ΓΕΝΙΚΗ ΧΕΙΡΟΥΡΓΙΚΗ · ΙΑΤΡΙΚΟΣ ΟΔΗΓΟΣ
Χειρουργική παχυσαρκίας: sleeve, bypass και για ποιους είναι
Για ποιους είναι η χειρουργική παχυσαρκίας, πώς γίνονται το sleeve και το bypass, πόσο βάρος χάνεται, ποιοι οι κίνδυνοι και τι αλλάζει μετά την επέμβαση.
ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ
- Η χειρουργική παχυσαρκίας απευθύνεται κυρίως σε ενήλικες με ΔΜΣ 35 και πάνω, ή 30 έως 34,9 όταν υπάρχει μεταβολική νόσος όπως ο διαβήτης τύπου 2.
- Οι πιο συχνές επεμβάσεις είναι το sleeve και το bypass, που μαζί είναι περίπου το 90% παγκοσμίως.
- Και οι δύο δίνουν διατηρήσιμη απώλεια βάρους. Μετά το sleeve η παλινδρόμηση εμφανίζεται ή χειροτερεύει συχνότερα.
- Ο κίνδυνος θανάτου γύρω από την επέμβαση είναι 0,03% έως 0,2%, αλλά υπάρχουν επιπλοκές όπως θρόμβοι, διαφυγή και ελλείψεις βιταμινών.
- Χρειάζονται συμπληρώματα και παρακολούθηση για όλη τη ζωή.
Περιεχόμενα (11)
Η χειρουργική παχυσαρκίας, γνωστή και ως βαριατρική ή μεταβολική χειρουργική, περιλαμβάνει επεμβάσεις στο στομάχι και στο έντερο που βοηθούν άτομα με σοβαρή παχυσαρκία να χάσουν βάρος και να βελτιώσουν παθήσεις όπως ο διαβήτης τύπου 2. Οι δύο πιο συχνές επεμβάσεις είναι η γαστρεκτομή sleeve και το γαστρικό bypass, που γίνονται σχεδόν πάντα λαπαροσκοπικά. Απευθύνεται κυρίως σε ενήλικες με δείκτη μάζας σώματος 35 και πάνω, ή χαμηλότερο όταν συνυπάρχει μεταβολική νόσος. Δεν είναι λύση μίας στιγμής: χρειάζεται αλλαγή στη διατροφή και παρακολούθηση για όλη τη ζωή.
Τι είναι η χειρουργική παχυσαρκίας
Η χειρουργική παχυσαρκίας αλλάζει το μέγεθος του στομάχου ή τη διαδρομή της τροφής στο έντερο. Έτσι ο άνθρωπος τρώει λιγότερο, και στο bypass αλλάζει και ο τρόπος που απορροφώνται οι τροφές.
Οι κοινές οδηγίες της Διεθνούς Ομοσπονδίας για τη Χειρουργική της Παχυσαρκίας (IFSO) και της Αμερικανικής Εταιρείας Μεταβολικής και Βαριατρικής Χειρουργικής (ASMBS), που δημοσιεύθηκαν το 2022, την περιγράφουν ως την πιο αποτελεσματική θεραπεία με τεκμηρίωση για την παχυσαρκία, σε όλες τις κατηγορίες βάρους. Σύμφωνα με τις ίδιες οδηγίες, ο κίνδυνος θανάτου γύρω από την επέμβαση είναι πολύ χαμηλός, από 0,03% έως 0,2%, και οι επεμβάσεις sleeve και bypass μαζί αποτελούν περίπου το 90% όσων γίνονται παγκοσμίως.
Για ποιους είναι: ο δείκτης μάζας σώματος
Η απόφαση ξεκινά από τον δείκτη μάζας σώματος (ΔΜΣ), που υπολογίζεται αν διαιρέσετε το βάρος σε κιλά με το ύψος σε μέτρα στο τετράγωνο. Για παράδειγμα, ένας άνθρωπος 1,70 μέτρα και 105 κιλά έχει ΔΜΣ περίπου 36.
