Διαβήτης κύησης: έλεγχος, διατροφή και θεραπεία

Ο διαβήτης κύησης είναι αυξημένο σάκχαρο στο αίμα που εμφανίζεται για πρώτη φορά στην εγκυμοσύνη, συνήθως στο δεύτερο ή στο τρίτο τρίμηνο. Συνήθως δεν προκαλεί συμπτώματα και βρίσκεται με την καμπύλη σακχάρου, που γίνεται συνήθως στις 24 έως 28 εβδομάδες. Στις περισσότερες γυναίκες ελέγχεται με διατροφή και άσκηση, ενώ ορισμένες χρειάζονται και φάρμακα. Μετά τον τοκετό συνήθως υποχωρεί, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο για διαβήτη τύπου 2 αργότερα.

Τι είναι ο διαβήτης κύησης

Η ινσουλίνη είναι η ορμόνη που κρατά το σάκχαρο του αίματος σε φυσιολογικά επίπεδα. Στην εγκυμοσύνη, οι ορμόνες του πλακούντα δυσκολεύουν τη δράση της. Σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG), ο οργανισμός συνήθως παράγει περισσότερη ινσουλίνη για να το αντισταθμίσει. Όταν δεν μπορεί να παράγει αρκετή, το σάκχαρο ανεβαίνει και εμφανίζεται ο διαβήτης κύησης.

Ο διαβήτης κύησης δεν είναι το ίδιο με τον διαβήτη που υπήρχε πριν από την εγκυμοσύνη. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) ξεχωρίζει τον διαβήτη κύησης από τον «διαβήτη στην εγκυμοσύνη», όταν οι τιμές είναι τόσο υψηλές όσο στον διαβήτη εκτός εγκυμοσύνης. Η ACOG σημειώνει ότι ορισμένες γυναίκες είχαν ήπιο διαβήτη πριν μείνουν έγκυες χωρίς να το γνωρίζουν. Σε αυτές ο διαβήτης δεν φεύγει μετά τον τοκετό.

Συμπτώματα: γιατί συνήθως δεν το καταλαβαίνετε

Ο διαβήτης κύησης συνήθως δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Σύμφωνα με το NHS, τις περισσότερες φορές βρίσκεται μόνο στον προγραμματισμένο έλεγχο.

Αν το σάκχαρο ανέβει πολύ, μπορεί να εμφανιστούν έντονη δίψα, συχνοουρία ή ξηροστομία. Πολλά από αυτά όμως είναι συνηθισμένα και σε μια φυσιολογική εγκυμοσύνη, γι' αυτό δεν βοηθούν στη διάγνωση. Αν σας ανησυχούν, ρωτήστε τον γυναικολόγο σας.

Ποιες γυναίκες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Οποιαδήποτε γυναίκα μπορεί να εμφανίσει διαβήτη κύησης. Οι οδηγίες του βρετανικού NICE αναφέρουν ως παράγοντες κινδύνου:

• δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ) 30 ή περισσότερο
• προηγούμενο μωρό με βάρος 4,5 κιλά ή περισσότερο
• διαβήτη κύησης σε προηγούμενη εγκυμοσύνη
• διαβήτη σε γονιό, αδελφό ή αδελφή
• καταγωγή από ομάδα πληθυσμού με συχνό διαβήτη. Το NHS αναφέρει, για παράδειγμα, τη Νότια Ασία, την Αφρική και τη Μέση Ανατολή

Το NHS προσθέτει και την προηγούμενη επέμβαση για την παχυσαρκία, όπως το γαστρικό bypass.

Πώς γίνεται ο έλεγχος: η καμπύλη σακχάρου

Η εξέταση που βάζει τη διάγνωση είναι η καμπύλη σακχάρου (δοκιμασία ανοχής γλυκόζης, OGTT). Σύμφωνα με το NHS, διαρκεί περίπου 2 ώρες:

• Το πρωί, μετά από νηστεία 8 έως 10 ωρών, γίνεται μια πρώτη αιμοληψία. Νερό συνήθως επιτρέπεται, αλλά ρωτήστε το εργαστήριο. Για την προετοιμασία δείτε και τον οδηγό για τη νηστεία πριν από τις εξετάσεις αίματος.
• Πίνετε ένα διάλυμα με 75 γραμμάρια γλυκόζης.
• Ξεκουράζεστε για 2 ώρες και γίνεται νέα αιμοληψία. Όπου ακολουθούνται τα κριτήρια του ΠΟΥ, γίνεται αιμοληψία και στη 1 ώρα.

