Θρόμβωση στο πόδι: συμπτώματα, διάγνωση και θεραπεία

Η θρόμβωση στο πόδι, που οι γιατροί λένε εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, είναι ένας θρόμβος αίματος που σχηματίζεται σε μια βαθιά φλέβα της γάμπας ή του μηρού. Συνήθως προκαλεί πόνο και πρήξιμο στο ένα πόδι. Είναι σοβαρή κατάσταση, γιατί κομμάτι του θρόμβου μπορεί να φτάσει στους πνεύμονες. Αντιμετωπίζεται με αντιπηκτικά φάρμακα για τουλάχιστον 3 μήνες, γι' αυτό κάθε υποψία θέλει εξέταση από γιατρό την ίδια μέρα.

Τι είναι η θρόμβωση στο πόδι

Στο πόδι υπάρχουν δύο δίκτυα φλεβών. Οι επιφανειακές φλέβες βρίσκονται κάτω από το δέρμα και είναι αυτές που γίνονται κιρσοί. Οι βαθιές φλέβες περνούν μέσα από τους μύες και μεταφέρουν το μεγαλύτερο μέρος του αίματος πίσω στην καρδιά.

Η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση αφορά τις βαθιές φλέβες. Όταν ο θρόμβος βρίσκεται σε επιφανειακή φλέβα, η κατάσταση λέγεται θρομβοφλεβίτιδα. Σύμφωνα με το NHS συνήθως δεν είναι σοβαρή, αλλά χρειάζεται κι αυτή εκτίμηση από γιατρό, γιατί μπορεί να συνυπάρχει με θρόμβωση στις βαθιές φλέβες.

Οι γιατροί χωρίζουν επίσης τη θρόμβωση ανάλογα με το ύψος. Στην «κεντρική» θρόμβωση ο θρόμβος βρίσκεται στο ύψος του γονάτου ή πιο πάνω, στον μηρό ή στη λεκάνη. Στην «περιφερική» ο θρόμβος περιορίζεται στις φλέβες της γάμπας. Οι οδηγίες του βρετανικού NICE για τη θεραπεία αφορούν κυρίως την κεντρική θρόμβωση, ενώ για τη θρόμβωση της γάμπας η απόφαση εξατομικεύεται από τον γιατρό.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Αμερικανικής Αιματολογικής Εταιρείας (ASH), η φλεβική θρομβοεμβολή, δηλαδή η θρόμβωση και η πνευμονική εμβολή μαζί, εμφανίζεται κάθε χρόνο σε περίπου 1 έως 2 ανθρώπους στους 1.000.

Θρόμβωση στο πόδι: συμπτώματα

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως στο ένα μόνο πόδι. Σύμφωνα με το NHS, την εθνική υπηρεσία υγείας της Βρετανίας, τα πιο συχνά είναι:

• πόνος που πάλλεται στη γάμπα ή στον μηρό, σπάνια και στα δύο πόδια
• πρήξιμο του ποδιού
• κόκκινο, μελανό ή πιο σκούρο δέρμα γύρω από το σημείο που πονά
• φλέβες που φαίνονται διογκωμένες

Σπάνια, όταν ο θρόμβος βρίσκεται στις φλέβες της λεκάνης, το μόνο σύμπτωμα μπορεί να είναι πόνος χαμηλά στην κοιλιά. Θρόμβωση μπορεί να γίνει και στο χέρι, με τα ίδια συμπτώματα.

Τα σημάδια της πνευμονικής εμβολής

Η πιο σοβαρή επιπλοκή είναι η πνευμονική εμβολή: ένα κομμάτι του θρόμβου ξεκολλά και φράζει μια αρτηρία του πνεύμονα. Το NHS συστήνει να καλέσετε αμέσως ασθενοφόρο αν έχετε πόνο ή πρήξιμο στο πόδι και ταυτόχρονα δύσπνοια ή πόνο στο στήθος. Μην οδηγήσετε μόνοι σας μέχρι το νοσοκομείο.

Πώς καταλαβαίνω αν είναι θρόμβωση

Από τα συμπτώματα μόνο δεν μπορείτε να ξεχωρίσετε μια θρόμβωση από άλλες αιτίες. Ένα πρησμένο πόδι ή ένας πόνος στη γάμπα μπορεί να οφείλεται και σε τράβηγμα μυός, σε φλεγμονή του δέρματος ή σε προβλήματα των αρτηριών. Γι' αυτό οι οδηγίες του NICE ζητούν από τον γιατρό να πάρει ιστορικό και να εξετάσει το πόδι, για να αποκλείσει άλλες αιτίες, και μετά να εκτιμήσει πόσο πιθανή είναι η θρόμβωση.

