Κιρσοί στην εγκυμοσύνη: γιατί εμφανίζονται και τι βοηθά

Οι κιρσοί στην εγκυμοσύνη είναι διογκωμένες, ελικοειδείς φλέβες που εμφανίζονται ή χειροτερεύουν όσο προχωρά η κύηση, συνήθως στα πόδια και μερικές φορές στο αιδοίο. Οφείλονται στον μεγαλύτερο όγκο αίματος, στην πίεση της μήτρας στις φλέβες και στις ορμονικές αλλαγές. Μπορεί να ενοχλούν, αλλά δεν είναι επικίνδυνοι για εσάς ή το μωρό, και τις περισσότερες φορές υποχωρούν ή μικραίνουν μέσα σε λίγους μήνες μετά τη γέννα. Στη διάρκεια της εγκυμοσύνης αντιμετωπίζονται με απλά μέτρα και κάλτσες συμπίεσης, όχι με επέμβαση.

Γιατί εμφανίζονται κιρσοί στην εγκυμοσύνη

Οι φλέβες των ποδιών έχουν μικρές βαλβίδες που βοηθούν το αίμα να ανεβαίνει προς την καρδιά. Όταν οι βαλβίδες δεν κλείνουν καλά, το αίμα λιμνάζει, η φλέβα διατείνεται και γίνεται κιρσός.

Η ανασκόπηση Cochrane για τους κιρσούς στην εγκυμοσύνη θεωρεί την κύηση βασικό λόγο για τον οποίο οι κιρσοί είναι πιο συχνοί στις γυναίκες. Το NHS αναφέρει επίσης την εγκυμοσύνη ανάμεσα στους παράγοντες που κάνουν τους κιρσούς πιο πιθανούς.

Η εγκυμοσύνη αυξάνει αυτόν τον κίνδυνο για τρεις λόγους, σύμφωνα με την εθνική υπηρεσία υγείας της Ιρλανδίας (HSE):

• Περισσότερο αίμα. Το μωρό και ο πλακούντας χρειάζονται επιπλέον αίμα, γι' αυτό ο όγκος του αίματος αυξάνεται και τα αγγεία διατείνονται.
• Η πίεση της μήτρας. Καθώς μεγαλώνει, η μήτρα μπορεί να πιέζει τις φλέβες που φέρνουν το αίμα από τα πόδια.
• Οι ορμόνες. Οι ορμονικές αλλαγές της εγκυμοσύνης αυξάνουν επίσης τον κίνδυνο.

Ποιες έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο

Κατά την HSE, ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος αν:

• άλλες γυναίκες της οικογένειας είχαν κιρσούς στην εγκυμοσύνη
• είχατε κιρσούς πριν, γιατί είναι πιθανό να ξαναεμφανιστούν όταν μείνετε έγκυος
• ο δείκτης μάζας σώματος είναι αυξημένος
• περνάτε πολλές ώρες όρθια ή καθιστή

Κιρσοί στην εγκυμοσύνη: συμπτώματα

Οι κιρσοί φαίνονται ως μπλε ή μωβ, διογκωμένες φλέβες, συνήθως στις γάμπες και πίσω από τα γόνατα. Σύμφωνα με την HSE, μπορεί επίσης να έχετε:

• πρήξιμο στα πέλματα, στους αστραγάλους ή στα πόδια
• πόνο ή αίσθημα βάρους στα πόδια
• ξηρό δέρμα που φαγουρίζει πάνω από τις φλέβες
• κράμπες στα πόδια τη νύχτα

Τα συμπτώματα είναι συνήθως πιο έντονα στο τέλος της ημέρας, μετά από πολλές ώρες στα πόδια. Για το πρήξιμο στα πόδια γενικά, δείτε τον οδηγό για τα πρησμένα πόδια.

Κιρσοί ή ευρυαγγείες;

Οι κιρσοί είναι διογκωμένες φλέβες κάτω από το δέρμα που φαίνονται σαν σχοινάκια. Οι οδηγίες της SVS τους ορίζουν ως φλέβες με διάμετρο τουλάχιστον 3 χιλιοστά. Τα πολύ λεπτά κόκκινα ή μωβ φλεβάκια που απλώνονται σαν ιστός αράχνης λέγονται ευρυαγγείες. Είναι μικρότερες από 1 χιλιοστό, δεν προεξέχουν και αντιμετωπίζονται διαφορετικά από τους κιρσούς.

