεγχος από ωτορινολαρυγγολόγο προηγείται της μακροχρόνιας θεραπείας.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Λαρυγγοσκόπηση. Ο ΩΡΛ εξετάζει τον λάρυγγα με λεπτή κάμερα από τη μύτη ή το στόμα, συνήθως στο ιατρείο. Η εξέταση δείχνει αν υπάρχει άλλη αιτία για τα συμπτώματα, όπως μια βλάβη στις χορδές. Η εικόνα του λάρυγγα από μόνη της όμως δεν αρκεί για να διαγνωστεί παλινδρόμηση.

Οι αμερικανικές κατευθυντήριες οδηγίες για τη βραχνάδα συστήνουν να μη δίνονται φάρμακα για παλινδρόμηση σε κάποιον που έχει μόνο βραχνάδα, χωρίς να έχει γίνει πρώτα λαρυγγοσκόπηση.

Ερωτηματολόγια. Ο γιατρός μπορεί να χρησιμοποιήσει τυποποιημένα ερωτηματολόγια συμπτωμάτων, χρήσιμα κυρίως για την παρακολούθηση της πορείας.

Γαστροσκόπηση και μέτρηση της παλινδρόμησης. Όταν τα συμπτώματα επιμένουν παρά τη θεραπεία, όταν υπάρχουν μόνο συμπτώματα στον λαιμό χωρίς καούρες, ή πριν από επεμβατική θεραπεία, χρειάζονται:

• γαστροσκόπηση, για να ελεγχθεί ο οισοφάγος και το στομάχι
• 24ωρη pH-εμπεδανσομετρία: ένας λεπτός καθετήρας από τη μύτη καταγράφει για ένα 24ωρο κάθε επεισόδιο παλινδρόμησης, όξινο ή όχι, και πόσο ψηλά φτάνει
• εναλλακτικά, ασύρματη καταγραφή του pH για περισσότερες ημέρες

Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες, η 24ωρη pH-εμπεδανσομετρία με αισθητήρα στον υποφάρυγγα είναι η εξέταση αναφοράς για τη διάγνωση.

Θεραπεία

Διατροφή και συνήθειες

Οι αλλαγές στον τρόπο ζωής είναι η βάση της θεραπείας για όλους:

• Αφήστε 2 έως 3 ώρες ανάμεσα στο τελευταίο γεύμα και στο ξάπλωμα, και μείνετε όρθιοι μετά το φαγητό.
• Ανεβάστε το κεφάλι του κρεβατιού αν τα συμπτώματα είναι νυχτερινά. Κάποιους βοηθά ο ύπνος στο αριστερό πλευρό.
• Χάστε βάρος, αν χρειάζεται, και αποφύγετε τα στενά ρούχα στην κοιλιά.
• Εντοπίστε τις τροφές που σας πειράζουν και περιορίστε τις. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες δίνουν κεντρικό ρόλο στη διατροφή, αλλά κάθε άνθρωπος έχει τα δικά του ερεθίσματα. Ένα ημερολόγιο με τα γεύματα και τα συμπτώματα βοηθά να τα βρείτε.

Στις ευρωπαϊκές οδηγίες, η μείωση του άγχους περιλαμβάνεται επίσης στην αρχική αντιμετώπιση.

Φάρμακα

Όλα τα φάρμακα για την παλινδρόμηση παίρνονται με οδηγία γιατρού.

• Αλγινικά: σχηματίζουν ένα «καπάκι» πάνω από το περιεχόμενο του στομάχου και περιορίζουν την άνοδό του, όξινη ή όχι.
• Αναστολείς της αντλίας πρωτονίων: μειώνουν το οξύ του στομάχου. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες έχουν θέση κυρίως όταν η παλινδρόμηση είναι όξινη και υπάρχουν και συμπτώματα ή ευρήματα γαστροοισοφαγικής παλινδρόμησης, όπως καούρες.

Η δοκιμαστική θεραπεία κρατά τουλάχιστον 2 μήνες και η πορεία αξιολογείται περίπου στους 3 μήνες. Αν τα συμπτώματα βελτιωθούν, ο γιατρός μειώνει σταδιακά τα φάρμακα. Αν δεν βελτιωθούν, δεν αυξάνει απλώς τη δόση: ζητά εξετάσεις ή αλλάζει κατηγορία φαρμάκου.

Θεραπεία για τον ευαίσθητο λάρυγγα

Σε πολλούς ανθρώπους ο λάρυγγας έχει γίνει υπερευαίσθητος: ο βήχας και το καθάρισμα του λαιμού ερεθίζουν περισσότερο τον λάρυγγα και τα συμπτώματα συνεχίζονται. Οι ειδικοί προτείνουν τότε θεραπεία με λογοθεραπευτή, που μαθαίνει στον ασθενή να «σπάει» αυτόν τον κύκλο, και σε επιλεγμένες περιπτώσεις φάρμακα που μειώνουν την ευαισθησία των νεύρων.

Επέμβαση

Επεμβάσεις κατά της παλινδρόμησης εξετάζονται μόνο σε λίγους ασθενείς, και αφού η παλινδρόμηση έχει επιβεβαιωθεί με γαστροσκόπηση και μέτρηση της παλινδρόμησης.