Εξετάσεις εγκυμοσύνης: τι γίνεται σε κάθε τρίμηνο

Οι εξετάσεις εγκυμοσύνης είναι οι αιματολογικές εξετάσεις, οι εξετάσεις ούρων, οι μετρήσεις της πίεσης και τα υπερηχογραφήματα που γίνονται σε συγκεκριμένες εβδομάδες, για να ελεγχθεί η υγεία της μητέρας και του μωρού. Οι περισσότερες συγκεντρώνονται στο πρώτο ραντεβού, στον υπέρηχο των 11 έως 14 εβδομάδων και στον υπέρηχο των 18 έως 22 εβδομάδων. Κάποιες είναι εξετάσεις ελέγχου (screening), που δείχνουν πιθανότητα και όχι διάγνωση, και μπορείτε να επιλέξετε αν θα τις κάνετε. Ποιες ακριβώς χρειάζεστε το αποφασίζει ο μαιευτήρας σας, ανάλογα με το ιστορικό σας.

Πόσα ραντεβού χρειάζονται στην εγκυμοσύνη

Οι κατευθυντήριες οδηγίες του NICE για την προγεννητική φροντίδα προτείνουν:

• το πρώτο ραντεβού έως τη συμπληρωμένη 10η εβδομάδα
• 10 προγραμματισμένα ραντεβού για την πρώτη εγκυμοσύνη
• 7 ραντεβού για γυναίκες που έχουν ήδη γεννήσει

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συστήνει τουλάχιστον 8 επαφές με επαγγελματία υγείας: την πρώτη μέσα στις πρώτες 12 εβδομάδες και τις επόμενες στις 20, 26, 30, 34, 36, 38 και 40 εβδομάδες. Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, οι 8 επαφές, σε σύγκριση με 4, μπορούν να μειώσουν τους περιγεννητικούς θανάτους έως και κατά 8 ανά 1.000 γεννήσεις.

Στην Ελλάδα η παρακολούθηση γίνεται συνήθως από μαιευτήρα γυναικολόγο, που θα σας δώσει το δικό του πρόγραμμα. Αν η εγκυμοσύνη σας έχει ιδιαιτερότητες, όπως δίδυμα, διαβήτη ή υπέρταση, τα ραντεβού είναι συχνότερα.

Τι γίνεται σε κάθε ραντεβού

Σύμφωνα με το NICE, σε κάθε ραντεβού:

• μετριέται η αρτηριακή πίεση
• γίνεται τεστ ούρων με ταινία για λεύκωμα (πρωτεΐνη), που μαζί με την πίεση βοηθά να φανεί έγκαιρα η προεκλαμψία
• μετά την 24η εβδομάδα μετριέται το ύψος της μήτρας με μεζούρα (απόσταση από την ηβική σύμφυση έως τον πυθμένα της μήτρας), για να ελεγχθεί η ανάπτυξη του μωρού
• μετά την 24η εβδομάδα συζητάτε με τον γιατρό τις κινήσεις του μωρού

Εξετάσεις πρώτου τριμήνου

Οι εξετάσεις του πρώτου ραντεβού

Στο πρώτο ραντεβού ο γιατρός παίρνει το ιστορικό σας, μετρά ύψος, βάρος και πίεση και ζητά αιματολογικές εξετάσεις. Το NICE προτείνει:

• Γενική αίματος, για αναιμία και άλλες διαταραχές του αίματος.
• Ομάδα αίματος και παράγοντα Rhesus (Rh). Αν είστε Rh αρνητική, θα χρειαστεί ειδική παρακολούθηση και προφύλαξη αργότερα.
• Έλεγχο για λοιμώξεις που μπορούν να περάσουν στο μωρό: HIV, σύφιλη και ηπατίτιδα B.
• Έλεγχο για δρεπανοκυτταρική αναιμία και θαλασσαιμία, κληρονομικές αιματολογικές παθήσεις.
• Εκτίμηση κινδύνου για διαβήτη κύησης και προεκλαμψία, από το ιστορικό σας.

Η αμερικανική επιτροπή προληπτικών υπηρεσιών USPSTF συστήνει επίσης σε όλες τις έγκυες καλλιέργεια ούρων στο πρώτο ραντεβού ή στις 12 έως 16 εβδομάδες, για να βρεθεί μικροβιουρία χωρίς συμπτώματα. Ο γιατρός μπορεί να ζητήσει και άλλες εξετάσεις, ανάλογα με το ιστορικό και τα αποτελέσματά σας, όπως γενική ούρων.