Κιρσοί στο αιδοίο

Στην εγκυμοσύνη μπορεί να εμφανιστούν κιρσοί και στο αιδοίο, το εξωτερικό μέρος των γεννητικών οργάνων. Είναι πιο συχνοί από όσο πιστεύεται: οι οδηγίες της Αμερικανικής Εταιρείας Αγγειοχειρουργικής (SVS) και των αμερικανικών εταιρειών φλεβολογίας αναφέρουν ότι εμφανίζονται στο 18% έως 22% των εγκύων. Μπορεί να προκαλούν αίσθημα βάρους ή πίεσης στην περιοχή, που χειροτερεύει με την ορθοστασία.

Οι κιρσοί του αιδοίου συνήθως υποχωρούν μετά τον τοκετό, όπως και οι κιρσοί στα πόδια. Αναφέρετέ τους στον μαιευτήρα σας, που θα τους λάβει υπόψη στο πλάνο του τοκετού.

Τι βοηθά: απλά μέτρα για κάθε μέρα

Τα απλά μέτρα είναι η βάση της αντιμετώπισης στην εγκυμοσύνη. Η HSE προτείνει:

• ξεκουράζεστε όσο μπορείτε, καθισμένη με τα πόδια ψηλά
• μείνετε δραστήρια, με περπάτημα ή κολύμπι, που βοηθούν την κυκλοφορία
• φοράτε άνετα, φαρδιά ρούχα, εσώρουχα και κάλτσες που δεν σφίγγουν
• προσπαθήστε να κρατήσετε ένα υγιές βάρος, γιατί τα επιπλέον κιλά πιέζουν τις φλέβες
• μη στέκεστε όρθια για πολλή ώρα
• μην κάθεστε με σταυρωμένα πόδια

Ασκήσεις για τα πέλματα

Η HSE προτείνει και απλές ασκήσεις που βοηθούν την αντλία της γάμπας. Λυγίστε και τεντώστε το πέλμα πάνω κάτω 30 φορές. Μετά περιστρέψτε το 8 φορές προς τη μία μεριά και 8 προς την άλλη. Επαναλάβετε με το άλλο πόδι. Μπορείτε να τις κάνετε καθισμένη, αρκετές φορές τη μέρα.

Κάλτσες συμπίεσης στην εγκυμοσύνη

Οι κάλτσες συμπίεσης είναι η κύρια θεραπεία για τα συμπτώματα. Οι οδηγίες του NICE για τους κιρσούς προτείνουν να εξετάζεται η χρήση τους για την ανακούφιση από το πρήξιμο των ποδιών που συνοδεύει τους κιρσούς στην εγκυμοσύνη. Η HSE συμβουλεύει να τις φοράτε το πρωί, πριν πρηστούν τα πόδια. Το NHS προσθέτει ότι είναι καλύτερο να τις φοράτε τη μέρα και να τις βγάζετε στον ύπνο, και ότι δεν είναι κατάλληλες για όσους έχουν πρόβλημα στην κυκλοφορία των αρτηριών, κάτι που ελέγχει ο γιατρός.

Τα στοιχεία από μελέτες είναι λίγα. Η ανασκόπηση Cochrane για τις παρεμβάσεις στους κιρσούς και στο οίδημα της εγκυμοσύνης βρήκε μόνο μικρές μελέτες. Σε μία από αυτές, με 35 γυναίκες, η συμπίεση δεν μείωσε τον όγκο της γάμπας περισσότερο από την ξεκούραση. Στην ίδια ανασκόπηση, μια μικρή μελέτη με 32 γυναίκες έδειξε ότι η παραμονή όρθιας μέσα σε πισίνα για 20 λεπτά μείωσε τον όγκο των ποδιών περισσότερο από το κάθισμα με τα πόδια ψηλά. Το κολύμπι και το περπάτημα στο νερό είναι επομένως μια ευχάριστη επιλογή, αν σας το επιτρέπει ο γιατρός σας.

Ρωτήστε τον γιατρό σας ποια πίεση και ποιο μήκος σας ταιριάζει. Για το πώς διαλέγονται και πώς φοριούνται, δείτε τον οδηγό για τις κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης.

Φάρμακα και επεμβάσεις στην εγκυμοσύνη

Οι οδηγίες του NICE συστήνουν να μη γίνεται επέμβαση για κιρσούς στην εγκυμοσύνη, εκτός από εξαιρετικές περιπτώσεις. Το ίδιο αναφέρει και το NHS: οι επεμβάσεις και το χειρουργείο συνήθως δεν προτείνονται όσο είστε έγκυος, γιατί πολλοί κιρσοί βελτιώνονται ή φεύγουν μετά τη γέννα.

