Πέτρες στη χολή: συμπτώματα και πότε αφαιρείται η χολή

Οι πέτρες στη χολή (χολολιθίαση) είναι μικρά, σκληρά σωματίδια που σχηματίζονται μέσα στη χοληδόχο κύστη, το μικρό όργανο κάτω από το ήπαρ που αποθηκεύει τη χολή. Είναι πολύ συχνές και οι περισσότεροι άνθρωποι που τις έχουν δεν το καταλαβαίνουν ποτέ. Θεραπεία χρειάζεται συνήθως μόνο όταν προκαλούν πόνο ή επιπλοκές, και τότε η βασική λύση είναι η αφαίρεση της χοληδόχου κύστης με λαπαροσκόπηση.

Τι είναι οι πέτρες στη χολή

Η χολή είναι ένα υγρό που φτιάχνει το ήπαρ και βοηθά στην πέψη των λιπαρών. Ανάμεσα στα γεύματα μαζεύεται στη χοληδόχο κύστη και, όταν τρώτε, η κύστη συσπάται και τη στέλνει στο έντερο μέσα από τα χοληφόρα, μικρούς σωλήνες που ξεκινούν από το ήπαρ.

Όταν η σύσταση της χολής αλλάξει, ορισμένα συστατικά της κρυσταλλώνονται και σχηματίζουν πέτρες. Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές οδηγίες της EASL (της Ευρωπαϊκής Εταιρείας για τη Μελέτη του Ήπατος), στις δυτικές χώρες το 90% έως 95% των λίθων είναι από χοληστερίνη. Υπάρχει επίσης η λάσπη της χολής, πολύ μικρά σωματίδια σαν άμμος που φαίνονται στο υπερηχογράφημα.

Το βρετανικό NICE εκτιμά ότι περίπου το 15% των ενηλίκων έχουν πέτρες στη χολή και ότι οι περισσότεροι δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Η EASL δίνει ποσοστό 10% έως 20% στους δυτικούς πληθυσμούς, με περίπου 80% χωρίς συμπτώματα.

Πέτρες στη χολή: συμπτώματα

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο κολικός της χολής: δυνατός πόνος στο πάνω δεξί μέρος της κοιλιάς ή στο κέντρο, κάτω από το στέρνο. Εμφανίζεται όταν μια πέτρα φράξει για λίγο την έξοδο της κύστης.

Σύμφωνα με την EASL, ο πόνος:

• κρατά τουλάχιστον 15 έως 30 λεπτά και συχνά πάνω από μία ώρα
• μπορεί να απλώνεται προς τη δεξιά πλευρά της πλάτης ή στον δεξιό ώμο
• ξεκινά απότομα ή δυναμώνει σταδιακά και μετά σταθεροποιείται
• εμφανίζεται συχνά περίπου μία ώρα μετά το φαγητό, το βράδυ ή τη νύχτα, και μπορεί να σας ξυπνήσει
• μπορεί να συνοδεύεται από ναυτία ή εμετό

Οι περισσότεροι κολικοί περνούν μόνοι τους. Η EASL σημειώνει ότι, όταν ο πόνος κρατά περισσότερο από 5 ώρες, η αιτία είναι συνήθως οξεία χολοκυστίτιδα, δηλαδή φλεγμονή της χοληδόχου κύστης.

Τι συνήθως δεν οφείλεται στις πέτρες

Πολλοί συνδέουν με τη χολή το φούσκωμα, τα αέρια, την καούρα ή τη δυσπεψία μετά το φαγητό. Η EASL εξηγεί ότι αυτά τα ενοχλήματα δεν είναι χαρακτηριστικά της χολολιθίασης, εμφανίζονται και σε ανθρώπους χωρίς πέτρες και συχνά συνεχίζονται μετά την αφαίρεση της χοληδόχου κύστης. Γι' αυτό ο γιατρός θα ψάξει και άλλες αιτίες, όπως παλινδρόμηση ή ευερέθιστο έντερο, πριν προτείνει επέμβαση.

Αιτίες και ποιοι κινδυνεύουν

Οι πέτρες προκύπτουν από συνδυασμό κληρονομικότητας, μεταβολισμού και τρόπου ζωής. Σύμφωνα με το NHS, πιο πιθανό είναι να τις αποκτήσετε αν:

• είστε πάνω από 40 ετών
• είστε γυναίκα
• έχετε παχυσαρκία
• τρώτε πολλά λιπαρά και λίγες φυτικές ίνες
• χάσατε βάρος γρήγορα, για παράδειγμα μετά από χειρουργείο παχυσαρκίας
• έχετε διαβήτη ή νόσο του Crohn

Η EASL προσθέτει την αντίσταση στην ινσουλίνη και την καθιστική ζωή. Τονίζει επίσης ότι η γρήγορη απώλεια βάρους, με δίαιτες πολύ χαμηλών θερμίδων ή μετά από χειρουργική παχυσαρκίας, αυξάνει τον κίνδυνο να εμφανιστούν πέτρες με συμπτώματα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η βασική εξέταση είναι το υπερηχογράφημα κοιλίας. Είναι ανώδυνο, δεν έχει ακτινοβολία και, σύμφωνα με την EASL, εντοπίζει τις πέτρες στη χοληδόχο κύστη με ακρίβεια πάνω από 95%. Το NICE συστήνει υπερηχογράφημα και αιματολογικές εξετάσεις για τη λειτουργία του ήπατος σε όποιον έχει ύποπτα συμπτώματα.

