Περιφερική αρτηριοπάθεια: πόνος στο περπάτημα και θεραπεία

Η περιφερική αρτηριοπάθεια είναι στένωση ή απόφραξη των αρτηριών που φέρνουν αίμα στα πόδια, συνήθως από αθηροσκλήρωση (λιπώδεις αποθέσεις στο τοίχωμα των αρτηριών). Το πιο χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι πόνος στη γάμπα όταν περπατάτε, που περνά μετά από λίγα λεπτά ξεκούρασης. Πολλοί άνθρωποι όμως δεν έχουν κανένα σύμπτωμα. Η πάθηση αντιμετωπίζεται κυρίως με περπάτημα, διακοπή του καπνίσματος και φάρμακα, και μόνο σε ορισμένες περιπτώσεις με αγγειοπλαστική ή bypass.

Τι είναι η περιφερική αρτηριοπάθεια

Όταν οι αρτηρίες των ποδιών στενεύουν, οι μύες παίρνουν αρκετό αίμα όσο ξεκουράζεστε, αλλά όχι όταν δουλεύουν, όπως στο περπάτημα. Τότε εμφανίζεται ο πόνος. Αν η στένωση γίνει πολύ σοβαρή, το πόδι δεν παίρνει αρκετό αίμα ούτε στην ηρεμία.

Η περιφερική αρτηριοπάθεια είναι μορφή καρδιαγγειακής νόσου. Η ίδια διεργασία που στενεύει τις αρτηρίες των ποδιών συχνά επηρεάζει και τις αρτηρίες της καρδιάς και του εγκεφάλου. Γι' αυτό, σύμφωνα με το NHS, όποιος έχει αρτηριοπάθεια έχει μεγαλύτερη πιθανότητα για στεφανιαία νόσο, έμφραγμα και εγκεφαλικό.

Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρείας (ESC) του 2024, η πάθηση αφορά περίπου 113 εκατομμύρια ανθρώπους ηλικίας 40 ετών και άνω παγκοσμίως. Γίνεται πιο συχνή με την ηλικία και στις ηλικίες 80 έως 84 ετών φτάνει σχεδόν το 15%.

Περιφερική αρτηριοπάθεια: συμπτώματα

Το κύριο σύμπτωμα λέγεται διαλείπουσα χωλότητα. Είναι πόνος, σφίξιμο ή κούραση στη γάμπα, πιο σπάνια στον μηρό ή στον γλουτό, που:

• εμφανίζεται μετά από ορισμένη απόσταση περπατήματος, συχνά την ίδια κάθε φορά
• χειροτερεύει στην ανηφόρα ή όταν περπατάτε γρήγορα
• περνά μέσα σε λίγα λεπτά όταν σταματήσετε, χωρίς να χρειαστεί να καθίσετε
• μπορεί να είναι στο ένα ή και στα δύο πόδια

Σύμφωνα με το NHS, άλλα σημάδια μπορεί να είναι:

• τρίχες που πέφτουν από τα πόδια και τα πέλματα
• μούδιασμα ή αδυναμία στα πόδια
• νύχια των ποδιών εύθραυστα που μεγαλώνουν αργά
• πληγές στα πόδια ή στα πέλματα που δεν κλείνουν
• δέρμα πιο χλωμό ή μελανό από το συνηθισμένο, ή γυαλιστερό
• στυτική δυσλειτουργία στους άνδρες
• μύες της γάμπας που λεπταίνουν

Τα συμπτώματα συνήθως εξελίσσονται αργά. Το NHS τονίζει ότι ο πόνος στα πόδια όταν περπατάτε δεν είναι «φυσιολογικό κομμάτι της ηλικίας» και αξίζει να τον δει γιατρός. Για τις άλλες αιτίες του πόνου στη γάμπα, δείτε τον οδηγό πόνος στη γάμπα.

Ποιοι κινδυνεύουν

Οι παράγοντες κινδύνου είναι οι ίδιοι με εκείνους για το έμφραγμα και το εγκεφαλικό. Σύμφωνα με το NHS:

• Κάπνισμα, ο πιο σημαντικός παράγοντας
• Διαβήτης τύπου 1 και τύπου 2
• Υψηλή αρτηριακή πίεση
• Υψηλή χοληστερίνη
• Μεγαλύτερη ηλικία

Οι οδηγίες της ESC αναφέρουν ότι ο διαβήτης και το κάπνισμα αυξάνουν ο καθένας τον κίνδυνο για αρτηριοπάθεια 2 έως 4 φορές. Στους ανθρώπους με διαβήτη, η αρτηριοπάθεια συνδέεται και με τα έλκη στα πόδια. Για αυτό το θέμα, δείτε τον οδηγό για το διαβητικό πόδι.

