D-dimers: πότε ζητούνται και τι σημαίνει θετικό αποτέλεσμα

Τα D-dimers είναι μικρά κομμάτια πρωτεΐνης που εμφανίζονται στο αίμα όταν ο οργανισμός διαλύει έναν θρόμβο. Η εξέταση ζητείται κυρίως όταν ο γιατρός θέλει να αποκλείσει θρόμβωση στις φλέβες του ποδιού ή πνευμονική εμβολή. Ένα αρνητικό αποτέλεσμα σε άνθρωπο με χαμηλή πιθανότητα θρόμβου βοηθά να αποκλειστεί, ενώ ένα θετικό αποτέλεσμα δεν σημαίνει από μόνο του ότι υπάρχει θρόμβος.

Η εξέταση γίνεται με απλή αιμοληψία από τη φλέβα του χεριού και δεν χρειάζεται νηστεία ή άλλη προετοιμασία.

Τι είναι τα D-dimers

Όταν τραυματίζεται ένα αγγείο, ο οργανισμός φτιάχνει θρόμβο για να σταματήσει η αιμορραγία. Ο θρόμβος συγκρατείται από ένα δίχτυ από ίνες μιας πρωτεΐνης, του ινώδους. Η πρώτη ύλη για το ινώδες είναι το ινωδογόνο, μια πρωτεΐνη που φτιάχνει το ήπαρ.

Όταν το σημείο επουλωθεί, ο οργανισμός διαλύει τον θρόμβο. Από τη διάλυση του ινώδους προκύπτουν μικρά θραύσματα, και ένα από αυτά είναι το D-dimer. Κανονικά βρίσκεται σε πολύ χαμηλά επίπεδα στο αίμα. Αυξάνεται όταν στο σώμα σχηματίζονται και διαλύονται θρόμβοι.

Η εξέταση δείχνει λοιπόν ότι κάπου στο σώμα γίνεται σχηματισμός και διάλυση θρόμβου. Δεν δείχνει πού γίνεται ούτε γιατί.

Πότε ζητείται η εξέταση D-dimers

Ο γιατρός ζητά D-dimers κυρίως όταν έχετε συμπτώματα που μπορεί να οφείλονται σε θρόμβο:

• Εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση (θρόμβος σε βαθιά φλέβα, συνήθως του ποδιού): πόνος ή ευαισθησία στη γάμπα ή στον μηρό, πρήξιμο στο ένα πόδι, κοκκίνισμα ή σκούρο χρώμα στο δέρμα, ζέστη στο σημείο.
• Πνευμονική εμβολή (θρόμβος που έφτασε στους πνεύμονες): δύσπνοια, πόνος στο στήθος, βήχας, γρήγοροι παλμοί και γρήγορη αναπνοή. Αρκετοί άνθρωποι δεν έχουν καθόλου συμπτώματα.

Η εξέταση χρησιμοποιείται επίσης, μαζί με άλλες εξετάσεις πήξης, για τη διάχυτη ενδαγγειακή πήξη. Πρόκειται για σοβαρή κατάσταση όπου σχηματίζονται πολλοί μικροί θρόμβοι σε όλο το σώμα, συνήθως σε βαριά λοίμωξη, καρκίνο ή μεγάλο τραυματισμό. Σε αυτή την περίπτωση η μέτρηση γίνεται στο νοσοκομείο και βοηθά και στην παρακολούθηση της θεραπείας.

Τα D-dimers δεν είναι εξέταση ρουτίνας ή check up. Η μέτρησή τους χωρίς συμπτώματα συχνά δίνει αυξημένη τιμή που δεν σημαίνει τίποτα και οδηγεί σε άσκοπες εξετάσεις και άγχος.

Πώς χρησιμοποιεί ο γιατρός τα D-dimers

Τα D-dimers δεν διαβάζονται ποτέ μόνα τους. Πριν ζητήσει την εξέταση, ο γιατρός εκτιμά πόσο πιθανό είναι να έχετε θρόμβο, με βάση τα συμπτώματα, την εξέταση και το ιστορικό σας.

