Φλεβική ανεπάρκεια: συμπτώματα και αντιμετώπιση

Η φλεβική ανεπάρκεια είναι η κατάσταση όπου οι φλέβες των ποδιών δεν επιστρέφουν σωστά το αίμα προς την καρδιά, με αποτέλεσμα αυξημένη πίεση στο κάτω μέρος του ποδιού. Εκδηλώνεται με βάρος, πρήξιμο στους αστραγάλους και, με τα χρόνια, αλλαγές στο δέρμα ή έλκος. Οφείλεται συνήθως σε βαλβίδες που δεν κλείνουν καλά, συχνά μαζί με κιρσούς, και λιγότερο συχνά σε παλιά θρόμβωση. Η αντιμετώπιση στηρίζεται στην κίνηση, στις κάλτσες συμπίεσης και, όπου χρειάζεται, σε θεραπεία της φλέβας που έχει πρόβλημα.

Τι είναι η φλεβική ανεπάρκεια

Οι φλέβες των ποδιών έχουν βαλβίδες που αφήνουν το αίμα να κινείται μόνο προς τα πάνω. Όταν περπατάτε, οι μύες της γάμπας λειτουργούν σαν αντλία και πιέζουν το αίμα προς την καρδιά. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Αγγειοχειρουργικής (ESVS), στο πέλμα ενός όρθιου ανθρώπου η πίεση στις φλέβες είναι 80 έως 90 mmHg και με το περπάτημα πέφτει στα 20 έως 30 mmHg. Όταν οι βαλβίδες δεν κλείνουν ή μια φλέβα έχει φράξει, η πίεση δεν πέφτει αρκετά και το πόδι «φορτώνεται» με αίμα και υγρό.

Οι γιατροί χρησιμοποιούν δύο όρους. Η χρόνια φλεβική νόσος περιλαμβάνει όλο το φάσμα, από τις ευρυαγγείες ως το έλκος. Ο όρος χρόνια φλεβική ανεπάρκεια, σύμφωνα με την ESVS, κρατιέται για τα πιο προχωρημένα στάδια: όταν υπάρχει πρήξιμο, αλλαγές στο δέρμα ή έλκος. Στην καθημερινή γλώσσα όμως «φλεβική ανεπάρκεια» λέμε συχνά κάθε πρόβλημα των φλεβών των ποδιών.

Τα στάδια της φλεβικής νόσου

Οι γιατροί περιγράφουν τη βαρύτητα με την ταξινόμηση CEAP. Το κλινικό της σκέλος, όπως το παραθέτει η ESVS, έχει τα εξής στάδια:

Κατά την ESVS, μια συστηματική ανασκόπηση σε περισσότερους από 300.000 ενήλικες βρήκε οίδημα φλεβικής αιτίας στο 8%, αλλαγές στο δέρμα στο 4%, επουλωμένο έλκος στο 1% και ενεργό έλκος στο 0,4%. Η ίδια ανασκόπηση εκτίμησε ότι περίπου ένας στους τρεις ασθενείς είχε επιδείνωση σε μέση παρακολούθηση 13 ετών.

Φλεβική ανεπάρκεια: συμπτώματα

Τα συμπτώματα διαφέρουν πολύ από άνθρωπο σε άνθρωπο. Η ESVS αναφέρει τα εξής:

• βάρος και κούραση στα πόδια
• αίσθημα πρηξίματος
• φαγούρα στο δέρμα
• νυχτερινές κράμπες
• κάψιμο, σφίξιμο ή πόνο στις γάμπες

Τα ενοχλήματα χειροτερεύουν με την πολύωρη ορθοστασία ή το κάθισμα και μέσα στη μέρα, ενώ βελτιώνονται όταν ανεβάζετε τα πόδια. Το βάρος, το αίσθημα πρηξίματος, το κάψιμο, η φαγούρα και ο πόνος συνδέονται περισσότερο με τις φλέβες. Η κούραση, οι κράμπες και τα «ανήσυχα πόδια» είναι λιγότερο ειδικά και μπορεί να έχουν άλλη αιτία.