Αν το υπερηχογράφημα δεν δείξει πέτρα αλλά ο χοληδόχος πόρος, ο κεντρικός σωλήνας της χολής, είναι διευρυμένος ή οι ηπατικές εξετάσεις είναι παθολογικές, το NICE προτείνει μαγνητική χολαγγειογραφία (MRCP), μια ειδική μαγνητική τομογραφία των χοληφόρων. Αν και αυτή δεν δώσει απάντηση, ακολουθεί ενδοσκοπικό υπερηχογράφημα.

Συχνά οι πέτρες βρίσκονται τυχαία, σε υπερηχογράφημα που έγινε για άλλο λόγο. Αυτό από μόνο του δεν σημαίνει ότι χρειάζεστε θεραπεία.

Επιπλοκές των λίθων της χολής

Οι επιπλοκές είναι σπάνιες, αλλά μπορεί να είναι σοβαρές. Σύμφωνα με το NICE και την EASL, οι κυριότερες είναι:

• Οξεία χολοκυστίτιδα: φλεγμονή της κύστης, με πόνο που κρατά ώρες, πυρετό και ευαισθησία στο δεξί υποχόνδριο. Η EASL αναφέρει ότι εμφανίζεται σε περίπου 10% όσων έχουν πέτρες με συμπτώματα. Στις εξετάσεις αίματος ανεβαίνουν συνήθως τα λευκά αιμοσφαίρια και η CRP.
• Πέτρα στον χοληδόχο πόρο: μπορεί να φράξει τη ροή της χολής και να προκαλέσει ίκτερο, δηλαδή κιτρίνισμα του δέρματος και των ματιών, σκούρα ούρα και ανοιχτόχρωμα κόπρανα.
• Χολαγγειίτιδα: λοίμωξη των χοληφόρων, με πυρετό, ρίγη και ίκτερο.
• Παγκρεατίτιδα: φλεγμονή του παγκρέατος, με έντονο πόνο που συχνά απλώνεται στην πλάτη.

Η EASL σημειώνει ότι σε περισσότερους από τους μισούς ασθενείς οι επιπλοκές ακολουθούν τουλάχιστον έναν «προειδοποιητικό» κολικό. Γι' αυτό ένας πρώτος κολικός είναι λόγος να μιλήσετε με γιατρό.

Πότε αφαιρείται η χολή

Η απόφαση εξαρτάται κυρίως από το αν οι πέτρες προκαλούν συμπτώματα.

Πέτρες χωρίς συμπτώματα

Αν οι πέτρες βρέθηκαν τυχαία και δεν έχετε ενοχλήσεις, το NICE συστήνει να σας καθησυχάσει ο γιατρός ότι δεν χρειάζεστε θεραπεία. Σύμφωνα με την EASL, περίπου 20% όσων έχουν πέτρες χωρίς συμπτώματα θα αποκτήσουν συμπτώματα μέσα σε 20 χρόνια, ενώ οι σοβαρές επιπλοκές εμφανίζονται σε 0,1% έως 0,3% τον χρόνο. Η προληπτική επέμβαση σε αυτούς τους ανθρώπους δεν αυξάνει το προσδόκιμο ζωής, γιατί ο κίνδυνος του χειρουργείου είναι μεγαλύτερος από τον κίνδυνο των επιπλοκών.

Η EASL αναφέρει λίγες εξαιρέσεις, όπου η χολοκυστεκτομή μπορεί να προταθεί και χωρίς συμπτώματα. Για παράδειγμα, όταν μαζί με τις πέτρες υπάρχει πολύποδας της χοληδόχου κύστης 1 εκατοστού ή μεγαλύτερος, ή όταν το τοίχωμα της κύστης έχει ασβεστοποιηθεί («πορσελάνινη» χοληδόχος κύστη).

