Θρομβοφλεβίτιδα: φλεγμονή σε επιφανειακή φλέβα

Η θρομβοφλεβίτιδα είναι φλεγμονή μιας φλέβας κοντά στην επιφάνεια του δέρματος, με έναν θρόμβο μέσα της. Η φλέβα γίνεται σκληρή, κόκκινη, ζεστή και πονά στην αφή. Εμφανίζεται συνήθως στα πόδια, συχνά σε κιρσούς, αλλά και στο χέρι μετά από ορό ή ένεση. Συνήθως δεν είναι σοβαρή και βελτιώνεται σε 1 έως 2 εβδομάδες, χρειάζεται όμως εκτίμηση από γιατρό, γιατί μερικές φορές συνυπάρχει με θρόμβωση στις βαθιές φλέβες.

Τι είναι η θρομβοφλεβίτιδα

Στα πόδια υπάρχουν επιφανειακές φλέβες, κάτω από το δέρμα, και βαθιές φλέβες, μέσα στους μύες. Η θρομβοφλεβίτιδα αφορά τις επιφανειακές. Λέγεται επίσης φλεβίτιδα, επιφανειακή θρομβοφλεβίτιδα ή επιφανειακή φλεβική θρόμβωση.

Η ανασκόπηση Cochrane για τη θεραπεία της πάθησης την περιγράφει ως φλεγμονή που συνδέεται με θρόμβο σε επιφανειακή φλέβα. Η φλεγμονή δεν οφείλεται συνήθως σε μικρόβιο, αλλά στην αντίδραση του τοιχώματος της φλέβας στον θρόμβο.

Η διαφορά από τη θρόμβωση στο πόδι, δηλαδή την εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση, είναι σημαντική. Ο θρόμβος σε βαθιά φλέβα μπορεί πιο εύκολα να φτάσει στους πνεύμονες. Η θρομβοφλεβίτιδα είναι συνήθως πιο ήπια, αλλά ο θρόμβος μπορεί να επεκταθεί προς τις βαθιές φλέβες.

Θρομβοφλεβίτιδα: συμπτώματα

Η θρομβοφλεβίτιδα μπορεί να εμφανιστεί μέσα σε λίγες ώρες ή σε λίγες ημέρες. Σύμφωνα με το NHS, την εθνική υπηρεσία υγείας της Βρετανίας, τα κύρια συμπτώματα είναι:

• πόνος, ευαισθησία ή πρήξιμο στο σημείο
• ζεστό δέρμα που μπορεί να φαγουρίζει
• κόκκινο δέρμα, ή πιο σκούρο σε μελαχρινό δέρμα
• μια φλέβα που μοιάζει με σκληρό, επώδυνο «κορδόνι» κάτω από το δέρμα

Συνήθως εμφανίζεται στα πόδια, αλλά μπορεί να εμφανιστεί και στα χέρια ή στον λαιμό.

Θρομβοφλεβίτιδα στο χέρι μετά από ορό

Μια συχνή μορφή είναι η φλεβίτιδα στο χέρι, μετά από ένεση ή μετά από φλεβοκαθετήρα, το μικρό πλαστικό σωληνάκι που μπαίνει στη φλέβα για ορό. Η φλέβα κοκκινίζει και πονά γύρω από το σημείο. Αν βγαίνει πύον από το σημείο ή έχετε πυρετό, ενημερώστε αμέσως τον γιατρό, γιατί μπορεί να υπάρχει λοίμωξη.

Αιτίες: γιατί εμφανίζεται

Η αιτία δεν είναι πάντα σαφής. Σύμφωνα με το NHS, η θρομβοφλεβίτιδα συνδέεται συχνά με:

• κιρσούς, όπου είναι ιδιαίτερα συχνή
• καταστάσεις που κάνουν το αίμα να πήζει πιο εύκολα, όπως η θρομβοφιλία
• αυτοάνοσα νοσήματα, όπως η νόσος Behçet
• ενέσεις ή φλεβοκαθετήρα σε φλέβα

Άλλοι παράγοντες που αυξάνουν την πιθανότητα είναι η μεγαλύτερη ηλικία, η παχυσαρκία, η εγκυμοσύνη, ο καρκίνος, μια προηγούμενη θρομβοφλεβίτιδα, το κάπνισμα και οι ορμονικές θεραπείες, όπως η ορμονική θεραπεία της εμμηνόπαυσης.