Τα σημάδια που βλέπει κανείς είναι οι κιρσοί, το πρήξιμο στους αστραγάλους στο τέλος της μέρας και οι αλλαγές στο δέρμα της κνήμης. Σύμφωνα με την υπηρεσία υγείας της Βρετανίας (NHS), το φλεβικό έκζεμα κάνει το δέρμα να φαγουρίζει, να ξεφλουδίζει και να αλλάζει χρώμα. Με τον καιρό το δέρμα μπορεί να γίνει σφιχτό και σκληρό (λιποδερματοσκλήρυνση) ή να εμφανίσει μικρές λευκές ουλές.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η πιο συχνή αιτία είναι η ανεπάρκεια των επιφανειακών φλεβών, με κιρσούς. Λιγότερο συχνά φταίνε οι εν τω βάθει φλέβες, συνήθως μετά από θρόμβωση στο πόδι. Η ESVS αναφέρει ότι το μεταθρομβωτικό σύνδρομο, δηλαδή ενοχλήματα φλεβικής ανεπάρκειας μετά από θρόμβωση, εμφανίζεται στο 20% έως 50% όσων είχαν θρόμβωση στις εν τω βάθει φλέβες.

Οι παράγοντες κινδύνου που αναφέρονται συχνότερα στην ανασκόπηση της ESVS είναι το γυναικείο φύλο, η ηλικία, η παχυσαρκία, η πολύωρη ορθοστασία, το οικογενειακό ιστορικό και οι εγκυμοσύνες. Το NHS προσθέτει την ακινησία για μεγάλα διαστήματα. Η ESVS θεωρεί την παχυσαρκία έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που επιβαρύνουν τις φλέβες.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός ρωτά για τα ενοχλήματα, για παλιά θρόμβωση και για τα φάρμακά σας, και εξετάζει τα πόδια σας όρθιους. Η βασική εξέταση είναι το τρίπλεξ φλεβών, ένα ανώδυνο υπερηχογράφημα που δείχνει ποιες φλέβες έχουν παλινδρόμηση (αίμα που γυρίζει προς τα πίσω) ή απόφραξη.

Το πρήξιμο στα πόδια δεν οφείλεται πάντα στις φλέβες. Η ESVS συστήνει, πριν από θεραπεία για οίδημα, να εξετάζονται και άλλες αιτίες πρηξίματος που δεν σχετίζονται με τις φλέβες. Ο γιατρός ελέγχει επίσης τους σφυγμούς στα πόδια. Σύμφωνα με το NHS, μπορεί να μετρήσει τον σφυροβραχιόνιο δείκτη (σύγκριση της πίεσης στον αστράγαλο και στο μπράτσο), για να βεβαιωθεί ότι οι αρτηρίες είναι καλές και ότι οι κάλτσες συμπίεσης είναι ασφαλείς για εσάς.

Αντιμετώπιση της φλεβικής ανεπάρκειας

Η αντιμετώπιση έχει δύο στόχους: να ανακουφίσει τα συμπτώματα και να προλάβει την επιδείνωση του δέρματος. Συνήθως συνδυάζονται περισσότερα από ένα μέτρα.

Κίνηση, βάρος και ανύψωση των ποδιών

Η ESVS συστήνει άσκηση για τη μείωση των συμπτωμάτων και απώλεια βάρους σε όσους έχουν παχυσαρκία. Στις συμβουλές της περιλαμβάνει το συχνό περπάτημα, την αποφυγή της πολύωρης ορθοστασίας και της ζέστης, και την ξεκούραση με τα πόδια λίγο ψηλά. Το περπάτημα βοηθά γιατί ενεργοποιεί την αντλία της γάμπας.

Κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης

Η συμπίεση είναι, κατά την ESVS, ο ακρογωνιαίος λίθος της συντηρητικής θεραπείας. Οι οδηγίες της συστήνουν:

• κάλτσες με πίεση τουλάχιστον 15 mmHg στον αστράγαλο για τα συμπτώματα
• κάλτσες ως το γόνατο ή επιδέσμους με πίεση 20 έως 40 mmHg για το οίδημα
• κάλτσες ως το γόνατο με πίεση 20 έως 40 mmHg όταν το δέρμα έχει σκληρύνει

Η ESVS σημειώνει ότι οι κάλτσες βοηθούν περισσότερο όταν φοριούνται το μεγαλύτερο μέρος της ημέρας και ότι υπάρχουν βοηθήματα για να φοριούνται πιο εύκολα. Η πίεση και το μήκος επιλέγονται με τον γιατρό. Περισσότερα στον οδηγό για τις κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης.