Οι δύο βασικές οδηγίες βάζουν λίγο διαφορετικά όρια:
| ΔΜΣ | IFSO και ASMBS (2022) | NICE (Ηνωμένο Βασίλειο) |
|---|---|---|
| 40 και πάνω | Συστήνεται | Παραπομπή για αξιολόγηση |
| 35 έως 39,9 | Συστήνεται, με ή χωρίς συνοδά νοσήματα | Παραπομπή όταν υπάρχει σημαντική πάθηση που θα βελτιωθεί με την απώλεια βάρους |
| 30 έως 34,9 | Να εξετάζεται σε μεταβολική νόσο, και συστήνεται σε διαβήτη τύπου 2 | Να εξετάζεται ταχεία αξιολόγηση σε διαβήτη τύπου 2 που διαγνώστηκε τα τελευταία 10 χρόνια |
Το NICE προσθέτει μια σημαντική προϋπόθεση: ο ασθενής πρέπει να δέχεται τη μακροχρόνια παρακολούθηση μετά το χειρουργείο, για παράδειγμα ετήσιο έλεγχο για όλη τη ζωή. Για όσους έχουν ΔΜΣ 35 και πάνω και διαβήτη τύπου 2 που διαγνώστηκε τα τελευταία 10 χρόνια, το NICE συστήνει ταχύτερη αξιολόγηση.
Και οι δύο οδηγίες χαμηλώνουν τα όρια για άτομα ασιατικής καταγωγής, που αναπτύσσουν μεταβολικά προβλήματα σε μικρότερο βάρος. Το NICE χαμηλώνει τα όρια κατά 2,5 μονάδες ΔΜΣ και για άτομα από τη Μέση Ανατολή ή αφρικανικής και καραϊβικής καταγωγής.
Ποιες παθήσεις βελτιώνονται
Σύμφωνα με το NICE, παθήσεις που μπορεί να βελτιωθούν μετά τη χειρουργική παχυσαρκίας είναι:
- ο διαβήτης τύπου 2
- η υπέρταση και οι καρδιαγγειακές παθήσεις
- η αποφρακτική άπνοια στον ύπνο
- η λιπώδης νόσος του ήπατος που σχετίζεται με τον μεταβολισμό
- η ιδιοπαθής ενδοκράνια υπέρταση
Η αξιολόγηση πριν από το χειρουργείο
Πριν αποφασιστεί η επέμβαση, ο ασθενής αξιολογείται από ομάδα ειδικών. Το NICE συστήνει η ομάδα να εξετάζει:
- τα συνοδά νοσήματα και αν ο ασθενής είναι κατάλληλος για αναισθησία και χειρουργείο
- τη διατροφική κατάσταση και τις συνήθειες φαγητού
- την ψυχολογική κατάσταση, ώστε να υπάρξει υποστήριξη όπου χρειάζεται
- τις προηγούμενες προσπάθειες απώλειας βάρους
Ο χειρουργός θα συζητήσει μαζί σας τα πιθανά οφέλη, τους κινδύνους, τις μακροχρόνιες απαιτήσεις και, αν είστε σε αναπαραγωγική ηλικία, τα σχέδιά σας για εγκυμοσύνη. Οι οδηγίες IFSO και ASMBS σημειώνουν ότι δεν υπάρχουν δεδομένα που να στηρίζουν την υποχρεωτική απώλεια βάρους πριν από το χειρουργείο ως προϋπόθεση για να γίνει η επέμβαση.
Sleeve και bypass: πώς γίνονται
Και οι δύο επεμβάσεις γίνονται με γενική αναισθησία, συνήθως με λαπαροσκοπική χειρουργική, δηλαδή με μικρές τομές και κάμερα.
- Γαστρεκτομή sleeve (μανίκι). Σύμφωνα με τη NHS, αφαιρείται περίπου το 80% του στομάχου, και αυτό που μένει έχει σχήμα σωλήνα. Η επέμβαση διαρκεί συνήθως 1 έως 3 ώρες.
- Γαστρικό bypass (Roux-en-Y). Το στομάχι χωρίζεται με συρραπτικό και δημιουργείται ένας μικρός θύλακος στο πάνω μέρος του, που συνδέεται με χαμηλότερο τμήμα του λεπτού εντέρου. Έτσι η τροφή παρακάμπτει το μεγαλύτερο μέρος του στομάχου και την αρχή του εντέρου. Διαρκεί συνήθως περίπου 2 ώρες.