Είναι επικίνδυνη η θρομβοφλεβίτιδα;

Τις περισσότερες φορές όχι, αλλά δεν πρέπει να υποτιμάται. Η ίδια ανασκόπηση Cochrane σημειώνει ότι υπάρχει σύνδεση ανάμεσα στη θρομβοφλεβίτιδα και στη φλεβική θρομβοεμβολή, δηλαδή στη θρόμβωση των βαθιών φλεβών και στην πνευμονική εμβολή.

Σε μια μεγάλη γαλλική μελέτη με 844 ασθενείς που είχαν θρομβοφλεβίτιδα στο πόδι, μήκους τουλάχιστον 5 εκατοστών στο υπερηχογράφημα, περίπου 1 στους 4 (24,9%) είχε ήδη και θρόμβωση στις βαθιές φλέβες ή πνευμονική εμβολή. Από όσους δεν είχαν, περίπου 1 στους 10 εμφάνισε κάποια θρομβωτική επιπλοκή στους 3 επόμενους μήνες, παρότι οι περισσότεροι έπαιρναν αντιπηκτικό. Οι ασθενείς της μελέτης είχαν παραπεμφθεί σε εξειδικευμένα κέντρα, οπότε τα ποσοστά στον γενικό πληθυσμό είναι πιθανότατα χαμηλότερα. Στην ίδια μελέτη, ο κίνδυνος επιπλοκών ήταν μεγαλύτερος στους άνδρες, σε όσους είχαν ιστορικό θρόμβωσης ή καρκίνου, και όταν η θρομβοφλεβίτιδα εμφανίστηκε σε πόδι χωρίς κιρσούς.

Θρομβοφλεβίτιδα ή θρόμβωση στις βαθιές φλέβες;

Τα συμπτώματα μοιάζουν, αλλά υπάρχουν διαφορές που βοηθούν να καταλάβετε πότε χρειάζεστε γιατρό πιο γρήγορα. Με βάση τις σελίδες του NHS για τις δύο παθήσεις:

Ο πίνακας δεν αντικαθιστά την εξέταση. Οι δύο καταστάσεις μπορεί να υπάρχουν μαζί, και μόνο το υπερηχογράφημα δείχνει με βεβαιότητα πού βρίσκεται ο θρόμβος.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός βάζει τη διάγνωση συνήθως από την εικόνα: μια σκληρή, κόκκινη, επώδυνη φλέβα κάτω από το δέρμα. Το σημαντικό ερώτημα είναι πόσο εκτεταμένος είναι ο θρόμβος και αν υπάρχει και θρόμβωση στις βαθιές φλέβες.

Γι' αυτό, ιδίως όταν η θρομβοφλεβίτιδα είναι στο πόδι, στον μηρό ή κοντά στη βουβωνική χώρα, ο γιατρός ζητά συχνά υπερηχογράφημα των φλεβών, που στην Ελλάδα λέγεται τρίπλεξ. Η εξέταση δείχνει το μήκος του θρόμβου, πόσο κοντά φτάνει στις βαθιές φλέβες και αν υπάρχει θρόμβος και σε αυτές.

Οι οδηγίες του βρετανικού NICE για τους κιρσούς συστήνουν παραπομπή σε αγγειοχειρουργική μονάδα για όσους έχουν θρομβοφλεβίτιδα και πιθανή ανεπάρκεια των φλεβών, δηλαδή φλέβες όπου το αίμα γυρίζει προς τα πίσω.

Θεραπεία της θρομβοφλεβίτιδας

Η θεραπεία έχει δύο στόχους: να ανακουφίσει τον πόνο και τη φλεγμονή, και να εμποδίσει τον θρόμβο να επεκταθεί ή να φτάσει στις βαθιές φλέβες. Ποια θεραπεία ταιριάζει εξαρτάται από το πού βρίσκεται ο θρόμβος, πόσο μεγάλος είναι και από τους παράγοντες κινδύνου σας.

Τι μπορείτε να κάνετε μόνοι σας

Σε ήπια θρομβοφλεβίτιδα μπορεί να μη χρειαστεί άλλη θεραπεία. Το NHS προτείνει:

• να συνεχίσετε να χρησιμοποιείτε κανονικά το πόδι ή το χέρι
• να το κρατάτε ψηλά όταν ξεκουράζεστε
• ζεστή, υγρή πετσέτα πάνω στο σημείο
• απλό παυσίπονο, όπως παρακεταμόλη ή ιβουπροφαίνη, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού

Αν παίρνετε ήδη αντιπηκτικό, μην πάρετε ιβουπροφαίνη χωρίς οδηγία γιατρού, όπως τονίζει το NHS. Στην εγκυμοσύνη, ρωτήστε τον γιατρό σας πριν πάρετε οποιοδήποτε φάρμακο.