Αρτηριοπάθεια ή πρόβλημα στη μέση;

Πόνο στα πόδια με το περπάτημα δίνει και η οσφυϊκή στένωση, όπου πιέζονται νεύρα στη σπονδυλική στήλη. Η διάκριση είναι σημαντική, γιατί η αντιμετώπιση είναι εντελώς διαφορετική.

Οι δύο παθήσεις μπορεί να συνυπάρχουν, ιδίως σε μεγαλύτερες ηλικίες. Περισσότερα στον οδηγό για την οσφυϊκή στένωση.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση ξεκινά από το ιστορικό και την εξέταση. Οι οδηγίες της NICE ζητούν από τον γιατρό να ρωτήσει για τον πόνο στο περπάτημα, να εξετάσει τα πόδια για πληγές ή αλλαγές στο δέρμα, να ψηλαφίσει τους σφυγμούς στη βουβωνική χώρα, πίσω από το γόνατο και στο πέλμα, και να μετρήσει τον σφυροβραχιόνιο δείκτη.

Σφυροβραχιόνιος δείκτης

Ο σφυροβραχιόνιος δείκτης συγκρίνει την πίεση στον αστράγαλο με την πίεση στο χέρι. Ξαπλώνετε για λίγα λεπτά και ο γιατρός μετρά την πίεση και στα δύο χέρια και στις αρτηρίες του αστραγάλου, με περιχειρίδα και μια μικρή συσκευή Doppler. Η εξέταση δεν πονά.

Σύμφωνα με την ESC, τιμή 0,90 ή χαμηλότερη επιβεβαιώνει την αρτηριοπάθεια. Τιμή πάνω από 1,40 σημαίνει ότι οι αρτηρίες είναι πολύ σκληρές για να συμπιεστούν, οπότε η μέτρηση δεν είναι αξιόπιστη και χρειάζονται άλλες εξετάσεις, όπως η πίεση στο δάχτυλο του ποδιού. Αυτό συμβαίνει συχνά στον διαβήτη. Η NICE επισημαίνει ότι σε ανθρώπους με διαβήτη η αρτηριοπάθεια δεν αποκλείεται μόνο επειδή ο δείκτης βγήκε φυσιολογικός ή υψηλός.

Τρίπλεξ και άλλες απεικονίσεις

Αν εξετάζεται αγγειοπλαστική ή επέμβαση, η NICE συστήνει πρώτα τρίπλεξ αρτηριών, δηλαδή υπερηχογράφημα που δείχνει πού και πόσο έχει στενέψει η αρτηρία. Αν χρειάζεται περισσότερη λεπτομέρεια, ακολουθεί μαγνητική αγγειογραφία ή, αν αυτή δεν μπορεί να γίνει, αξονική αγγειογραφία.

Ο γιατρός θα ελέγξει επίσης την πίεση, τη χοληστερίνη και το σάκχαρο, γιατί η αντιμετώπισή τους είναι μέρος της θεραπείας.

Θεραπεία της περιφερικής αρτηριοπάθειας

Η θεραπεία έχει δύο στόχους: να μπορείτε να περπατάτε περισσότερο και να μειωθεί ο κίνδυνος για έμφραγμα και εγκεφαλικό. Σύμφωνα με το NHS, με θεραπεία τα συμπτώματα των περισσότερων ανθρώπων μένουν σταθερά και σε κάποιους ο πόνος βελτιώνεται.

Περπάτημα με πρόγραμμα

Το περπάτημα είναι η βασική θεραπεία για τη διαλείπουσα χωλότητα. Η NICE συστήνει σε όλους πρόγραμμα άσκησης με επίβλεψη, περίπου 2 ώρες την εβδομάδα για 3 μήνες, με περπάτημα μέχρι το σημείο του έντονου πόνου.

Η ανασκόπηση Cochrane για την άσκηση στη χωλότητα συγκέντρωσε 32 μελέτες με 1.835 ασθενείς. Η άσκηση αύξησε κατά μέσο όρο την απόσταση χωρίς πόνο κατά περίπου 82 μέτρα και τη μέγιστη απόσταση περπατήματος κατά περίπου 120 μέτρα, με όφελος που φάνηκε έως και δύο χρόνια. Δεν άλλαξε όμως τον σφυροβραχιόνιο δείκτη: το όφελος έρχεται από την καλύτερη λειτουργία των μυών, όχι από το «άνοιγμα» της αρτηρίας.