Υπάρχουν και άλλες επεμβάσεις, όπως το bypass μίας αναστόμωσης, ο γαστρικός δακτύλιος, του οποίου η χρήση έχει μειωθεί σημαντικά σύμφωνα με την IFSO, και επεμβάσεις όπως η χολοπαγκρεατική εκτροπή, που η NHS αναφέρει ότι έχουν περισσότερες παρενέργειες. Η ενδοσκοπική γαστροπλαστική γίνεται από το στόμα, χωρίς τομές, ράβοντας το στομάχι σε πτυχές.
Τι δείχνουν οι μελέτες για sleeve και bypass
Δύο μεγάλες τυχαιοποιημένες μελέτες από τη Φινλανδία (SLEEVEPASS) και την Ελβετία (SM-BOSS) σύγκριναν τις δύο επεμβάσεις.
| Αποτέλεσμα | Sleeve | Bypass |
|---|---|---|
| Απώλεια του επιπλέον βάρους στα 10 χρόνια (SLEEVEPASS, διάμεσος) | 43,5% | 50,7% |
| Ύφεση της υπέρτασης στα 10 χρόνια (SLEEVEPASS) | 8% | 24% |
| Ύφεση του διαβήτη τύπου 2 στα 10 χρόνια (SLEEVEPASS) | 26% | 33% (η διαφορά δεν ήταν σημαντική) |
| Οισοφαγίτιδα στη γαστροσκόπηση στα 10 χρόνια (SLEEVEPASS) | 31% | 7% |
| Χειροτέρευση της παλινδρόμησης στα 5 χρόνια (SM-BOSS) | 31,8% | 6,3% |
| Νέα επέμβαση στα 10 χρόνια (SLEEVEPASS) | 15,7% | 18,5% |
Στην SM-BOSS η απώλεια βάρους στα 5 χρόνια δεν διέφερε σημαντικά. Στην SLEEVEPASS το bypass έδωσε λίγο μεγαλύτερη απώλεια στα 10 χρόνια. Οι ερευνητές κατέληξαν ότι και οι δύο επεμβάσεις δίνουν καλή και διατηρήσιμη απώλεια βάρους. Η βασική διαφορά είναι η παλινδρόμηση: εμφανίζεται ή χειροτερεύει συχνότερα μετά το sleeve, ενώ μετά το bypass συχνά υποχωρεί.
Ποια επέμβαση ταιριάζει σε εσάς
Το NICE συστήνει η επιλογή να γίνεται από κοινού με τον ασθενή, με βάση τη βαρύτητα της παχυσαρκίας και των συνοδών νοσημάτων, τα καλύτερα διαθέσιμα στοιχεία, τον εξοπλισμό του κέντρου και την εμπειρία του χειρουργού. Αν έχετε ήδη καούρες ή παλινδρόμηση, συζητήστε το ιδιαίτερα, γιατί οι μελέτες έδειξαν ότι η παλινδρόμηση χειροτερεύει συχνότερα μετά το sleeve. Ο χειρουργός μπορεί να ζητήσει γαστροσκόπηση πριν από την επέμβαση.
Κίνδυνοι και επιπλοκές
Όπως κάθε επέμβαση στην κοιλιά, η χειρουργική παχυσαρκίας έχει κινδύνους. Η NHS αναφέρει τις κυριότερες:
- Θρόμβοι στις φλέβες των ποδιών, που μπορεί να ταξιδέψουν στους πνεύμονες.
- Διαφυγή από τη συρραφή του στομάχου τις πρώτες ημέρες ή εβδομάδες μετά από sleeve ή bypass, που μπορεί να προκαλέσει σοβαρή λοίμωξη στην κοιλιά.
- Λοίμωξη του τραύματος.
- Στένωση ή απόφραξη του στομάχου ή του εντέρου, όπου το φαγητό κολλάει.
- Πέτρες στη χολή, που σχηματίζονται συχνότερα όταν το βάρος πέφτει γρήγορα. Δείτε τον οδηγό για τις πέτρες στη χολή.
- Περίσσεια δέρματος μετά τη μεγάλη απώλεια βάρους, που μπορεί να διορθωθεί αργότερα με πλαστική επέμβαση, όπως η κοιλιοπλαστική.
Επιπλέον, η μικρότερη ποσότητα φαγητού και, στο bypass, η αλλαγή στην απορρόφηση αυξάνουν τον κίνδυνο ελλείψεων σε βιταμίνες και μέταλλα. Γι' αυτό οι οδηγίες της Βρετανικής Εταιρείας Χειρουργικής Παχυσαρκίας (BOMSS) συστήνουν συμπληρώματα κάθε μέρα μετά από κάθε τέτοια επέμβαση και τακτικές εξετάσεις αίματος.