Φάρμακα που μπορεί να προτείνει ο γιατρός

Όταν τα συμπτώματα είναι έντονα ή δεν υποχωρούν, το NHS αναφέρει τις εξής επιλογές:

• Αντιφλεγμονώδη σε κρέμα ή γέλη, όταν η περιοχή είναι μικρή.
• Αντιφλεγμονώδη χάπια. Η ανασκόπηση Cochrane βρήκε ότι μείωσαν την επέκταση και την υποτροπή της θρομβοφλεβίτιδας σε σχέση με εικονικό φάρμακο, χωρίς όμως αποδεδειγμένο όφελος για τη θρόμβωση των βαθιών φλεβών.
• Αντιπηκτικό φάρμακο, για να μειωθεί ο κίνδυνος θρόμβωσης στις βαθιές φλέβες και να μην ξαναεμφανιστεί η φλεβίτιδα.

Η μεγαλύτερη μελέτη για τη θρομβοφλεβίτιδα στο πόδι, η CALISTO, μοίρασε τυχαία 3.002 ασθενείς σε ένεση αντιπηκτικού σε χαμηλή (προφυλακτική) δόση ή σε εικονικό φάρμακο, για 45 ημέρες. Στους ασθενείς που πήραν το φάρμακο, οι επιπλοκές (θρόμβωση, εμβολή, επέκταση ή υποτροπή) ήταν 0,9%, έναντι 5,9% με το εικονικό φάρμακο. Η θρόμβωση στις βαθιές φλέβες ή η πνευμονική εμβολή μειώθηκε από 1,3% σε 0,2%. Σοβαρή αιμορραγία είχε ένας ασθενής σε κάθε ομάδα. Με βάση αυτή τη μελέτη, η ανασκόπηση Cochrane καταλήγει ότι η θεραπεία αυτή είναι μια έγκυρη επιλογή για τους περισσότερους ασθενείς με θρομβοφλεβίτιδα στο πόδι. Τη χρειάζονται όμως λιγότεροι από όσους νομίζει κανείς: σύμφωνα με τη μελέτη, έπρεπε να πάρουν θεραπεία 88 ασθενείς για να αποφευχθεί μία θρόμβωση ή εμβολή.

Το αν θα πάρετε αντιπηκτικό, ποιο και για πόσο, το αποφασίζει ο γιατρός, με βάση το μήκος και τη θέση του θρόμβου στο υπερηχογράφημα και τους δικούς σας παράγοντες κινδύνου. Τα αντιπηκτικά παίρνονται πάντα με οδηγία γιατρού.

Κάλτσες συμπίεσης

Η διεθνής ομάδα ειδικών για τη συμπίεση (International Compression Club) συστήνει τις κάλτσες ιατρικής συμπίεσης στη θρομβοφλεβίτιδα, με χαμηλό όμως βαθμό τεκμηρίωσης. Το NHS σημειώνει ότι ταιριάζουν μόνο σε ορισμένους ανθρώπους και πρέπει να τις προτείνει και να τις προσαρμόζει επαγγελματίας υγείας. Περισσότερα στον οδηγό για τις κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης.

Χρειάζεται αντιβίωση;

Συνήθως όχι, γιατί η φλεγμονή οφείλεται στον θρόμβο και όχι σε μικρόβιο. Τα αντιβιοτικά δεν είναι μέρος των θεραπειών που αναφέρουν το NHS και η ανασκόπηση Cochrane. Αν όμως υπάρχει πυρετός, πύον ή κοκκινίλα που απλώνεται γρήγορα, ιδίως γύρω από σημείο ορού, ο γιατρός θα εξετάσει αν υπάρχει λοίμωξη.

Μετά τη θρομβοφλεβίτιδα

Σύμφωνα με το NHS, η θρομβοφλεβίτιδα συχνά βελτιώνεται μόνη της μέσα σε 1 έως 2 εβδομάδες.

Αν η θρομβοφλεβίτιδα εμφανίστηκε σε κιρσούς, συζητήστε με τον αγγειοχειρουργό αν χρειάζεται θεραπεία των κιρσών, για να μη ξαναεμφανιστεί. Αν εμφανίστηκε χωρίς προφανή αιτία, σε φλέβα χωρίς κιρσούς ή επανέρχεται, ο γιατρός μπορεί να ζητήσει περισσότερο έλεγχο. Για όλα τα θέματα των φλεβών, δείτε την ενότητα Αγγειοχειρουργική.