Στην πράξη, το NHS περιγράφει τη μέθοδο «σταματώ και ξεκινώ»: περπατάτε όσο αντέχετε μέχρι ο πόνος να γίνει έντονος, σταματάτε μέχρι να περάσει και ξαναρχίζετε, ώσπου να συμπληρώσετε τουλάχιστον 30 λεπτά συνολικά, αρκετές φορές την εβδομάδα. Τα οφέλη χάνονται γρήγορα αν σταματήσετε, γι' αυτό το περπάτημα γίνεται μόνιμη συνήθεια.

Διακοπή του καπνίσματος

Μαζί με το περπάτημα είναι η πιο σημαντική αλλαγή. Σύμφωνα με το NHS, όσοι συνεχίζουν να καπνίζουν μετά τη διάγνωση έχουν πολύ μεγαλύτερη πιθανότητα να πάθουν έμφραγμα και να πεθάνουν από καρδιοπάθεια από όσους κόβουν το τσιγάρο. Ζητήστε βοήθεια από τον γιατρό σας για τη διακοπή.

Φάρμακα

Τα φάρμακα στην αρτηριοπάθεια προστατεύουν κυρίως την καρδιά και τον εγκέφαλο. Ο γιατρός μπορεί να προτείνει, πάντα με δική του οδηγία:

• στατίνη, για τη μείωση της χοληστερίνης
• αντιαιμοπεταλιακό φάρμακο, ώστε να μη σχηματίζονται εύκολα θρόμβοι
• φάρμακα για την πίεση και καλή ρύθμιση του σακχάρου, όπου χρειάζεται

Υπάρχουν και φάρμακα που στοχεύουν στον ίδιο τον πόνο του περπατήματος. Η NICE τα βάζει σε δεύτερη μοίρα: τα εξετάζει μόνο όταν το πρόγραμμα άσκησης δεν έφερε αρκετή βελτίωση και ο ασθενής δεν θέλει επέμβαση, με επανεκτίμηση σε 3 έως 6 μήνες και διακοπή αν δεν βοηθούν. Μην αρχίζετε ή σταματάτε κανένα φάρμακο χωρίς τον γιατρό σας.

Αγγειοπλαστική και bypass

Η επέμβαση δεν είναι το πρώτο βήμα για τη χωλότητα. Σύμφωνα με τη NICE, η αγγειοπλαστική προτείνεται όταν έχουν ήδη γίνει οι αλλαγές στον τρόπο ζωής, το πρόγραμμα άσκησης δεν έφερε ικανοποιητική βελτίωση και η απεικόνιση δείχνει ότι η αρτηρία είναι κατάλληλη. Το bypass, δηλαδή μια «παράκαμψη» της στένωσης με φλέβα του ίδιου του ασθενούς ή μόσχευμα, προτείνεται για σοβαρή χωλότητα που περιορίζει τη ζωή, όταν η αγγειοπλαστική απέτυχε ή δεν ταιριάζει.

Το NHS σημειώνει ότι η αγγειοπλαστική είναι λιγότερο επεμβατική και η ανάρρωση πιο γρήγορη, ενώ το bypass συνήθως κρατά περισσότερο. Και οι δύο έχουν μικρό κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών. Την επιλογή τη συζητάτε με τον αγγειοχειρουργό.

Επιπλοκές: κρίσιμη ισχαιμία

Όταν η ροή του αίματος μειωθεί πολύ, εμφανίζεται η κρίσιμη ισχαιμία του σκέλους. Σύμφωνα με το NHS, τα σημάδια της είναι:

• καυστικός πόνος στο πόδι ή στο πέλμα που συνεχίζεται και στην ξεκούραση, συχνά τη νύχτα
• δέρμα χλωμό, γυαλιστερό και ξηρό
• πληγές που δεν κλείνουν
• δάχτυλα κρύα και μουδιασμένα, που κοκκινίζουν και μετά μαυρίζουν (γάγγραινα)

Η κρίσιμη ισχαιμία θέλει γρήγορη εκτίμηση από αγγειοχειρουργό. Η NICE ζητά να εκτιμάται από διεπιστημονική αγγειοχειρουργική ομάδα πριν από κάθε απόφαση και να μην προτείνεται ακρωτηριασμός αν δεν έχουν εξεταστεί όλες οι δυνατότητες επαναιμάτωσης, δηλαδή αποκατάστασης της ροής.

Περισσότερα για τις παθήσεις των αρτηριών και των φλεβών θα βρείτε στην ενότητα Αγγειοχειρουργική, καθώς και στον οδηγό για την κακή κυκλοφορία στα πόδια.