Υπέρηχος β επιπέδου: τι ελέγχει και πότε γίνεται

Το υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου είναι ο υπέρηχος του δεύτερου τριμήνου που ελέγχει λεπτομερώς την ανατομία του μωρού, την ανάπτυξή του, τον πλακούντα και το αμνιακό υγρό. Λέγεται και υπέρηχος β επιπέδου, υπέρηχος ανατομίας ή μορφολογικός υπέρηχος. Γίνεται συνήθως ανάμεσα στην 18η και την 22η εβδομάδα, διαρκεί περίπου μισή ώρα και δεν έχει κανέναν γνωστό κίνδυνο για εσάς ή για το μωρό. Εντοπίζει πολλές σοβαρές ανωμαλίες, αλλά όχι όλες, γιατί κάποιες φαίνονται μόνο αργότερα ή δεν φαίνονται καθόλου με υπέρηχο.

Τι είναι ο υπέρηχος β επιπέδου

Είναι ο κύριος έλεγχος της ανατομίας του μωρού στην εγκυμοσύνη. Οι κατευθυντήριες οδηγίες της Διεθνούς Εταιρείας Υπερήχων στη Μαιευτική και Γυναικολογία (ISUOG) αναφέρουν ότι γίνεται κυρίως για την ανατομική εκτίμηση του εμβρύου και ότι, σε έμπειρα χέρια, εντοπίζονται οι περισσότερες κλινικά σημαντικές ανωμαλίες της δομής του σώματος.

Ο υπέρηχος αυτός συμπληρώνει τον υπέρηχο της αυχενικής διαφάνειας στις 11 έως 14 εβδομάδες. Εκεί γίνεται μια πρώτη εικόνα της ανατομίας, αλλά, σύμφωνα με την ISUOG, πολλές ανωμαλίες αναπτύσσονται αργότερα ή δεν φαίνονται τόσο νωρίς. Ο υπέρηχος β΄ επιπέδου χρησιμεύει επίσης ως σημείο αναφοράς για τη σύγκριση με όποιους υπερήχους ανάπτυξης γίνουν αργότερα.

Υπέρηχος β επιπέδου: πότε γίνεται

Οι πηγές δίνουν λίγο διαφορετικά διαστήματα, που επικαλύπτονται:

Η ISUOG σημειώνει ότι ο χρόνος μπορεί να προσαρμοστεί για τεχνικούς λόγους, για παράδειγμα όταν το βάρος της μητέρας είναι αυξημένο και η εικόνα πιο δύσκολη. Σημειώνει επίσης ότι στις χώρες όπου ο νόμος βάζει χρονικό όριο για τη διακοπή της κύησης, ο υπέρηχος πρέπει να γίνεται έγκαιρα, ώστε να μένει χρόνος για ενημέρωση και επιπλέον εξετάσεις αν βρεθεί κάτι. Ο μαιευτήρας σας θα σας πει ποια εβδομάδα να κλείσετε το ραντεβού.

Πού εντάσσεται ο υπέρηχος στο σύνολο της παρακολούθησης θα το βρείτε στον οδηγό για τις εξετάσεις στην εγκυμοσύνη.

Τι ελέγχει το υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου

Σύμφωνα με την ISUOG, ο υπέρηχος περιλαμβάνει:

• Καρδιακή λειτουργία και αριθμό εμβρύων. Στα δίδυμα ελέγχεται και αν μοιράζονται πλακούντα.
• Μετρήσεις του μωρού: κεφάλι, κοιλιά και μηριαίο οστό, για να εκτιμηθεί αν το μέγεθος ταιριάζει με την εβδομάδα και να υπολογιστεί το βάρος.
• Ανατομία του μωρού, όργανο προς όργανο.
• Πλακούντα: θέση και σχέση με τον τράχηλο της μήτρας.
• Ποσότητα αμνιακού υγρού.

Στον έλεγχο της ανατομίας ο γιατρός εξετάζει:

• το κεφάλι και τον εγκέφαλο
• το πρόσωπο: μάτια, μύτη, άνω χείλος
• την καρδιά: τις τέσσερις κοιλότητες και τα μεγάλα αγγεία που βγαίνουν από αυτήν
• τον θώρακα και το διάφραγμα
• το στομάχι, το έντερο, τα νεφρά και την ουροδόχο κύστη
• το κοιλιακό τοίχωμα και το σημείο όπου μπαίνει ο ομφάλιος λώρος
• τη σπονδυλική στήλη, σε δύο επίπεδα
• τα χέρια και τα πόδια

Σε ορισμένα κέντρα μετριέται και το μήκος του τραχήλου, για την εκτίμηση του κινδύνου πρόωρου τοκετού. Η ISUOG σημειώνει ότι αυτή η μέτρηση γίνεται με κολπικό υπέρηχο, που χρειάζεται τη συγκατάθεσή σας.

