Σκωληκοειδίτιδα: τα συμπτώματα σε ενήλικες και παιδιά

Η σκωληκοειδίτιδα είναι φλεγμονή της σκωληκοειδούς απόφυσης, ενός μικρού σωλήνα σαν δάχτυλο που ξεκινά από το παχύ έντερο, κάτω δεξιά στην κοιλιά. Συνήθως ξεκινά με πόνο γύρω από τον αφαλό που μέσα σε λίγες ώρες μετακινείται κάτω δεξιά και δυναμώνει. Είναι επείγουσα κατάσταση: αν δεν αντιμετωπιστεί, η απόφυση μπορεί να σπάσει. Η συνηθισμένη θεραπεία είναι η αφαίρεσή της με λαπαροσκόπηση, ενώ σε επιλεγμένους ασθενείς υπάρχει και η επιλογή των αντιβιοτικών.

Τι είναι η σκωληκοειδίτιδα

Η σκωληκοειδής απόφυση λέγεται στην καθομιλουμένη απλώς «απόφυση». Σύμφωνα με το NHS, δεν τη χρειαζόμαστε, και η αφαίρεσή της δεν βλάπτει τον οργανισμό. Όταν φλεγμαίνει και δεν αντιμετωπιστεί γρήγορα, μπορεί να σπάσει. Η WSES σημειώνει ότι ο κοπρόλιθος, ένα σκληρό κομμάτι κοπράνων μέσα στην απόφυση, αυξάνει τον κίνδυνο ρήξης.

Η σκωληκοειδίτιδα είναι από τα πιο συχνά χειρουργικά επείγοντα. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Παγκόσμιας Εταιρείας Επείγουσας Χειρουργικής (WSES), ο κίνδυνος να την εμφανίσει κανείς σε όλη του τη ζωή είναι περίπου 8% στην Ευρώπη. Είναι συχνότερη ανάμεσα στα 10 και τα 30 χρόνια, αλλά μπορεί να εμφανιστεί σε κάθε ηλικία.

Οι γιατροί χωρίζουν τη σκωληκοειδίτιδα σε απλή, όταν η απόφυση έχει φλεγμονή αλλά είναι ακέραιη, και επιπλεγμένη, όταν έχει σπάσει ή έχει σχηματιστεί γύρω της απόστημα, δηλαδή συλλογή πύου. Η διάκριση αυτή καθορίζει τη θεραπεία.

Σκωληκοειδίτιδα: συμπτώματα

Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο πόνος που αλλάζει θέση. Σύμφωνα με το NHS:

• Ο πόνος ξεκινά συνήθως στη μέση της κοιλιάς, γύρω από τον αφαλό.
• Μετά από μερικές ώρες μετακινείται κάτω δεξιά και δυναμώνει.
• Χειροτερεύει όταν κινείστε, βήχετε ή πιέζετε το σημείο.
• Μπορεί να ανακουφίζεται λίγο όταν μαζεύετε τα γόνατα στο στήθος.

Άλλα συμπτώματα που μπορεί να υπάρχουν:

• ναυτία ή εμετός
• ανορεξία
• πυρετός
• δυσκοιλιότητα ή διάρροια
• συχνότερη ούρηση

Δεν έχουν όλοι τον τυπικό πόνο. Το NHS σημειώνει ότι ο πόνος μπορεί να είναι πιο ήπιος, να αναπτύσσεται πιο αργά ή να βρίσκεται σε άλλο σημείο, κάτι πιο συχνό στις έγκυες, στα μικρά παιδιά και στους ηλικιωμένους.

Σε ποιο σημείο πονάει η σκωληκοειδίτιδα

Στις περισσότερες περιπτώσεις ο πόνος καταλήγει στο κάτω δεξί μέρος της κοιλιάς, ανάμεσα στον αφαλό και στο δεξί οστό της λεκάνης. Όμως, όπως σημειώνει το NHS, σε ορισμένους ανθρώπους ο πόνος βρίσκεται σε άλλο σημείο, κάτι πιο συχνό στην εγκυμοσύνη. Γι' αυτό η θέση του πόνου από μόνη της δεν αρκεί για να μπει ή να αποκλειστεί η διάγνωση.

Τι σημαίνει αν ο πόνος ξαφνικά περάσει

Σύμφωνα με το NHS, αν η απόφυση σπάσει, ο πόνος μπορεί να βελτιωθεί για λίγο. Μετά εμφανίζεται συνήθως έντονος πόνος σε όλη την κοιλιά, που κάνει την κίνηση πολύ επώδυνη. Αυτό είναι σημάδι περιτονίτιδας και χρειάζεται άμεση βοήθεια.