Δεν είναι καλή ιδέα να περιμένετε να δείτε αν θα περάσει. Αν υποψιάζεστε θρόμβωση, χρειάζεστε εκτίμηση από γιατρό την ίδια μέρα.

Αιτίες: ποιοι κινδυνεύουν

Ο θρόμβος σχηματίζεται όταν το αίμα κυλά αργά, όταν το τοίχωμα της φλέβας έχει τραυματιστεί ή όταν το αίμα πήζει πιο εύκολα από ό,τι συνήθως. Σύμφωνα με το NHS, η θρόμβωση είναι πιο πιθανή αν:

• είστε πάνω από 60 ετών
• έχετε περιττά κιλά ή παχυσαρκία
• καπνίζετε
• είχατε θρόμβωση στο παρελθόν
• παίρνετε ορμονική θεραπεία εμμηνόπαυσης ή αντισυλληπτικά με οιστρογόνα (χάπι, αυτοκόλλητο ή δακτύλιο)
• έχετε καρκίνο ή καρδιακή ανεπάρκεια
• έχετε κιρσούς
• έχετε θρομβοφιλία, δηλαδή κληρονομική ή επίκτητη τάση του αίματος να πήζει εύκολα
• έχετε φλεγμονώδη νόσο του εντέρου ή αγγειίτιδα

Ο κίνδυνος αυξάνεται επίσης για ένα διάστημα: όταν νοσηλεύεστε ή μόλις βγήκατε από το νοσοκομείο, μετά από χειρουργείο, όταν μένετε στο κρεβάτι 3 ημέρες ή περισσότερο, σε ταξίδια πάνω από 4 ώρες, στην εγκυμοσύνη και στις 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό, και όταν είστε αφυδατωμένοι. Για το ταξίδι, δείτε τον οδηγό για τη θρόμβωση στα ταξίδια.

Σύμφωνα με την ASH, ο κίνδυνος αυξάνεται πολύ με την ηλικία: από περίπου 1 στους 10.000 ανθρώπους κάτω από 20 ετών σε περίπου 1 στους 100 στις ηλικίες πάνω από 80. Μερικές φορές η θρόμβωση εμφανίζεται χωρίς εμφανή αιτία.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση στηρίζεται σε τρία βήματα: την κλινική εκτίμηση, την εξέταση αίματος D-dimers και το υπερηχογράφημα των φλεβών.

Η κλινική εκτίμηση

Ο γιατρός χρησιμοποιεί ένα απλό σύστημα βαθμολογίας, το σκορ Wells. Παίρνετε έναν βαθμό για καθένα από τα εξής: ενεργό καρκίνο, πρόσφατο γύψο ή παράλυση στο πόδι, κατάκλιση 3 ημερών ή μεγάλο χειρουργείο τις τελευταίες 12 εβδομάδες, ευαισθησία πάνω από τις βαθιές φλέβες, πρήξιμο όλου του ποδιού, γάμπα τουλάχιστον 3 εκατοστά πιο χοντρή από την άλλη, οίδημα που αφήνει βαθούλωμα μόνο σε αυτό το πόδι, διογκωμένες επιφανειακές φλέβες που δεν είναι κιρσοί και προηγούμενη θρόμβωση. Αφαιρούνται 2 βαθμοί αν μια άλλη διάγνωση είναι εξίσου πιθανή. Σύμφωνα με το NICE, με 2 βαθμούς και πάνω η θρόμβωση θεωρείται πιθανή.

D-dimers και τρίπλεξ

Τα D-dimers είναι μια εξέταση αίματος που ανεβαίνει όταν ο οργανισμός διαλύει θρόμβους. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα, σε άνθρωπο με χαμηλή πιθανότητα, βοηθά να αποκλειστεί η θρόμβωση. Ένα θετικό αποτέλεσμα μόνο του δεν αρκεί για διάγνωση: γι' αυτό, σύμφωνα με το NICE, ακολουθεί υπερηχογράφημα.