Μετά το χειρουργείο: τι αλλάζει
Η επέμβαση είναι η αρχή μιας μακροχρόνιας αλλαγής. Το NICE συστήνει πρόγραμμα παρακολούθησης από τη βαριατρική ομάδα για τουλάχιστον 2 χρόνια, με έλεγχο της διατροφής, των βιταμινών, των συνοδών νοσημάτων και των φαρμάκων, καθώς και ψυχολογική υποστήριξη. Μετά, ο έλεγχος της διατροφικής κατάστασης συνεχίζεται τουλάχιστον μία φορά τον χρόνο, για όλη τη ζωή.
Η διατροφή αλλάζει σταδιακά: πρώτα υγρά, μετά πολτοποιημένες και μαλακές τροφές και στο τέλος κανονικό φαγητό σε μικρές μερίδες. Αναλυτικά τα στάδια, τα συμπληρώματα, την άσκηση και τον κίνδυνο επανάκτησης βάρους θα τα βρείτε στον οδηγό για τη ζωή μετά το sleeve.
Για τις γυναίκες, οι οδηγίες της BOMSS συμβουλεύουν να αποφεύγεται η εγκυμοσύνη τους πρώτους 12 έως 18 μήνες μετά το χειρουργείο, ώστε να σταθεροποιηθεί το βάρος και η διατροφή, και να γίνεται προγραμματισμός με τον γιατρό πριν από τη σύλληψη.
Ηλικιωμένοι και έφηβοι
- Μεγαλύτερη ηλικία. Οι οδηγίες IFSO και ASMBS αναφέρουν ότι δεν υπάρχει ανώτατο όριο ηλικίας. Επεμβάσεις έχουν γίνει με επιτυχία και σε άτομα άνω των 70, με λίγο περισσότερες επιπλοκές. Η ευθραυστότητα, δηλαδή η γενική φυσική αντοχή, μετρά περισσότερο από την ηλικία.
- Έφηβοι. Εδώ οι οδηγίες διαφέρουν. Οι IFSO και ASMBS προτείνουν να εξετάζεται η επέμβαση σε κατάλληλα επιλεγμένους εφήβους. Το NICE τη θεωρεί κατάλληλη μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, σε νέους που έχουν σχεδόν ολοκληρώσει την ανάπτυξή τους, και πάντα σε κέντρο με παιδιατρική εμπειρία.
Φάρμακα ή χειρουργείο;
Τα τελευταία χρόνια κυκλοφορούν φάρμακα για την παχυσαρκία, όπως οι ενέσιμοι αγωνιστές του υποδοχέα GLP-1. Το NICE τα εντάσσει στις επιλογές για συγκεκριμένους ασθενείς και αναφέρει ότι μπορούν να χρησιμοποιηθούν και για να διατηρηθεί ή να μειωθεί το βάρος όσο κάποιος περιμένει το χειρουργείο. Η επιλογή ανάμεσα σε φάρμακο, χειρουργείο ή συνδυασμό είναι εξατομικευμένη και γίνεται πάντα με οδηγία γιατρού.
Για τις υπόλοιπες επεμβάσεις της κοιλιάς, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.
Πότε να δείτε γιατρό
- Αν ο ΔΜΣ σας είναι 35 ή περισσότερο, ή 30 και πάνω με διαβήτη τύπου 2, και οι προσπάθειες με διατροφή, άσκηση ή φάρμακα δεν έφεραν το αποτέλεσμα που χρειάζεστε, συζητήστε με τον γιατρό σας για αξιολόγηση από ομάδα με εμπειρία στη χειρουργική παχυσαρκίας. Αν έχετε ήδη κάνει επέμβαση, επικοινωνήστε με τη βαριατρική ομάδα αν κάνετε συχνούς εμετούς, δυσκολεύεστε να καταπιείτε, χάνετε βάρος πολύ γρήγορα ή νιώθετε μουδιάσματα και αδυναμία.
- Πηγαίνετε αμέσως σε νοσοκομείο ή καλέστε το 166 αν μετά την επέμβαση εμφανίσετε έντονο πόνο στην κοιλιά, πυρετό με γρήγορο σφυγμό ή γρήγορη αναπνοή, δύσπνοια ή πόνο στο στήθος, πόνο και πρήξιμο στη γάμπα, εμετό με αίμα ή μαύρα κόπρανα.