Σκωληκοειδίτιδα στα παιδιά

Στα παιδιά η σκωληκοειδίτιδα είναι συχνή αιτία επείγοντος χειρουργείου, αλλά η διάγνωση είναι πιο δύσκολη. Οι οδηγίες της WSES σημειώνουν ότι στα παιδιά προσχολικής ηλικίας εμφανίζεται συχνά με άτυπα συμπτώματα, εξελίσσεται πιο γρήγορα και έχει περισσότερες επιπλοκές.

Ένα μικρό παιδί μπορεί να μην μπορεί να δείξει πού πονά. Προσέξτε αν:

• δεν θέλει να φάει
• κάνει εμετούς ή έχει πυρετό
• πονά κάτω δεξιά όταν βήχει ή όταν πηδά, ένα σημάδι που περιλαμβάνει το παιδιατρικό σκορ σκωληκοειδίτιδας που αναφέρει η WSES
• αποφεύγει να κουνηθεί, γιατί η κίνηση το πονά

Σε παιδί με πόνο στην κοιλιά που δεν περνά ή χειροτερεύει, απευθυνθείτε την ίδια μέρα σε παιδίατρο ή στα επείγοντα. Η WSES προτείνει στα παιδιά το υπερηχογράφημα ως πρώτη απεικονιστική εξέταση και τη μαγνητική τομογραφία, όπου υπάρχει, πριν από την αξονική, για να αποφεύγεται η ακτινοβολία.

Σκωληκοειδίτιδα στην εγκυμοσύνη και στους ηλικιωμένους

Στην εγκυμοσύνη η διάγνωση είναι δύσκολη, γιατί η ναυτία και κάποιος πόνος στην κοιλιά είναι συχνά και για άλλους λόγους. Η WSES συστήνει η διάγνωση να μη στηρίζεται μόνο στα συμπτώματα και να γίνονται πάντα εξετάσεις αίματος. Πρώτη εξέταση είναι το υπερηχογράφημα και, αν δεν δώσει απάντηση, η μαγνητική τομογραφία. Αν χρειαστεί επέμβαση, η WSES θεωρεί τη λαπαροσκόπηση ασφαλή για το έμβρυο και προτιμότερη από την ανοιχτή.

Στους ηλικιωμένους τα συμπτώματα μπορεί να είναι ήπια. Το NHS αναφέρει ότι μια ξαφνική σύγχυση μπορεί να είναι το σημάδι που κάνει την οικογένεια να καταλάβει ότι κάτι δεν πάει καλά.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Δεν υπάρχει μία εξέταση που να δείχνει πάντα με βεβαιότητα τη σκωληκοειδίτιδα. Ο γιατρός συνδυάζει τα συμπτώματα, την εξέταση της κοιλιάς και τις εξετάσεις:

• Εξετάσεις αίματος: η γενική αίματος δείχνει αν τα λευκά αιμοσφαίρια έχουν ανέβει, και η CRP αν υπάρχει φλεγμονή.
• Εξέταση ούρων, για να αποκλειστεί ουρολοίμωξη ή πέτρα στα νεφρά.
• Τεστ εγκυμοσύνης σε γυναίκες που μπορεί να είναι έγκυες, σύμφωνα με το NHS.
• Κλινικά σκορ: η WSES συστήνει σκορ όπως το AIR και το AAS, που βαθμολογούν συμπτώματα και εξετάσεις και δείχνουν ποιοι ασθενείς έχουν χαμηλό, μέτριο ή υψηλό κίνδυνο.
• Υπερηχογράφημα: η WSES το προτείνει ως πρώτη απεικονιστική εξέταση σε ενήλικες και παιδιά, όταν χρειάζεται απεικόνιση.
• Αξονική τομογραφία: σε εφήβους και νέους ενήλικες με αρνητικό υπερηχογράφημα, η WSES προτιμά αξονική με χαμηλή δόση ακτινοβολίας. Σε άτομα κάτω των 40 ετών με πολύ τυπική εικόνα, μπορεί να μη χρειαστεί καθόλου αξονική πριν από την επέμβαση.

Σύμφωνα με το NHS, μερικές φορές οι γιατροί περιμένουν λίγες ώρες στο νοσοκομείο για να δουν πώς εξελίσσονται τα συμπτώματα.