Οι βρετανικές οδηγίες του NICE χρησιμοποιούν γι' αυτό το σκορ Wells, έναν απλό πίνακα με βαθμούς. Βαθμούς προσθέτουν, για παράδειγμα:

• ενεργός καρκίνος
• πρόσφατη ακινητοποίηση του ποδιού σε γύψο ή παράλυση
• κατάκλιση για 3 ημέρες ή περισσότερο, ή μεγάλο χειρουργείο τις προηγούμενες 12 εβδομάδες
• πρήξιμο σε όλο το πόδι, ή γάμπα πρησμένη τουλάχιστον 3 εκατοστά περισσότερο από την άλλη
• προηγούμενη θρόμβωση
• για την πνευμονική εμβολή, επίσης σφυγμοί πάνω από 100 το λεπτό και αιμόπτυση (αίμα στον βήχα)

Από το σκορ προκύπτει αν ο θρόμβος είναι «πιθανός» ή «απίθανος». Η απόφαση για το επόμενο βήμα εξαρτάται από αυτό:

• Αν ο θρόμβος είναι απίθανος, ο γιατρός ζητά D-dimers. Αν βγουν αρνητικά, ο θρόμβος θεωρείται απίθανος και ο γιατρός ψάχνει άλλη αιτία για τα συμπτώματα. Αν βγουν θετικά, ακολουθεί απεικονιστική εξέταση.
• Αν ο θρόμβος είναι πιθανός, ο γιατρός προχωρά κατευθείαν σε απεικόνιση. Για το πόδι αυτή είναι το υπερηχογράφημα των φλεβών, το λεγόμενο τρίπλεξ φλεβών. Για την πνευμονική εμβολή είναι συνήθως η αξονική αγγειογραφία των πνευμόνων. Σε αυτή την περίπτωση ένα αρνητικό D-dimer μόνο του δεν αρκεί για να αποκλειστεί θρόμβος.

Το NICE συστήνει το αποτέλεσμα των D-dimers να είναι διαθέσιμο μέσα σε 4 ώρες, όπου είναι δυνατό. Αν αργεί, ο γιατρός μπορεί να ξεκινήσει προσωρινά αντιπηκτική αγωγή μέχρι να βγει. Γι' αυτό, όταν υπάρχει υποψία θρόμβου, η εξέταση γίνεται συνήθως στα επείγοντα ή σε ιατρείο που μπορεί να τη βγάλει γρήγορα, όχι σε προγραμματισμένο ραντεβού σε εργαστήριο μετά από μέρες.

Τι σημαίνει αρνητικό αποτέλεσμα

Αρνητικό ή φυσιολογικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι είναι απίθανο να έχετε σημαντικό θρόμβο στις φλέβες. Η εξέταση έχει την αξία της κυρίως σε αυτό: να αποκλείει θρόμβο, ιδίως σε ανθρώπους που ο γιατρός έχει κρίνει ότι έχουν χαμηλή πιθανότητα.

Υπάρχουν όμως εξαιρέσεις:

• Αν παίρνετε ήδη αντιπηκτικά φάρμακα, το αποτέλεσμα μπορεί να βγει ψευδώς αρνητικό. Ενημερώστε πάντα τον γιατρό για όλα τα φάρμακα που παίρνετε.
• Αν η πιθανότητα θρόμβου είναι υψηλή, ένα αρνητικό αποτέλεσμα δεν αρκεί και ο γιατρός θα ζητήσει απεικόνιση.
• Αν τα συμπτώματα συνεχίζονται ή χειροτερεύουν, χρειάζεστε νέα εκτίμηση, ακόμη κι αν τα D-dimers ήταν αρνητικά.

Τι σημαίνει θετικό ή αυξημένο αποτέλεσμα

Θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ότι στο σώμα γίνεται σχηματισμός και διάλυση θρόμβου, αλλά δεν λέει πού ούτε για ποιο λόγο. Μπορεί να οφείλεται σε θρόμβωση ή πνευμονική εμβολή, όμως συχνά οφείλεται σε κάτι άλλο. Γι' αυτό ένα αυξημένο D-dimer δεν χρησιμοποιείται για να επιβεβαιωθεί θρόμβος. Οδηγεί σε επόμενες εξετάσεις.

Τα D-dimers ανεβαίνουν συχνά και χωρίς θρόμβωση:

• στην εγκυμοσύνη, που είναι φυσιολογική αιτία
• με την ηλικία
• μετά από πρόσφατο χειρουργείο ή τραυματισμό
• σε λοιμώξεις και σε φλεγμονώδεις παθήσεις, όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα
• σε καρκίνο
• σε καρδιοπάθεια, σε παθήσεις του ήπατος ή των νεφρών
• σε ακινητοποίηση
• στη σοβαρή λοίμωξη COVID-19, όπου μελέτες έδειξαν ότι οι πολύ υψηλές τιμές συνδέονταν με βαρύτερη πορεία

Ψευδώς αυξημένη τιμή μπορεί να δώσουν και τεχνικοί λόγοι, όπως πολύ λιπαρό γεύμα πριν από την εξέταση, αυξημένη χολερυθρίνη ή αιμόλυση του δείγματος.