Το υπερηχογράφημα των φλεβών, που στην Ελλάδα λέγεται συνήθως τρίπλεξ, δείχνει αν υπάρχει θρόμβος και πού. Οι οδηγίες του NICE προβλέπουν:

Αν το υπερηχογράφημα δεν μπορεί να γίνει γρήγορα, ο γιατρός μπορεί να ξεκινήσει αντιπηκτικό μέχρι να βγει το αποτέλεσμα. Αν τελικά δεν βρεθεί θρόμβωση, το φάρμακο σταματά.

Θεραπεία της θρόμβωσης στο πόδι

Η βασική θεραπεία είναι τα αντιπηκτικά φάρμακα, που συχνά λέγονται «φάρμακα που αραιώνουν το αίμα». Στην πραγματικότητα δεν αραιώνουν το αίμα. Εμποδίζουν τον θρόμβο να μεγαλώσει και νέους θρόμβους να σχηματιστούν, ενώ τον υπάρχοντα θρόμβο τον διαλύει σιγά σιγά ο ίδιος ο οργανισμός.

Ποια αντιπηκτικά και για πόσο

Οι οδηγίες του NICE συστήνουν αντιπηκτική αγωγή για τουλάχιστον 3 μήνες σε επιβεβαιωμένη κεντρική θρόμβωση. Ως πρώτη επιλογή προτείνουν τα άμεσα από του στόματος αντιπηκτικά, που είναι χάπια και δεν χρειάζονται τακτικές εξετάσεις για ρύθμιση της δόσης. Η ASH συμφωνεί ότι προτιμώνται από τους παλαιότερους ανταγωνιστές της βιταμίνης Κ. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όπως σοβαρή νεφρική ανεπάρκεια, ενεργός καρκίνος ή εγκυμοσύνη, ο γιατρός μπορεί να επιλέξει ενέσεις ηπαρίνης ή άλλο σχήμα.

Το φάρμακο, η δόση και η διάρκεια αποφασίζονται πάντα από τον γιατρό σας. Στους 3 μήνες ο γιατρός θα συζητήσει μαζί σας αν η θεραπεία σταματά ή συνεχίζεται, ανάλογα με το αν η θρόμβωση είχε προφανή αιτία και με τον κίνδυνο αιμορραγίας. Τα κριτήρια αυτής της απόφασης εξηγούνται στον οδηγό για τα αντιπηκτικά μετά από θρόμβωση.

Θεραπεία στο σπίτι ή στο νοσοκομείο;

Οι περισσότεροι άνθρωποι με απλή θρόμβωση στο πόδι δεν χρειάζεται να μείνουν στο νοσοκομείο. Η ASH προτείνει θεραπεία στο σπίτι, εκτός αν υπάρχουν άλλα προβλήματα υγείας, μεγάλος κίνδυνος αιμορραγίας, πολύ έντονος πόνος ή θρόμβωση που απειλεί το πόδι.

Πιο επεμβατικές θεραπείες

Σε επιλεγμένους ασθενείς με μεγάλο θρόμβο στις φλέβες του μηρού και της λεκάνης, το NICE προτείνει να εξετάζεται η θρομβόλυση με καθετήρα, δηλαδή η διάλυση του θρόμβου με φάρμακο που χορηγείται απευθείας μέσα στη φλέβα. Προϋποθέσεις είναι τα συμπτώματα να διαρκούν λιγότερο από 14 ημέρες, ο ασθενής να είναι σε καλή γενική κατάσταση και ο κίνδυνος αιμορραγίας να είναι χαμηλός. Την απόφαση την παίρνει ο αγγειοχειρουργός ή ο επεμβατικός ακτινολόγος.

Το φίλτρο της κάτω κοίλης φλέβας, ένα μικρό «δίχτυ» που τοποθετείται στη μεγάλη φλέβα της κοιλιάς, δεν χρησιμοποιείται συστηματικά. Σύμφωνα με το NICE, εξετάζεται κυρίως όταν δεν μπορείτε να πάρετε αντιπηκτικά και αφαιρείται μόλις γίνει δυνατή η αντιπηκτική αγωγή.

Κάλτσες συμπίεσης μετά τη θρόμβωση

Το NICE δεν συστήνει τις κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης για να προληφθεί το μεταθρομβωτικό σύνδρομο ή μια νέα θρόμβωση. Η ASH σημειώνει ότι σε ορισμένους ασθενείς μπορεί να βοηθήσουν στον πόνο και στο πρήξιμο. Αν σας προταθούν, ο γιατρός θα σας εξηγήσει πώς να τις φοράτε και για πόσο καιρό.