Ο υπέρηχος των 11 έως 14 εβδομάδων

Το NICE προτείνει υπερηχογράφημα ανάμεσα στην 11η και τη 14η εβδομάδα, για να υπολογιστεί με ακρίβεια η ηλικία της κύησης και να φανεί αν είναι δίδυμη. Αν το επιλέξετε, στον ίδιο υπέρηχο γίνεται και ο έλεγχος για σύνδρομο Down, σύνδρομο Edwards και σύνδρομο Patau.

Ο έλεγχος αυτός λέγεται συνδυασμένος έλεγχος πρώτου τριμήνου: συνδυάζει τη μέτρηση της αυχενικής διαφάνειας με μια εξέταση αίματος της μητέρας. Αν το αποτέλεσμα δείξει αυξημένη πιθανότητα, μπορεί να σας προταθεί το NIPT, ένα πιο ακριβές τεστ από το αίμα, ή διαγνωστική εξέταση.

Εξετάσεις δεύτερου τριμήνου

Ο υπέρηχος β΄ επιπέδου

Το NICE προτείνει υπερηχογράφημα ανάμεσα στην 18η και τη 20ή εβδομάδα και 6 ημέρες, για τον έλεγχο της ανατομίας του μωρού και για να φανεί πού βρίσκεται ο πλακούντας. Στην Ελλάδα λέγεται συνήθως υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου ή υπέρηχος ανατομίας. Τι ελέγχει θα το βρείτε στον οδηγό για το υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου.

Αν ο έλεγχος του πρώτου τριμήνου δεν έγινε

Σύμφωνα με το NHS, αν είστε πάνω από 14 εβδομάδων, αντί για τον συνδυασμένο έλεγχο προσφέρεται μια εξέταση αίματος ανάμεσα στην 14η και τη 20ή εβδομάδα (τετραπλό τεστ). Ελέγχει μόνο για σύνδρομο Down και είναι λιγότερο ακριβής από τον συνδυασμένο έλεγχο.

Καμπύλη σακχάρου

Το NICE προτείνει δοκιμασία ανοχής γλυκόζης (καμπύλη σακχάρου) ανάμεσα στην 24η και τη 28η εβδομάδα στις γυναίκες με παράγοντες κινδύνου για διαβήτη κύησης. Πώς γίνεται και τι σημαίνει το αποτέλεσμα θα το βρείτε στον οδηγό για τον διαβήτη κύησης. Στο δεύτερο τρίμηνο ο γιατρός ξαναεκτιμά επίσης τον κίνδυνο για προεκλαμψία.

Εξετάσεις τρίτου τριμήνου

Στο ραντεβού των 28 εβδομάδων το NICE προτείνει:

• γενική αίματος, για να ελεγχθεί ξανά η αναιμία
• ομάδα αίματος και αντισώματα
• προφύλαξη anti-D για τις Rh αρνητικές γυναίκες που δεν έχουν ευαισθητοποιηθεί, μια ένεση που προστατεύει από τη δημιουργία αντισωμάτων εναντίον του αίματος του μωρού

Σε μια απλή μονήρη εγκυμοσύνη, το NICE δεν προτείνει υπερήχους ρουτίνας μετά την 28η εβδομάδα. Υπέρηχος ανάπτυξης γίνεται όταν το ύψος της μήτρας είναι μικρότερο από το αναμενόμενο, όταν μειωθούν οι κινήσεις του μωρού ή όταν ανέβει η πίεση. Πολλοί γιατροί στην Ελλάδα κάνουν υπερήχους και στο τρίτο τρίμηνο. Ρωτήστε τον δικό σας τι προτείνει και γιατί.

Από την 38η εβδομάδα συζητάτε με τον γιατρό τι γίνεται αν η εγκυμοσύνη ξεπεράσει την πιθανή ημερομηνία τοκετού.