Αν τα D-dimers σας βγήκαν αυξημένα σε εξετάσεις που κάνατε χωρίς συμπτώματα, μην πανικοβληθείτε. Δείξτε το αποτέλεσμα στον γιατρό σας, που θα κρίνει αν χρειάζεται κάτι παραπάνω.

D-dimers: τιμές και όρια

Τα όρια των D-dimers διαφέρουν από εργαστήριο σε εργαστήριο, γιατί υπάρχουν διάφορες μέθοδοι μέτρησης και διάφορες μονάδες. Ισχύει το όριο που γράφει το δικό σας φύλλο αποτελεσμάτων. Κάποια εργαστήρια δίνουν απλώς «θετικό» ή «αρνητικό» αντί για αριθμό.

Συχνά χρησιμοποιείται ως όριο τα 500 μg/L. Η ίδια τιμή μπορεί να γράφεται ως 500 ng/mL ή 0,5 mg/L, ανάλογα με τη μονάδα του εργαστηρίου. Προσέξτε τη μονάδα πριν συγκρίνετε αριθμούς.

D-dimers και ηλικία

Επειδή τα D-dimers ανεβαίνουν φυσιολογικά με την ηλικία, στους μεγαλύτερους ανθρώπους το σταθερό όριο δίνει πολλά θετικά αποτελέσματα χωρίς θρόμβο. Γι' αυτό χρησιμοποιείται και όριο προσαρμοσμένο στην ηλικία: από τα 50 και πάνω, το όριο είναι η ηλικία επί 10 μg/L. Για παράδειγμα, σε άνθρωπο 70 ετών το όριο είναι 700 μg/L.

Στη μελέτη ADJUST-PE, σε ασθενείς 75 ετών και πάνω με όχι υψηλή πιθανότητα πνευμονικής εμβολής, το προσαρμοσμένο όριο αύξησε το ποσοστό όσων η εμβολή αποκλείστηκε μόνο με τα D-dimers από 6,4% σε 29,7%, χωρίς επιπλέον ψευδώς αρνητικά αποτελέσματα. Το NICE συστήνει να εξετάζεται το προσαρμοσμένο όριο για ανθρώπους πάνω από 50 ετών. Το ποιο όριο ισχύει για εσάς το αποφασίζει ο γιατρός.

D-dimers στην εγκυμοσύνη

Στην εγκυμοσύνη τα D-dimers ανεβαίνουν φυσιολογικά, γι' αυτό μια αυξημένη τιμή είναι πολύ συχνή και δεν σημαίνει θρόμβο. Ταυτόχρονα, η εγκυμοσύνη και η λοχεία αυξάνουν τον κίνδυνο θρόμβωσης. Γι' αυτό οποιοδήποτε σύμπτωμα θρόμβου στην εγκυμοσύνη, όπως πρήξιμο και πόνος στο ένα πόδι ή δύσπνοια, χρειάζεται εκτίμηση από γιατρό την ίδια μέρα, ανεξάρτητα από την τιμή των D-dimers.

Μην ερμηνεύετε μόνες σας τιμές από φόρουμ ή από άλλες εγκύους. Ο γιατρός που παρακολουθεί την κύηση θα κρίνει ποιες εξετάσεις χρειάζονται.

Πώς γίνεται η εξέταση και κόστος

Η αιμοληψία γίνεται από φλέβα του χεριού και κρατά λίγα λεπτά. Δεν χρειάζεται νηστεία. Μετά μπορεί να έχετε μια μικρή μελανιά, που περνά σε λίγες ημέρες. Δείτε και τον οδηγό μας για τη γενική αίματος, που συχνά γίνεται μαζί.

Υπάρχουν και γρήγορα τεστ στο σημείο φροντίδας, που δίνουν αποτέλεσμα σε λίγα λεπτά. Το NICE συστήνει, αν χρησιμοποιούνται, να είναι πλήρως ποσοτικά, δηλαδή να δίνουν αριθμό. Τεστ για το σπίτι δεν αντικαθιστούν την εξέταση από γιατρό όταν έχετε συμπτώματα.

Με παραπεμπτικό γιατρού η εξέταση γίνεται σε δημόσιες δομές ή σε εργαστήρια συμβεβλημένα με τον ΕΟΠΥΥ, όπου πληρώνετε ποσοστό συμμετοχής. Στα επείγοντα των νοσοκομείων γίνεται όταν τη ζητήσει ο γιατρός. Χωρίς παραπεμπτικό η τιμή διαφέρει από εργαστήριο σε εργαστήριο.

Περισσότερες εξετάσεις αίματος και απεικόνισης θα βρείτε στη σελίδα των διαγνωστικών εξετάσεων.