Επιπλοκές της θρόμβωσης

• Πνευμονική εμβολή. Είναι η πιο επικίνδυνη επιπλοκή και μπορεί να είναι απειλητική για τη ζωή.
• Μεταθρομβωτικό σύνδρομο. Χρόνιος πόνος, βάρος, πρήξιμο και αλλαγές στο δέρμα του ποδιού, επειδή η φλέβα έχει πάθει βλάβη. Σύμφωνα με την ASH, εμφανίζεται στο 20% έως 50% των ασθενών μετά από θρόμβωση και είναι σοβαρό σε έως 5%.
• Νέα θρόμβωση. Η ASH αναφέρει ότι, όταν η θρόμβωση εμφανίστηκε χωρίς προφανή αιτία, ο κίνδυνος να ξανασυμβεί μετά τη διακοπή των αντιπηκτικών είναι περίπου 10% στα 2 χρόνια και πάνω από 30% στα 10 χρόνια.
• Αιμορραγία από τα ίδια τα αντιπηκτικά, που είναι ο λόγος για τον οποίο η διάρκεια της θεραπείας ζυγίζεται προσεκτικά.

Ανάρρωση: τι να κάνετε μετά τη διάγνωση

Το NHS προτείνει:

• να μένετε δραστήριοι και να περπατάτε τακτικά, αν μπορείτε
• να κρατάτε το πόδι ψηλά όταν κάθεστε
• να αναβάλετε πτήσεις και μεγάλα ταξίδια για τουλάχιστον 2 εβδομάδες μετά την έναρξη του αντιπηκτικού

Παίρνετε το αντιπηκτικό ακριβώς όπως σας το έγραψε ο γιατρός και μην το σταματήσετε μόνοι σας. Το NICE συστήνει να σας δοθούν γραπτές οδηγίες για τη θεραπεία και μια κάρτα που λέει ότι παίρνετε αντιπηκτικό, την οποία να έχετε πάντα μαζί σας.

Αν η θρόμβωση δεν είχε προφανή αιτία, ο γιατρός θα ελέγξει το ιστορικό σας, θα σας εξετάσει και θα δει τις βασικές εξετάσεις αίματος, όπως τη γενική αίματος και τις εξετάσεις νεφρών και ήπατος. Σύμφωνα με το NICE, περισσότερες εξετάσεις για καρκίνο γίνονται μόνο αν υπάρχουν συμπτώματα ή ευρήματα που τις δικαιολογούν.

Θρόμβωση στην εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη και οι 6 πρώτες εβδομάδες μετά τον τοκετό αυξάνουν τον κίνδυνο θρόμβωσης. Αν είστε έγκυος και έχετε πόνο ή πρήξιμο στο ένα πόδι, επικοινωνήστε την ίδια μέρα με τον γυναικολόγο σας ή με το μαιευτήριο.

Σύμφωνα με το NHS, η θρόμβωση στην εγκυμοσύνη αντιμετωπίζεται συνήθως με ενέσεις ηπαρίνης για το υπόλοιπο της κύησης και έως τις 6 εβδομάδες μετά τον τοκετό. Τα αντιπηκτικά σε χάπια δεν συνιστώνται στην εγκυμοσύνη. Η θεραπεία δίνεται πάντα με οδηγία γιατρού.

Πρόληψη της θρόμβωσης στο πόδι

Το NHS προτείνει να διατηρείτε υγιές βάρος, να κινείστε τακτικά, να πίνετε αρκετά υγρά, να μην κάθεστε ακίνητοι για ώρες και να σηκώνεστε περίπου κάθε μία ώρα, να μην καπνίζετε και να μην πίνετε πολύ αλκοόλ.

Αν μπείτε στο νοσοκομείο ή κάνετε χειρουργείο, η ιατρική ομάδα θα εκτιμήσει τον κίνδυνο θρόμβωσης και, αν χρειάζεται, θα σας δώσει φάρμακο ή κάλτσες για πρόληψη, μερικές φορές και για ένα διάστημα μετά την έξοδο. Για άλλα θέματα των φλεβών και των αρτηριών, δείτε την ενότητα Αγγειοχειρουργική.