Ποιες σοβαρές ανωμαλίες αναζητά

Το εθνικό πρόγραμμα της Βρετανίας, όπως το περιγράφει το NHS, αναζητά στον υπέρηχο αυτόν 11 συγκεκριμένες παθήσεις:

• ανεγκεφαλία (σοβαρή ανωμαλία του εγκεφάλου και του κρανίου)
• ανοιχτή δισχιδή ράχη
• σχιστία χείλους και υπερώας
• διαφραγματοκήλη
• γαστρόσχιση και ομφαλοκήλη (ανοίγματα στο κοιλιακό τοίχωμα)
• σοβαρές καρδιοπάθειες
• απουσία και των δύο νεφρών
• σοβαρές σκελετικές δυσπλασίες
• σύνδρομο Edwards (τρισωμία 18)
• σύνδρομο Patau (τρισωμία 13)

Πολλά κέντρα ελέγχουν περισσότερα, όπως προβλέπει η λίστα της ISUOG.

Πώς διαβάζεται η γνωμάτευση

Η γνωμάτευση του υπερήχου έχει συνήθως μετρήσεις, μια περιγραφή της ανατομίας όργανο προς όργανο και ένα συμπέρασμα. Μερικά σημεία που συναντάτε συχνά:

• Μετρήσεις και βάρος. Η ISUOG συστήνει το βάρος του μωρού να υπολογίζεται από τις μετρήσεις του κεφαλιού, της κοιλιάς και του μηριαίου οστού, και η απόκλιση από το αναμενόμενο να γράφεται ως εκατοστημόριο. Ένα εκατοστημόριο 30 σημαίνει ότι 30 στα 100 μωρά της ίδιας εβδομάδας είναι μικρότερα. Δεν είναι βαθμός και δεν υπάρχει «σωστό» νούμερο.
• Αμνιακό υγρό. Σύμφωνα με την ISUOG, εκτιμάται είτε με το μάτι ως φυσιολογικό, λίγο ή πολύ, είτε με μέτρηση της βαθύτερης «λίμνης» υγρού. Τιμή από 2 έως 8 εκατοστά θεωρείται φυσιολογική.
• Ομφάλιος λώρος. Σύμφωνα με την ISUOG, ο λώρος μπαίνει στο κέντρο του πλακούντα σε περίπου 80% των περιπτώσεων, λίγο πιο πλάγια σε περίπου 12% και στην άκρη του σε 5% έως 8%. Σε περίπου 1% μπαίνει στις μεμβράνες αντί για τον πλακούντα. Η ISUOG προτείνει να καταγράφεται όταν φανεί, γιατί μπορεί να χρειαστεί παρακολούθηση της ανάπτυξης.
• Μία ομφαλική αρτηρία. Κανονικά ο λώρος έχει δύο αρτηρίες και μία φλέβα. Όταν βρεθεί μόνο μία αρτηρία χωρίς άλλο εύρημα και με φυσιολογική ανάπτυξη, η ISUOG τονίζει ότι δεν πρέπει να προκαλείται άγχος στους γονείς.
• Ινομυώματα ή κύστεις στις ωοθήκες της μητέρας. Αν φανούν, καταγράφονται, αλλά ο έλεγχος της μήτρας και των ωοθηκών δεν είναι μέρος του υπερήχου.

Αν κάτι στη γνωμάτευση δεν το καταλαβαίνετε, ρωτήστε τον γιατρό σας.

Πώς γίνεται ο υπέρηχος

Ο υπέρηχος γίνεται από την κοιλιά, με τζελ και κεφαλή υπερήχων. Σύμφωνα με το NHS, διαρκεί συνήθως περίπου 30 λεπτά, και περισσότερο αν το μωρό κινείται πολύ ή βρίσκεται σε θέση που δυσκολεύει την εικόνα. Αν δεν γίνει καθαρή εικόνα, μπορεί να σας ζητηθεί να περπατήσετε λίγο ή να φάτε κάτι και να ξαναμπείτε. Αν πάλι δεν ολοκληρωθεί, το NHS προσφέρει δεύτερο ραντεβού πριν από τη 23η εβδομάδα.

