Πρησμένα πόδια: οι πιο συχνές αιτίες και πότε ανησυχούμε

Τα πρησμένα πόδια οφείλονται συνήθως σε συγκέντρωση υγρού στους ιστούς, που λέγεται οίδημα. Τις περισσότερες φορές η αιτία είναι απλή, όπως η πολλή ορθοστασία, το αλάτι, η εγκυμοσύνη, ένα φάρμακο ή οι κιρσοί, και το πρήξιμο υποχωρεί με την ανύψωση των ποδιών. Πρήξιμο μόνο στο ένα πόδι, πρήξιμο που εμφανίζεται ξαφνικά ή πρήξιμο με δύσπνοια χρειάζεται όμως γρήγορη εκτίμηση από γιατρό, γιατί μπορεί να σημαίνει θρόμβωση, λοίμωξη ή πρόβλημα στην καρδιά.

Τι είναι το οίδημα στα πόδια

Οίδημα είναι το υγρό που μαζεύεται στον χώρο ανάμεσα στα κύτταρα, έξω από τα αγγεία. Στα πόδια φαίνεται ως πρησμένοι αστράγαλοι, σημάδια από τις κάλτσες ή δέρμα που γυαλίζει και τεντώνει. Συχνά, αν πιέσετε το δέρμα με το δάχτυλο για λίγα δευτερόλεπτα, μένει ένα βαθούλωμα.

Αυτό το βαθούλωμα βοηθά τον γιατρό. Σύμφωνα με την ανασκόπηση του American Family Physician (AAFP) για το περιφερικό οίδημα, το οίδημα που αφήνει βαθούλωμα ταιριάζει σε φλεβική ανεπάρκεια, θρόμβωση ή αρχικό λεμφοίδημα, ενώ το σκληρό πρήξιμο που δεν βουλιάζει ταιριάζει σε προχωρημένο λεμφοίδημα ή σε ορισμένες παθήσεις του θυρεοειδούς.

Είναι πολύ συχνό. Σύμφωνα με την ίδια ανασκόπηση, περίπου 20% των ενηλίκων άνω των 50 ετών έχουν οίδημα στα πόδια.

Πρησμένα πόδια: οι πιο συχνές αιτίες

Σύμφωνα με το NHS, το πρήξιμο στα πόδια και στους αστραγάλους οφείλεται συνήθως σε:

• πολλές ώρες όρθιοι ή καθιστοί στην ίδια θέση
• πολύ αλμυρό φαγητό
• περιττό βάρος
• εγκυμοσύνη
• ορισμένα φάρμακα
• φλεβική ανεπάρκεια και κιρσούς
• προβλήματα του θυρεοειδούς

Λιγότερο συχνά, αλλά πιο σοβαρά, το πρήξιμο οφείλεται σε τραυματισμό, τσίμπημα εντόμου, λοίμωξη, θρόμβο στο πόδι ή νόσο της καρδιάς, των νεφρών ή του ήπατος.

Ο γιατρός ξεκινά με δύο απλές ερωτήσεις: είναι το ένα πόδι ή και τα δύο, και εμφανίστηκε ξαφνικά ή υπάρχει μήνες; Η AAFP ταξινομεί τις αιτίες με αυτόν τον τρόπο:

Πρήξιμο στο ένα πόδι: τι μπορεί να είναι

Το πρήξιμο μόνο στο ένα πόδι θέλει πάντα εξέταση. Η πιο σημαντική αιτία που πρέπει να αποκλειστεί είναι η θρόμβωση στο πόδι, δηλαδή ένας θρόμβος σε βαθιά φλέβα. Συνήθως το πόδι πονά, είναι ζεστό, κοκκινωπό ή σφιχτό, και η γάμπα είναι πιο χοντρή από την άλλη.

Μια παλαιότερη ανασκόπηση της AAFP σημειώνει ότι το πρήξιμο ενός ποδιού που εμφανίστηκε μέσα σε λιγότερο από 72 ώρες ταιριάζει περισσότερο σε θρόμβωση, σε κυτταρίτιδα, σε ρήξη κύστης πίσω από το γόνατο ή στην πρόσφατη έναρξη ενός φαρμάκου για την πίεση από την κατηγορία των αναστολέων διαύλων ασβεστίου.