Πέτρες με συμπτώματα

Μετά από έναν κολικό, οι κολικοί ξαναγυρίζουν σε περίπου 50% των ασθενών, σύμφωνα με την EASL. Ο κίνδυνος επιπλοκών ανεβαίνει επίσης στο 0,5% έως 3% τον χρόνο. Γι' αυτό το NICE συστήνει λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή σε όσους έχουν πέτρες με συμπτώματα, και η EASL προτείνει να γίνεται όσο το δυνατόν νωρίτερα. Η EASL σημειώνει ότι μετά από έναν μόνο κολικό ή όταν δεν έχει υπάρξει κολικός για 5 χρόνια, η επέμβαση ίσως να μη χρειάζεται. Η απόφαση παίρνεται μαζί με τον χειρουργό.

Το πώς γίνεται η επέμβαση και πόσο διαρκεί η ανάρρωση τα εξηγούμε αναλυτικά στον οδηγό για τη χολοκυστεκτομή.

Οξεία χολοκυστίτιδα

Η χολοκυστίτιδα αντιμετωπίζεται στο νοσοκομείο. Το NICE συστήνει πρώιμη λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή μέσα σε μία εβδομάδα από τη διάγνωση, και η EASL προτιμά να γίνεται μέσα σε 72 ώρες από την εισαγωγή. Οι διεθνείς οδηγίες του Τόκιο (TG18) κατατάσσουν τη χολοκυστίτιδα σε τρεις βαθμούς βαρύτητας. Όταν ο ασθενής δεν μπορεί να χειρουργηθεί αμέσως, για παράδειγμα λόγω άλλων σοβαρών παθήσεων, προτείνουν πρώτα παροχέτευση της κύστης και χολοκυστεκτομή αργότερα, όταν βελτιωθεί η γενική κατάσταση.

Φεύγουν οι πέτρες στη χολή χωρίς χειρουργείο;

Συνήθως όχι οριστικά. Η EASL δεν συστήνει τη διάλυση των λίθων με χάπια χολικών οξέων ούτε τη θραύση τους με κρουστικά κύματα (λιθοτριψία). Ο λόγος είναι ότι πετυχαίνουν σε λίγους: οι πέτρες εξαφανίστηκαν μόνο στο 27% με τα φάρμακα και στο 55% με τη λιθοτριψία, σε προσεκτικά επιλεγμένους ασθενείς. Σε περισσότερους από 40% οι πέτρες ξαναεμφανίστηκαν μέσα σε 4 χρόνια.

Στις αναζητήσεις εμφανίζονται συχνά «φυσικοί» τρόποι για να φύγουν οι πέτρες. Οι οδηγίες δεν αναφέρουν καμία δίαιτα, ρόφημα ή «καθαρισμό» που να διαλύει τις πέτρες της χοληδόχου κύστης. Αν έχετε κολικούς, μιλήστε με γιατρό αντί να δοκιμάζετε τέτοιες μεθόδους.

Διατροφή όσο περιμένετε την επέμβαση

Το NICE συστήνει να αποφεύγετε όσα φαγητά και ποτά σας προκαλούν συμπτώματα μέχρι να αφαιρεθεί η χοληδόχος κύστη. Το NHS αναφέρει ότι μπορεί να σας προταθεί διατροφή με λίγα λιπαρά. Για τον πόνο του κολικού η EASL αναφέρει τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη ως πρώτη επιλογή, πάντα με οδηγία γιατρού.

Μετά την επέμβαση, σύμφωνα με το NICE, δεν χρειάζεται να συνεχίσετε να αποφεύγετε αυτά τα τρόφιμα. Περισσότερα θα βρείτε στον οδηγό για τη διατροφή μετά από χολοκυστεκτομή.

Πέτρες στη χολή στην εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη η χοληδόχος κύστη αδειάζει πιο αργά. Σύμφωνα με την EASL, λάσπη ή πέτρες εμφανίζονται στο 5% των εγκύων, αλλά μόνο 1,2% έχουν πόνο. Οι πέτρες χωρίς συμπτώματα δεν θεραπεύονται στην εγκυμοσύνη. Όταν υπάρχει επείγουσα ανάγκη, η λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή μπορεί να γίνει σε οποιοδήποτε τρίμηνο, με ασφαλέστερο το δεύτερο. Αν είστε έγκυος και έχετε πόνο στην κοιλιά, ενημερώστε άμεσα τον γυναικολόγο σας.

Πρόληψη

Οι πέτρες δεν προλαμβάνονται πάντα. Η EASL θεωρεί ότι ο υγιεινός τρόπος ζωής και διατροφής, η τακτική σωματική άσκηση και η διατήρηση φυσιολογικού βάρους μπορεί να μειώσουν τον κίνδυνο, με χαμηλής ποιότητας στοιχεία. Αν χρειάζεται να χάσετε πολλά κιλά, προτιμήστε σταδιακή απώλεια με παρακολούθηση από γιατρό ή διαιτολόγο.

Για τις υπόλοιπες παθήσεις της κοιλιάς και τις επεμβάσεις τους, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.