Για τα φλεβοτονωτικά φάρμακα, η ανασκόπηση Cochrane βρήκε μία μικρή μελέτη με 69 γυναίκες, όπου οι ρουτοσίδες μείωσαν τα συμπτώματα στο τέλος της εγκυμοσύνης. Οι ερευνητές όμως σημειώνουν ότι τα στοιχεία δεν αρκούν για να κριθεί η ασφάλειά τους στην εγκυμοσύνη. Μην παίρνετε κανένα φάρμακο ή συμπλήρωμα για τις φλέβες χωρίς οδηγία του μαιευτήρα σας.

Κιρσοί και θρόμβωση στην εγκυμοσύνη

Οι κιρσοί από μόνοι τους δεν είναι επικίνδυνοι. Η εγκυμοσύνη όμως αυξάνει τον κίνδυνο για θρόμβωση στο πόδι, δηλαδή θρόμβο σε βαθιά φλέβα, και οι έντονοι κιρσοί προσθέτουν σε αυτόν.

Η οδηγία του Βασιλικού Κολεγίου Μαιευτήρων Γυναικολόγων (RCOG) για την πρόληψη της θρόμβωσης στην εγκυμοσύνη και τη λοχεία περιλαμβάνει τους έντονους κιρσούς στους παράγοντες κινδύνου. Ως έντονους ορίζει τους κιρσούς που προκαλούν συμπτώματα, που φτάνουν πάνω από το γόνατο ή που συνοδεύονται από φλεβίτιδα, οίδημα ή αλλαγές στο δέρμα. Ο μαιευτήρας συνεκτιμά όλους τους παράγοντες κινδύνου, όπως την ηλικία, το βάρος και τον τρόπο του τοκετού, και αποφασίζει αν χρειάζεται προληπτική αντιπηκτική αγωγή, πάντα με οδηγία γιατρού.

Γι' αυτό είναι καλό να αναφέρετε τους κιρσούς σας στον μαιευτήρα από νωρίς.

Η ίδια οδηγία του RCOG αναφέρει τα μακρινά ταξίδια στους προσωρινούς παράγοντες κινδύνου για θρόμβωση στην εγκυμοσύνη. Αν πρόκειται να ταξιδέψετε πολλές ώρες με αεροπλάνο ή αυτοκίνητο, ρωτήστε τον μαιευτήρα σας τι προφυλάξεις χρειάζεστε. Σηκωθείτε και περπατήστε όποτε μπορείτε, κάνετε τις ασκήσεις των πελμάτων στη θέση σας και πίνετε αρκετά υγρά, γιατί η αφυδάτωση είναι επίσης παράγοντας κινδύνου κατά το RCOG.

Επιφανειακή θρομβοφλεβίτιδα

Μερικές φορές ένας κιρσός γίνεται σκληρός, κόκκινος και επώδυνος. Αυτό λέγεται επιφανειακή θρομβοφλεβίτιδα, δηλαδή θρόμβος και φλεγμονή σε φλέβα κοντά στο δέρμα. Το NICE συστήνει παραπομπή σε αγγειοχειρουργό όταν υπάρχει θρομβοφλεβίτιδα με κιρσούς. Στην εγκυμοσύνη ενημερώστε και τον μαιευτήρα σας, που μπορεί να ζητήσει υπερηχογράφημα φλεβών (τρίπλεξ).

Μετά τη γέννα: φεύγουν οι κιρσοί;

Συνήθως βελτιώνονται. Σύμφωνα με την HSE, τις περισσότερες φορές οι κιρσοί της εγκυμοσύνης φεύγουν ή μικραίνουν μέσα σε 3 έως 4 μήνες μετά τη γέννα. Μπορεί όμως να ξαναεμφανιστούν σε επόμενη εγκυμοσύνη.

Αν οι κιρσοί δεν υποχωρήσουν ή σας ενοχλούν μετά τη γέννα, συζητήστε τις επιλογές θεραπείας με αγγειοχειρουργό. Το NICE συστήνει τρίπλεξ φλεβών πριν από κάθε θεραπεία, για να φανεί ποιες φλέβες έχουν πρόβλημα. Σημειώνει επίσης ότι μετά τη θεραπεία μπορεί να εμφανιστούν νέοι κιρσοί και ότι μπορεί να χρειαστούν περισσότερες από μία συνεδρίες. Αν σκέφτεστε κι άλλη εγκυμοσύνη, συζητήστε και αυτό με τον γιατρό σας, γιατί επηρεάζει το πότε είναι καλύτερο να γίνει η θεραπεία. Για τις παθήσεις των φλεβών, δείτε την ενότητα Αγγειοχειρουργική.