Πότε γίνεται

Το NICE συστήνει την καμπύλη στις 24 έως 28 εβδομάδες σε γυναίκες με παράγοντες κινδύνου. Αν είχατε διαβήτη κύησης σε προηγούμενη εγκυμοσύνη, η πρώτη καμπύλη γίνεται όσο πιο νωρίς γίνεται, και αν είναι φυσιολογική επαναλαμβάνεται στις 24 έως 28 εβδομάδες. Η ACOG συστήνει έλεγχο σε όλες τις έγκυες, νωρίτερα σε όσες έχουν παράγοντες κινδύνου. Ποιο πρόγραμμα θα ακολουθήσετε θα σας το πει ο γυναικολόγος σας. Πού εντάσσεται η καμπύλη στο σύνολο των εξετάσεων θα το βρείτε στον οδηγό για τις εξετάσεις στην εγκυμοσύνη.

Διαβήτης κύησης: τιμές που βάζουν τη διάγνωση

Αρκεί μία τιμή πάνω από το όριο για να τεθεί η διάγνωση. Τα όρια διαφέρουν λίγο ανάμεσα στις οδηγίες:

Σύμφωνα με τον ΠΟΥ, τιμή νηστείας 126 mg/dl ή περισσότερο, ή τιμή 200 mg/dl ή περισσότερο στις 2 ώρες, δείχνει διαβήτη και όχι απλώς διαβήτη κύησης. Το αποτέλεσμα το ερμηνεύει πάντα ο γιατρός σας, μαζί με το ιστορικό σας.

Πώς επηρεάζει τη μητέρα και το μωρό

Οι περισσότερες γυναίκες με διαβήτη κύησης έχουν κατά τα άλλα φυσιολογική εγκυμοσύνη και υγιές μωρό, σημειώνει το NHS. Όταν όμως το σάκχαρο μένει υψηλό, περισσότερη γλυκόζη περνά στο έμβρυο, που μπορεί να μεγαλώσει περισσότερο από το κανονικό. Σύμφωνα με το NHS και την ACOG, αυτό αυξάνει την πιθανότητα για:

• δύσκολο τοκετό, πρόκληση τοκετού ή καισαρική τομή
• τραυματισμό του ώμου του μωρού στον φυσιολογικό τοκετό (δυστοκία ώμων)
• περίσσεια αμνιακού υγρού (πολυάμνιο) και πρόωρο τοκετό
• προεκλαμψία, δηλαδή υψηλή πίεση με επιπλοκές στην εγκυμοσύνη
• χαμηλό σάκχαρο, ίκτερο ή αναπνευστικά προβλήματα στο νεογνό
• σπάνια, απώλεια του μωρού

Το NICE τονίζει ότι ο καλός έλεγχος του σακχάρου σε όλη την εγκυμοσύνη μειώνει αυτούς τους κινδύνους.

Διαβήτης κύησης: διατροφή

Η διατροφή είναι το πρώτο βήμα της θεραπείας. Το NICE συστήνει να σας παραπέμψει ο γιατρός σε διαιτολόγο, που θα φτιάξει πρόγραμμα για εσάς. Οι γενικές συμβουλές του NHS είναι:

• Τρώτε τακτικά, συνήθως τρία γεύματα την ημέρα, χωρίς να παραλείπετε γεύματα. Η ACOG προτείνει συχνά τρία γεύματα και δύο έως τρία μικρά σνακ, ιδίως το βράδυ.
• Προτιμάτε αμυλούχα τρόφιμα με χαμηλό γλυκαιμικό δείκτη, που ανεβάζουν αργά το σάκχαρο: ζυμαρικά και ψωμί ολικής άλεσης, καστανό ρύζι, όσπρια, βρώμη.
• Τρώτε άφθονα φρούτα και λαχανικά.
• Αποφεύγετε γλυκά και ζαχαρούχα ροφήματα. Και οι φυσικοί χυμοί έχουν πολλή ζάχαρη. Δεν χρειάζεται διατροφή εντελώς χωρίς ζάχαρη.
• Προτιμάτε άπαχες πρωτεΐνες, όπως το ψάρι.

Η ACOG θυμίζει ότι και το βάρος που παίρνετε μετρά: πολλά κιλά ή γρήγορη αύξηση βάρους δυσκολεύουν τον έλεγχο του σακχάρου. Πόσα κιλά είναι σωστά για εσάς θα το συζητήσετε με τον γιατρό σας. Μην κάνετε δίαιτα αδυνατίσματος χωρίς οδηγία.

Άσκηση και διαβήτης κύησης

Η κίνηση ρίχνει το σάκχαρο. Το NICE συστήνει τακτική άσκηση, για παράδειγμα περπάτημα 30 λεπτών μετά το φαγητό. Η ACOG προτείνει γενικά 150 λεπτά μέτριας άσκησης την εβδομάδα και ένα περπάτημα 10 έως 15 λεπτών μετά από κάθε γεύμα. Το NHS αναφέρει ως ήπιες επιλογές το κολύμπι και τη γιόγκα για εγκύους. Πριν ξεκινήσετε κάτι καινούριο, ενημερώστε τον γιατρό σας.