Φροντίδα του δέρματος

Για το φλεβικό έκζεμα, το NHS περιγράφει τρία σκέλη: μαλακτικές κρέμες κάθε μέρα για να μην ξηραίνεται το δέρμα, κρέμες κορτιζόνης για τις εξάρσεις και κάλτσες συμπίεσης. Οι κρέμες κορτιζόνης χρησιμοποιούνται μόνο με οδηγία γιατρού. Προσέχετε να μην τραυματίζετε το δέρμα της κνήμης, γιατί εκεί οι πληγές κλείνουν δύσκολα.

Φάρμακα για τις φλέβες

Τα φλεβοτονωτικά φάρμακα (ουσίες που επιδρούν στο τοίχωμα των φλεβών) είναι από τις πιο συχνές αναζητήσεις. Σύμφωνα με την ανασκόπηση Cochrane του 2020, με 56 μελέτες και 7.690 συμμετέχοντες, πιθανώς μειώνουν λίγο το πρήξιμο και την περίμετρο του αστραγάλου, αλλά δεν αλλάζουν ουσιαστικά την ποιότητα ζωής, δεν βοηθούν στην επούλωση του έλκους και προκαλούν λίγο συχνότερα παρενέργειες, κυρίως από το στομάχι.

Η ESVS προτείνει να εξετάζονται για τα συμπτώματα και το οίδημα σε όσους δεν κάνουν επέμβαση, περιμένουν να κάνουν ή έχουν ενοχλήματα και μετά από αυτήν. Τα φάρμακα αυτά δεν αντικαθιστούν την κίνηση και τις κάλτσες και παίρνονται πάντα με οδηγία γιατρού.

Επέμβαση στη φλέβα που έχει πρόβλημα

Όταν το τρίπλεξ δείχνει ανεπάρκεια στις επιφανειακές φλέβες, η ESVS συστήνει θεραπεία της φλέβας σε όσους έχουν κιρσούς με συμπτώματα και σε όσους έχουν αλλαγές στο δέρμα ή έλκος. Η πρώτη επιλογή είναι συνήθως η ενδοφλέβια θερμική κατάλυση με laser ή ραδιοσυχνότητες, με τοπική αναισθησία, που κλείνει τη φλέβα από μέσα. Περισσότερα για τις επιλογές θα βρείτε στον οδηγό για τους κιρσούς.

Η ανεπάρκεια των εν τω βάθει φλεβών δεν αντιμετωπίζεται με τον ίδιο τρόπο, γιατί οι φλέβες αυτές είναι απαραίτητες και δεν κλείνονται. Εκεί η βάση είναι η συμπίεση. Για σοβαρή απόφραξη στις φλέβες της λεκάνης, η ESVS προτείνει σε επιλεγμένους ασθενείς ενδαγγειακή θεραπεία με stent σε εξειδικευμένα κέντρα.

Επιπλοκές: το φλεβικό έλκος

Η πιο σοβαρή επιπλοκή είναι το φλεβικό έλκος, μια πληγή στο κάτω μέρος της κνήμης, συνήθως πάνω από τον εσωτερικό αστράγαλο. Σύμφωνα με την ESVS, αφορά περίπου το 1% του πληθυσμού και το 3% όσων είναι άνω των 80. Το έλκος χρειάζεται εξειδικευμένη φροντίδα με συμπίεση, και η ESVS συστήνει έγκαιρη θεραπεία των επιφανειακών φλεβών για να κλείσει γρηγορότερα. Δείτε τον οδηγό για το φλεβικό έλκος.

Στην εγκυμοσύνη

Η εγκυμοσύνη αυξάνει την πίεση στις φλέβες των ποδιών. Η ESVS αναφέρει ότι πρήξιμο στα πόδια έχει έως και το 80% των εγκύων, κυρίως στο τρίτο τρίμηνο, και συστήνει κάλτσες συμπίεσης για τα συμπτώματα. Επεμβάσεις στις φλέβες δεν γίνονται συνήθως στην εγκυμοσύνη. Το πρήξιμο στην εγκυμοσύνη θέλει πάντα να το δει ο γιατρός σας, γιατί μπορεί να έχει και άλλες αιτίες. Για όλες τις παθήσεις των φλεβών, δείτε την ενότητα Αγγειοχειρουργική.