Εξετάσεις εγκυμοσύνης ανά τρίμηνο με μια ματιά

Τι άλλο συζητάτε στα ραντεβού

Οι εξετάσεις εγκυμοσύνης δεν είναι μόνο αιματολογικές και υπέρηχοι. Σύμφωνα με το NICE, στα ραντεβού ο γιατρός εκτιμά και:

• Τον κίνδυνο θρόμβωσης. Ελέγχεται στο πρώτο ραντεβού και ξανά μετά από κάθε νοσηλεία ή σοβαρό πρόβλημα υγείας στην εγκυμοσύνη. Αν ο κίνδυνος είναι αυξημένος, θα σας παραπέμψει για ειδική παρακολούθηση.
• Τα εμβόλια της εγκυμοσύνης, όπως για τη γρίπη, τον κοκίτη και τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό (RSV).
• Τις λοιμώξεις που μπορούν να επηρεάσουν το μωρό, όπως ο στρεπτόκοκκος της ομάδας B, ο έρπης και ο κυτταρομεγαλοϊός, και πώς μειώνεται ο κίνδυνος, για παράδειγμα με το συχνό πλύσιμο των χεριών.
• Την ψυχική σας υγεία και τις αλλαγές στη σχέση και την καθημερινότητα.
• Την ασφαλή χρήση φαρμάκων, συμπληρωμάτων και βοτάνων.

Αν κάποιο αποτέλεσμα βγει εκτός ορίων

Ένα αποτέλεσμα εκτός ορίων δεν σημαίνει απαραίτητα πρόβλημα. Το NICE προτείνει, για κάθε απρόσμενο αποτέλεσμα, παραπομπή στον κατάλληλο ειδικό και σαφή ενημέρωση και υποστήριξη της εγκύου. Για παράδειγμα, αν η γενική αίματος δείξει αναιμία, ο γιατρός θα αναζητήσει την αιτία. Ο ΠΟΥ συστήνει συμπλήρωμα σιδήρου και φολικού οξέος στην εγκυμοσύνη για την πρόληψη της αναιμίας, με τη δόση να την ορίζει ο γιατρός σας. Ρωτήστε πάντα τον γιατρό σας τι σημαίνει το αποτέλεσμα για εσάς και αν χρειάζεται επανάληψη.

Έλεγχος ή διάγνωση: η διαφορά που μετρά

Οι εξετάσεις για τα χρωμοσωμικά σύνδρομα χωρίζονται σε δύο ομάδες. Σύμφωνα με το Αμερικανικό Κολέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG):

• Οι εξετάσεις ελέγχου (συνδυασμένος έλεγχος, NIPT, τετραπλό τεστ) δείχνουν πόσο πιθανό είναι το μωρό να έχει κάποιο σύνδρομο. Ένα «θετικό» αποτέλεσμα σημαίνει αυξημένη πιθανότητα, όχι ότι το μωρό σίγουρα έχει το σύνδρομο. Ένα «αρνητικό» δεν το αποκλείει εντελώς.
• Οι διαγνωστικές εξετάσεις, η λήψη χοριακών λαχνών (από τον πλακούντα) και η αμνιοπαρακέντηση (από το υγρό γύρω από το μωρό), δίνουν βέβαιη απάντηση, αλλά γίνονται με βελόνα.

Το ACOG τονίζει ότι η απόφαση για τον προγεννητικό έλεγχο είναι δική σας και ότι δεν υπάρχει σωστή ή λάθος απάντηση. Το NICE αναφέρει επίσης ότι μπορείτε να δεχτείτε ή να αρνηθείτε οποιοδήποτε μέρος του ελέγχου.

Εξετάσεις εγκυμοσύνης μετά τα 35

Η ηλικία της μητέρας αυξάνει την πιθανότητα για χρωμοσωμικά σύνδρομα, αλλά δεν αλλάζει τη σειρά των εξετάσεων. Ο συνδυασμένος έλεγχος του πρώτου τριμήνου λαμβάνει ήδη υπόψη την ηλικία σας στον υπολογισμό. Το ACOG σημειώνει ότι και ο έλεγχος και οι διαγνωστικές εξετάσεις προσφέρονται σε όλες τις έγκυες, ανεξάρτητα από την ηλικία. Ο μαιευτήρας σας θα σας πει αν η ηλικία ή το ιστορικό σας αλλάζει κάτι στη δική σας παρακολούθηση.

Για όλα τα θέματα της εγκυμοσύνης, δείτε την ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.