Μέτρηση σακχάρου στο σπίτι

Μετά τη διάγνωση θα μάθετε να μετράτε το σάκχαρό σας με μετρητή και ένα τσίμπημα στο δάχτυλο. Το NICE συστήνει, όσο αντιμετωπίζεστε με διατροφή και άσκηση ή με δισκία, μέτρηση νηστείας και 1 ώρα μετά από κάθε γεύμα, κάθε μέρα. Κρατήστε ημερολόγιο ή χρησιμοποιήστε μια εφαρμογή και δείξτε τις τιμές σε κάθε επίσκεψη.

Οι στόχοι που προτείνει το NICE, αν μπορούν να επιτευχθούν με ασφάλεια, είναι:

Ο γιατρός σας μπορεί να σας δώσει διαφορετικούς στόχους, ανάλογα με την περίπτωσή σας.

Πότε χρειάζονται φάρμακα

Αν οι στόχοι δεν επιτυγχάνονται με διατροφή και άσκηση μέσα σε 1 έως 2 εβδομάδες, το NICE συστήνει φάρμακο. Η πρώτη επιλογή στις οδηγίες του είναι η μετφορμίνη, ένα δισκίο που ρίχνει το σάκχαρο. Αν δεν είναι κατάλληλη ή δεν αρκεί, προστίθεται ινσουλίνη σε ενέσεις. Αν η τιμή νηστείας κατά τη διάγνωση είναι ήδη 126 mg/dl (7 mmol/l) ή περισσότερο, το NICE συστήνει ινσουλίνη από την αρχή.

Η ACOG αναφέρει την ινσουλίνη ως το φάρμακο που προτιμάται στην εγκυμοσύνη, γιατί δεν περνά τον πλακούντα. Η επιλογή του φαρμάκου και η δόση γίνονται πάντα με οδηγία γιατρού και αλλάζουν συχνά όσο προχωρά η εγκυμοσύνη, γιατί οι ανάγκες αυξάνονται. Με την ινσουλίνη το σάκχαρο μπορεί να πέσει πολύ (υπογλυκαιμία, με τρέμουλο, εφίδρωση ή πείνα). Θα σας εξηγήσουν πώς το αναγνωρίζετε και τι κάνετε.

Επειδή ο διαβήτης κύησης αυξάνει την πιθανότητα για μεγάλο μωρό, θα έχετε συχνότερα ραντεβού και υπερηχογραφήματα για την ανάπτυξη του εμβρύου. Η ACOG συστήνει επίσης να παρακολουθείτε τις κινήσεις του μωρού και να επικοινωνείτε με τον γιατρό σας αν αλλάξουν.

Ο τοκετός

Οι περισσότερες γυναίκες με καλά ελεγχόμενο διαβήτη κύησης φτάνουν σε τελειόμηνο τοκετό και μπορούν να γεννήσουν φυσιολογικά, σύμφωνα με την ACOG. Το NICE συστήνει, όταν δεν υπάρχουν επιπλοκές, ο τοκετός να γίνει το αργότερο στις 40 εβδομάδες και 6 ημέρες. Αν δεν ξεκινήσει μόνος του, προτείνεται πρόκληση τοκετού ή, όπου χρειάζεται, καισαρική. Νωρίτερος τοκετός μπορεί να χρειαστεί αν το σάκχαρο δεν ελέγχεται ή υπάρχουν ανησυχίες για εσάς ή το μωρό.

Μετά τον τοκετό: φεύγει ο διαβήτης κύησης;

Στις περισσότερες γυναίκες ναι. Το NICE συστήνει να σταματήσει η θεραπεία για το σάκχαρο αμέσως μετά τον τοκετό. Το μωρό θέλει να τραφεί όσο το δυνατόν νωρίτερα, μέσα σε 30 λεπτά, και να μετρηθεί το σάκχαρό του 2 έως 4 ώρες μετά τη γέννηση, γιατί μπορεί να πέσει.

Ο κίνδυνος για το μέλλον όμως μένει. Σύμφωνα με την ACOG, περίπου μία στις τρεις γυναίκες με διαβήτη κύησης έχει διαβήτη ή προδιαβήτη αμέσως μετά τον τοκετό, και 15% έως 70% εμφανίζουν διαβήτη αργότερα στη ζωή τους. Γι' αυτό το NICE συστήνει:

• εξέταση σακχάρου νηστείας 6 έως 13 εβδομάδες μετά τον τοκετό
• αν είναι φυσιολογική, εξέταση γλυκοζυλιωμένης αιμοσφαιρίνης (HbA1c) κάθε χρόνο
• σταθερό βάρος, καλή διατροφή και άσκηση

Σε επόμενη εγκυμοσύνη ο διαβήτης κύησης εμφανίζεται συχνότερα. Πριν μείνετε ξανά έγκυος, ζητήστε έλεγχο για διαβήτη. Για τις υπόλοιπες ενότητες της εγκυμοσύνης, δείτε τη σελίδα Μαιευτική και γυναικολογία.