Θεραπεία: χειρουργείο ή αντιβιοτικά;

Η καθιερωμένη θεραπεία είναι η σκωληκοειδεκτομή, δηλαδή η αφαίρεση της απόφυσης. Η WSES συστήνει τη λαπαροσκοπική σκωληκοειδεκτομή ως προτιμότερη από την ανοιχτή, σε ενήλικες και παιδιά, γιατί έχει λιγότερο πόνο, λιγότερες λοιμώξεις του τραύματος, μικρότερη νοσηλεία και γρηγορότερη επιστροφή στη δουλειά. Τι είναι η λαπαροσκόπηση γενικά θα το βρείτε στον οδηγό για τη λαπαροσκοπική χειρουργική.

Στην απλή σκωληκοειδίτιδα, η WSES θεωρεί ασφαλή μια μικρή αναμονή μέσα στο νοσοκομείο έως 24 ώρες και συστήνει η επέμβαση να γίνεται στο πρώτο διαθέσιμο χειρουργείο. Στα παιδιά με επιπλεγμένη σκωληκοειδίτιδα συστήνει επέμβαση μέσα σε 8 ώρες. Πριν από την επέμβαση δίνεται μία δόση αντιβιοτικού. Στην απλή μορφή δεν χρειάζονται αντιβιοτικά μετά.

Αντιβιοτικά αντί για χειρουργείο

Σε ορισμένους ασθενείς με απλή σκωληκοειδίτιδα, χωρίς κοπρόλιθο στην απεικόνιση, η WSES προτείνει να συζητηθεί η θεραπεία μόνο με αντιβιοτικά. Ο ασθενής πρέπει όμως να ξέρει ότι η σκωληκοειδίτιδα μπορεί να ξαναγυρίσει, σε έως 39% μέσα σε 5 χρόνια.

Η ανασκόπηση Cochrane του 2024, με 13 μελέτες και πάνω από 3.300 ασθενείς, κατέληξε στα εξής:

Με άλλα λόγια, περίπου δύο στους τρεις όσων πήραν αντιβιοτικά απέφυγαν την επέμβαση τον πρώτο χρόνο, αλλά τα στοιχεία είναι αβέβαια. Η WSES δεν προτείνει θεραπεία μόνο με αντιβιοτικά στην εγκυμοσύνη. Στα παιδιά τη θεωρεί εφικτή επιλογή όταν δεν υπάρχει κοπρόλιθος. Η απόφαση παίρνεται πάντα μαζί με τον χειρουργό.

Όταν η απόφυση έχει σπάσει ή έχει σχηματιστεί απόστημα

Όταν η φλεγμονή έχει περιοριστεί σε μια μάζα ή ένα απόστημα γύρω από την απόφυση, η WSES θεωρεί λογική πρώτη θεραπεία τα αντιβιοτικά, με παροχέτευση του αποστήματος από το δέρμα αν χρειάζεται. Σε έμπειρα χέρια, εναλλακτικά γίνεται λαπαροσκοπική επέμβαση από την αρχή.

Σε ασθενείς από 40 ετών και πάνω που αντιμετωπίστηκαν χωρίς επέμβαση, η WSES προτείνει αργότερα κολονοσκόπηση και αξονική τομογραφία, γιατί σε αυτή την ηλικία ένα μικρό ποσοστό, 3% έως 17%, έχει όγκο στην απόφυση.

Ανάρρωση μετά τη σκωληκοειδεκτομή

Σύμφωνα με το NHS, οι περισσότεροι αναρρώνουν σε 1 έως 2 εβδομάδες, και περισσότερο αν η απόφυση είχε σπάσει. Μετά από λαπαροσκοπική επέμβαση πολλοί φεύγουν από το νοσοκομείο την επόμενη μέρα. Μετά από ανοιχτή επέμβαση ή επιπλοκές η νοσηλεία κρατά λίγες ημέρες.

Στο σπίτι:

• επιστρέφετε σταδιακά στις δραστηριότητές σας, με 1 έως 2 εβδομάδες άδεια από τη δουλειά ή το σχολείο
• αποφεύγετε τον αθλητισμό μέχρι να αναρρώσετε πλήρως
• δεν οδηγείτε μέχρι να μπορείτε να φρενάρετε απότομα χωρίς πόνο
• αν σας δόθηκαν αντιβιοτικά, ολοκληρώνετε τη θεραπεία

Το NHS αναφέρει ως πιθανές επιπλοκές τη λοίμωξη του τραύματος, την αιμορραγία και, αργότερα, τις συμφύσεις, που σπάνια προκαλούν απόφραξη του εντέρου.

Για άλλες αιτίες πόνου στην κοιλιά και πότε είναι επείγουσες, δείτε τον οδηγό για τον πόνο στην κοιλιά και την ενότητα Γενική χειρουργική.