Η ISUOG συστήνει, όταν ο υπέρηχος δεν μπορεί να ολοκληρωθεί, να επαναλαμβάνεται ή να γίνεται παραπομπή σε άλλον εξεταστή, γιατί σε αυτές τις περιπτώσεις βρίσκεται τελικά ανωμαλία σε 0,5% έως 5%. Μην ανησυχήσετε αν σας ζητηθεί να ξανάρθετε: συνήθως σημαίνει απλώς ότι το μωρό δεν ήταν σε καλή θέση.

Είναι ασφαλής;

Σύμφωνα με το NHS, ο υπέρηχος δεν έχει κανέναν γνωστό κίνδυνο για εσάς ή το μωρό. Η ISUOG αναφέρει ότι ο υπέρηχος στην εγκυμοσύνη φαίνεται ασφαλής, αλλά ο χρόνος και η ένταση πρέπει να είναι όσα χρειάζονται και όχι περισσότερα.

Υπέρηχος 3D και 4D

Οι τρισδιάστατες εικόνες δεν είναι απαραίτητες για τον έλεγχο της ανατομίας, που γίνεται με τις κλασικές εικόνες. Η ISUOG τονίζει ότι ο υπέρηχος στην εγκυμοσύνη μπορεί να δώσει όμορφες αναμνηστικές εικόνες, αλλά δεν πρέπει να γίνεται μόνο για αναμνηστικούς λόγους.

Τι δεν μπορεί να δει ο υπέρηχος

Το υπερηχογράφημα β΄ επιπέδου δεν βρίσκει όλες τις ανωμαλίες. Η ISUOG σημειώνει ότι κάποιες μπορεί να μη φανούν ή να εμφανιστούν αργότερα στην εγκυμοσύνη, ακόμη και με τον καλύτερο εξοπλισμό και τον πιο έμπειρο εξεταστή, και ότι η ανίχνευση διαφέρει σημαντικά από κέντρο σε κέντρο και από εξεταστή σε εξεταστή.

Ο υπέρηχος επίσης δεν εξετάζει τα χρωμοσώματα. Μπορεί να δείξει σημάδια που αυξάνουν την πιθανότητα για ένα χρωμοσωμικό σύνδρομο, αλλά βέβαιη απάντηση δίνει μόνο μια διαγνωστική εξέταση.

Το φύλο του μωρού

Ο προσδιορισμός του φύλου δεν είναι μέρος του ελέγχου. Σύμφωνα με την ISUOG, ο γιατρός ελέγχει ότι τα γεννητικά όργανα έχουν φυσιολογική εμφάνιση, ενώ το φύλο αναφέρεται μόνο αν το ζητήσουν οι γονείς. Το NHS αναφέρει ότι στον υπέρηχο μπορεί να σας ρωτήσουν αν θέλετε να το μάθετε. Αν δεν θέλετε, πείτε το στον γιατρό από την αρχή.

Αν ο υπέρηχος δείξει κάποιο εύρημα

Τα περισσότερα ευρήματα του υπερήχου δεν είναι σοβαρά, αλλά κάθε εύρημα χρειάζεται εξήγηση από τον γιατρό σας.

• Χαμηλός πλακούντας. Σύμφωνα με την ISUOG, αν το κάτω άκρο του πλακούντα φτάνει ή καλύπτει το στόμιο του τραχήλου, συστήνεται νέος υπέρηχος στο τρίτο τρίμηνο, γιατί καθώς μεγαλώνει η μήτρα η απόσταση από τον τράχηλο συχνά αυξάνεται, και στις περισσότερες περιπτώσεις ο νέος υπέρηχος δείχνει φυσιολογική θέση.
• Πιθανή ανωμαλία στο μωρό. Σύμφωνα με το NHS, θα σας προταθούν επιπλέον υπέρηχοι ή εξετάσεις, όπως αμνιοπαρακέντηση, και παραπομπή σε ειδικό εμβρυομητρικής ιατρικής. Ο κίνδυνος αποβολής μετά από αμνιοπαρακέντηση είναι, σύμφωνα με το NHS, περίπου 1 στις 200.
• Εύρημα μετά από φυσιολογικό NIPT. Η ISUOG τονίζει ότι ένα προηγούμενο φυσιολογικό NIPT δεν αλλάζει την ανάγκη για έλεγχο των χρωμοσωμάτων, αν ο υπέρηχος δείξει ανωμαλία στη δομή του μωρού.

Για όλα τα θέματα της εγκυμοσύνης, δείτε την ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.