Άλλες αιτίες είναι η λοίμωξη του δέρματος (κυτταρίτιδα), που δίνει κόκκινο, ζεστό και επώδυνο δέρμα συχνά με πυρετό, η ρήξη μιας κύστης πίσω από το γόνατο και ο τραυματισμός ενός μυός. Όταν το πρήξιμο σε ένα πόδι υπάρχει καιρό, μπορεί να οφείλεται σε χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, σε παλιά θρόμβωση ή σε λεμφοίδημα.

Πρήξιμο και στα δύο πόδια

Όταν πρήζονται και τα δύο πόδια σιγά σιγά, η πιο συχνή αιτία είναι οι φλέβες. Σύμφωνα με την AAFP, το πρήξιμο που χειροτερεύει με την πολλή ορθοστασία δείχνει προς τις φλέβες, και οι ασθενείς με φλεβική ανεπάρκεια περιγράφουν συχνά πόνο και βάρος στα πόδια. Με τα χρόνια το δέρμα γύρω από τους αστραγάλους μπορεί να σκουρύνει και να σκληρύνει.

Ορθοστασία, αλάτι και βάρος

Το πιο απλό πρήξιμο είναι αυτό που εμφανίζεται στο τέλος μιας μέρας με πολλή ορθοστασία ή καθιστική δουλειά ή μετά από ένα μεγάλο ταξίδι. Το NHS το αποδίδει στην παραμονή στην ίδια θέση για πολλή ώρα, στο πολύ αλμυρό φαγητό και στο περιττό βάρος. Συνήθως είναι ίδιο και στα δύο πόδια και έχει φύγει το πρωί, μετά τον ύπνο με τα πόδια οριζόντια.

Τα φάρμακα

Ένα νέο φάρμακο μπορεί να προκαλέσει πρήξιμο στα πόδια λίγες μέρες ή εβδομάδες μετά την έναρξή του. Η AAFP αναφέρει ως πιο συχνές κατηγορίες:

• ορισμένα αντιυπερτασικά, κυρίως τους αναστολείς διαύλων ασβεστίου
• τα κορτικοστεροειδή και τα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη
• ορμόνες, όπως οιστρογόνα, προγεστερόνη και τεστοστερόνη
• ορισμένα φάρμακα για τον νευροπαθητικό πόνο
• ορισμένα αντιδιαβητικά και χημειοθεραπευτικά

Μη σταματήσετε μόνοι σας ένα φάρμακο. Μιλήστε με τον γιατρό που το έγραψε: συχνά υπάρχει εναλλακτική.

Καρδιά, νεφρά, ήπαρ

Η καρδιακή ανεπάρκεια, η νεφρική νόσος και η νόσος του ήπατος προκαλούν πρήξιμο και στα δύο πόδια, που συνήθως δεν φεύγει πλήρως με την ανύψωση. Σύμφωνα με την AAFP, η δύσπνοια στην κόπωση ή όταν ξαπλώνετε πρέπει να κάνει τον γιατρό να σκεφτεί την καρδιά. Στους ηλικιωμένους, που παίρνουν συχνά πολλά φάρμακα και έχουν περισσότερες χρόνιες παθήσεις, το νέο πρήξιμο αξίζει πάντα έναν έλεγχο.

Άπνοια ύπνου

Η AAFP αναφέρει ότι το πρήξιμο στα πόδια είναι συχνό σε ανθρώπους με αποφρακτική άπνοια ύπνου, ακόμη κι όταν η καρδιά δεν έχει πρόβλημα. Αν ροχαλίζετε, ξυπνάτε κουρασμένοι ή σας έχουν πει ότι σταματάτε να αναπνέετε στον ύπνο, αναφέρετέ το στον γιατρό.

Λεμφοίδημα και λιποίδημα

Το λεμφοίδημα οφείλεται σε πρόβλημα στη λεμφική αποχέτευση και συνήθως πιάνει και τη ράχη του πέλματος και τα δάχτυλα. Το λιποίδημα δεν είναι πραγματικά οίδημα αλλά συμμετρική συσσώρευση λίπους στα πόδια, κυρίως σε γυναίκες. Σύμφωνα με την AAFP, το πρήξιμο που αφήνει ελεύθερα τα πέλματα είναι πολύ χαρακτηριστικό του λιποιδήματος, και το λιποίδημα συνήθως πονά στην αφή, ενώ το λεμφοίδημα όχι.

Πρησμένα πόδια στην εγκυμοσύνη

Λίγο πρήξιμο στα πόδια και στους αστραγάλους είναι συχνό στην εγκυμοσύνη, ιδίως προς το τέλος της. Το ξαφνικό πρήξιμο όμως μπορεί να είναι σημάδι προεκλαμψίας, μιας επιπλοκής με υψηλή αρτηριακή πίεση.