Συχνές ερωτήσεις
Ποιο είναι το όριο κιλών για χειρουργείο παχυσαρκίας;
Δεν μετρούν τα κιλά αλλά ο δείκτης μάζας σώματος. Οι οδηγίες IFSO και ASMBS συστήνουν την επέμβαση από ΔΜΣ 35 και πάνω και την εξετάζουν από 30 όταν υπάρχει μεταβολική νόσος. Το NICE βάζει όριο το 40, ή το 35 με σημαντική συνοδό πάθηση, και ταχεία αξιολόγηση σε πρόσφατο διαβήτη τύπου 2.
Sleeve ή bypass: ποιο είναι καλύτερο;
Καμία επέμβαση δεν είναι καλύτερη για όλους. Στις μεγάλες μελέτες και οι δύο έδωσαν καλή απώλεια βάρους, με λίγο μεγαλύτερη μετά το bypass στα 10 χρόνια. Το sleeve συνδέεται συχνότερα με παλινδρόμηση και οισοφαγίτιδα. Η επιλογή γίνεται μαζί με τον χειρουργό σας.
Πόσο βάρος χάνεται μετά το χειρουργείο;
Στη μελέτη SLEEVEPASS, δέκα χρόνια μετά, η διάμεση απώλεια ήταν 43,5% του επιπλέον βάρους μετά το sleeve και 50,7% μετά το bypass. Επιπλέον βάρος είναι τα κιλά πάνω από το φυσιολογικό για το ύψος σας. Το αποτέλεσμα διαφέρει πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο και εξαρτάται από τη διατροφή, την άσκηση και την παρακολούθηση.
Είναι επικίνδυνο το χειρουργείο παχυσαρκίας;
Ο κίνδυνος θανάτου γύρω από την επέμβαση είναι πολύ χαμηλός, 0,03% έως 0,2% σύμφωνα με τις οδηγίες IFSO και ASMBS. Υπάρχουν όμως επιπλοκές, όπως θρόμβοι, διαφυγή από τη συρραφή, στένωση και ελλείψεις βιταμινών, που ο χειρουργός θα συζητήσει μαζί σας.
Μπορώ να μείνω έγκυος μετά από βαριατρική επέμβαση;
Ναι, αλλά οι οδηγίες της BOMSS συμβουλεύουν να αποφεύγεται η εγκυμοσύνη τους πρώτους 12 έως 18 μήνες, μέχρι να σταθεροποιηθούν το βάρος και η διατροφή. Η εγκυμοσύνη χρειάζεται προγραμματισμό, επιπλέον συμπληρώματα και παρακολούθηση από εξειδικευμένη ομάδα.
Πηγές
- Eisenberg D et al. 2022 American Society of Metabolic and Bariatric Surgery (ASMBS) and International Federation for the Surgery of Obesity and Metabolic Disorders (IFSO) Indications for Metabolic and Bariatric Surgery. Obesity Surgery 2023;33(1):3-14
- Overweight and obesity management (NG246): Medicines and surgery. National Institute for Health and Care Excellence (2025, updated 2026)
- Salminen P et al. Effect of Laparoscopic Sleeve Gastrectomy vs Roux-en-Y Gastric Bypass on Weight Loss, Comorbidities, and Reflux at 10 Years in Adult Patients With Obesity: The SLEEVEPASS Randomized Clinical Trial. JAMA Surgery 2022;157(8):656-666
- Peterli R et al. Effect of Laparoscopic Sleeve Gastrectomy vs Laparoscopic Roux-en-Y Gastric Bypass on Weight Loss in Patients With Morbid Obesity: The SM-BOSS Randomized Clinical Trial. JAMA 2018;319(3):255-265
- O'Kane M et al. British Obesity and Metabolic Surgery Society Guidelines on perioperative and postoperative biochemical monitoring and micronutrient replacement for patients undergoing bariatric surgery: 2020 update. Obesity Reviews 2020;21(11):e13087
- Weight loss surgery: how it's done and complications. NHS (2024)
Το άρθρο είναι ενημερωτικό και δεν αντικαθιστά την εξέταση από γιατρό. Σε επείγουσα περίπτωση καλέστε το 166 ή το 112.