Οι οδηγίες του NICE για την υπέρταση στην εγκυμοσύνη ζητούν από τις εγκύους να ζητήσουν αμέσως ιατρική βοήθεια αν έχουν:

• έντονο πονοκέφαλο
• προβλήματα στην όραση, όπως θόλωμα ή λάμψεις
• έντονο πόνο ακριβώς κάτω από τα πλευρά
• εμετούς
• ξαφνικό πρήξιμο στο πρόσωπο, στα χέρια ή στα πόδια

Για τους κιρσούς και το πρήξιμο της εγκυμοσύνης, δείτε τον οδηγό για τους κιρσούς στην εγκυμοσύνη.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό: πότε άρχισε το πρήξιμο, αν είναι στο ένα ή και στα δύο πόδια, αν αλλάζει μέσα στη μέρα, ποια φάρμακα παίρνετε και αν έχετε άλλα συμπτώματα. Ο γιατρός εξετάζει τα πόδια, την καρδιά και τους πνεύμονες.

Οι εξετάσεις διαλέγονται ανάλογα με το τι υποψιάζεται ο γιατρός. Η AAFP προτείνει:

• Αιματολογικές εξετάσεις για τα νεφρά (κρεατινίνη, ηλεκτρολύτες), το ήπαρ και τον θυρεοειδή, και εξέταση των ούρων για λεύκωμα.
• Νατριουρητικό πεπτίδιο (BNP) στο αίμα, όταν υπάρχει υποψία για την καρδιά, και υπερηχογράφημα καρδιάς αν είναι αυξημένο.
• D-dimers ή απευθείας υπερηχογράφημα φλεβών, όταν ένα πόδι πρήστηκε πρόσφατα και υπάρχει υποψία θρόμβωσης.
• Υπερηχογράφημα Doppler φλεβών (τρίπλεξ) στο χρόνιο πρήξιμο, για να φανεί αν φταίνε οι φλέβες.

Πώς ξεπρήζονται τα πόδια

Η θεραπεία εξαρτάται από την αιτία. Για το απλό πρήξιμο, το NHS προτείνει:

• ανεβάστε τα πόδια σε καρέκλα ή μαξιλάρια όποτε μπορείτε
• περπατάτε, για να δουλεύει η αντλία της γάμπας
• φοράτε φαρδιά, άνετα παπούτσια με χαμηλό τακούνι
• πλένετε, στεγνώνετε καλά και ενυδατώνετε τα πόδια, για να μη μολυνθούν
• μη στέκεστε και μην κάθεστε ακίνητοι για πολλή ώρα
• μη φοράτε ρούχα, κάλτσες ή παπούτσια που σφίγγουν

Σύμφωνα με την AAFP, η συμπίεση με κάλτσες βοηθά στις περισσότερες αιτίες οιδήματος. Αν όμως υπάρχει υποψία για στένωση στις αρτηρίες, πρέπει πρώτα να μετρηθεί η πίεση στον αστράγαλο, γιατί σε αυτή την περίπτωση η συμπίεση δεν είναι ασφαλής.

Τα διουρητικά, τα χάπια που αποβάλλουν υγρά, δεν είναι λύση για κάθε πρήξιμο. Η AAFP σημειώνει ότι βοηθούν όταν η αιτία είναι συστηματική, όπως η καρδιακή ανεπάρκεια, αλλά δεν υπάρχουν στοιχεία ότι βοηθούν όταν το πρήξιμο οφείλεται στις φλέβες ή σε άλλη τοπική αιτία. Πάντα με οδηγία γιατρού.

Σε τι γιατρό να πάω για πρησμένα πόδια

Για ένα πρήξιμο που δεν σας ανησυχεί άμεσα, ξεκινήστε από τον προσωπικό σας γιατρό ή παθολόγο, που θα ψάξει τις γενικές αιτίες. Αν το πρόβλημα φαίνεται να είναι στις φλέβες ή στο λεμφικό σύστημα, θα σας παραπέμψει σε αγγειοχειρουργό. Αν φταίει η καρδιά, σε καρδιολόγο, και αν φταίνε τα νεφρά, σε νεφρολόγο. Για τις παθήσεις των φλεβών και των αρτηριών, δείτε την ενότητα Αγγειοχειρουργική.