Φλεβικό έλκος στο πόδι: γιατί δεν κλείνει και τι βοηθά

Το φλεβικό έλκος είναι μια ανοιχτή πληγή στο κάτω μέρος της κνήμης, συνήθως λίγο πάνω από τον αστράγαλο, που δεν κλείνει μέσα σε 2 εβδομάδες. Οφείλεται σε χρόνια υψηλή πίεση μέσα στις φλέβες του ποδιού, που κάνει το δέρμα εύθραυστο. Δεν κλείνει με αλοιφές μόνες τους: χρειάζεται συμπίεση του ποδιού, σωστή φροντίδα της πληγής και, συχνά, θεραπεία των φλεβών που προκαλούν το πρόβλημα.

Τι είναι το φλεβικό έλκος

Οι οδηγίες του NICE για τους κιρσούς ορίζουν το φλεβικό έλκος ως πληγή του δέρματος κάτω από το γόνατο που δεν έχει επουλωθεί μέσα σε 2 εβδομάδες. Είναι η πιο συχνή μορφή έλκους στα πόδια. Σύμφωνα με την ανασκόπηση Cochrane για τη συμπίεση, έως 1% των ανθρώπων στις ανεπτυγμένες χώρες θα εμφανίσει κάποια στιγμή έλκος στο πόδι, και τα περισσότερα οφείλονται στις φλέβες.

Το NHS εκτιμά ότι τα φλεβικά έλκη αφορούν περίπου 1 στους 500 ανθρώπους, αλλά γίνονται πολύ πιο συχνά με την ηλικία: περίπου 1 στους 50 ανθρώπους άνω των 80 ετών έχει ένα.

Το φλεβικό έλκος είναι το πιο προχωρημένο στάδιο της φλεβικής ανεπάρκειας. Δεν είναι απλώς ένα πρόβλημα του δέρματος, γι' αυτό η θεραπεία του κοιτάζει και τις φλέβες.

Φλεβικό έλκος: συμπτώματα

Το φλεβικό έλκος είναι μια ρηχή πληγή, συχνά επώδυνη, συνήθως στην εσωτερική πλευρά της κνήμης, ανάμεσα στο γόνατο και τον αστράγαλο. Σύμφωνα με το NHS, γύρω από την πληγή και στο ίδιο πόδι μπορεί να υπάρχουν:

• πρήξιμο στον αστράγαλο, που χειροτερεύει στο τέλος της ημέρας
• σκούρο, καφετί χρώμα του δέρματος γύρω από την πληγή
• σκληρό δέρμα γύρω από το έλκος
• βάρος, πόνος ή κούραση στο πόδι
• ξηρό, ξεφλουδισμένο δέρμα που φαγουρίζει (φλεβικό έκζεμα)
• κιρσοί, δηλαδή διογκωμένες, ελικοειδείς φλέβες

Σημάδια μόλυνσης

Ένα έλκος μπορεί να μολυνθεί από μικρόβια. Το NHS αναφέρει ως σημάδια μόλυνσης τον πόνο που χειροτερεύει, το πράσινο ή δύσοσμο υγρό από την πληγή, την κοκκινίλα και το πρήξιμο γύρω της και τον πυρετό. Σε αυτή την περίπτωση επικοινωνήστε γρήγορα με τον γιατρό ή τη νοσηλεύτρια που σας παρακολουθεί.

Γιατί δημιουργείται και γιατί δεν κλείνει

Οι φλέβες του ποδιού έχουν βαλβίδες που αφήνουν το αίμα να ανεβαίνει προς την καρδιά. Όταν οι βαλβίδες δεν κλείνουν καλά, ή όταν μια φλέβα έχει πάθει βλάβη από παλιά θρόμβωση, το αίμα λιμνάζει στο κάτω μέρος του ποδιού και η πίεση στις φλέβες μένει ψηλή.

Σύμφωνα με το NHS, αυτή η σταθερά υψηλή πίεση βλάπτει σιγά σιγά τα μικρά αγγεία του δέρματος. Το δέρμα γίνεται εύθραυστο και ένα μικρό χτύπημα ή μια γρατζουνιά αρκεί για να ανοίξει πληγή. Όσο η πίεση στις φλέβες δεν διορθώνεται, η πληγή δεν έχει τις συνθήκες να κλείσει. Γι' αυτό οι αλοιφές και τα επιθέματα μόνα τους συνήθως δεν φτάνουν.

Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Το NHS αναφέρει ως παράγοντες κινδύνου:

• το υπερβολικό βάρος, που αυξάνει την πίεση στις φλέβες των ποδιών
• τη δυσκολία στο περπάτημα, για παράδειγμα από αρθρίτιδα, τραυματισμό ή παράλυση, γιατί η γάμπα δεν λειτουργεί καλά ως αντλία
• την προηγούμενη θρόμβωση στο πόδι, που μπορεί να καταστρέψει τις βαλβίδες
• τους κιρσούς
• προηγούμενο κάταγμα ή επέμβαση στο πόδι, όπως αντικατάσταση ισχίου ή γόνατος
• τη μεγάλη ηλικία

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση στηρίζεται στην εικόνα της πληγής, στο ιστορικό και στην εξέταση του ποδιού. Ο γιατρός θα ρωτήσει για διαβήτη, παλιά θρόμβωση, τραυματισμούς ή επεμβάσεις στο πόδι και προηγούμενα έλκη, και θα εξετάσει το πόδι όρθιο και ξαπλωμένο.

Ο έλεγχος των αρτηριών πριν από τη συμπίεση

Πριν ξεκινήσει η συμπίεση, πρέπει να ελεγχθεί ότι οι αρτηρίες φέρνουν αρκετό αίμα στο πόδι. Το NHS εξηγεί ότι γίνεται μια απλή μέτρηση της πίεσης στον αστράγαλο με Doppler, που συγκρίνεται με την πίεση στο χέρι (σφυροβραχιόνιος δείκτης). Αν η πίεση στον αστράγαλο είναι χαμηλή, μπορεί να υπάρχει περιφερική αρτηριοπάθεια, και η συμπίεση δεν είναι ασφαλής. Το ίδιο τονίζει και η ανασκόπηση του American Family Physician για το οίδημα των ποδιών.

Το τρίπλεξ φλεβών

Το NICE συστήνει να παραπέμπεται σε αγγειοχειρουργό κάθε άνθρωπος με φλεβικό έλκος, αλλά και κάθε άνθρωπος με έλκος που έχει ήδη επουλωθεί. Εκεί γίνεται υπερηχογράφημα Doppler των φλεβών, που στην Ελλάδα λέγεται συνήθως τρίπλεξ. Δείχνει ποιες φλέβες έχουν παλινδρόμηση (αίμα που γυρίζει προς τα κάτω) και αν υπάρχει βλάβη από παλιά θρόμβωση. Με βάση αυτό σχεδιάζεται η θεραπεία.

Έλκη που δεν είναι φλεβικά

Δεν είναι όλα τα έλκη στα πόδια φλεβικά. Το NHS αναφέρει και τα αρτηριακά έλκη από κακή κυκλοφορία στις αρτηρίες, τα διαβητικά έλκη, τα έλκη από αγγειίτιδα σε ρευματικά νοσήματα, τα τραυματικά και τα κακοήθη έλκη από όγκο του δέρματος. Τα περισσότερα έλκη από αρτηριοπάθεια ή διαβήτη εμφανίζονται στο πέλμα και στα δάχτυλα και όχι στην κνήμη. Ένα έλκος που δεν συμπεριφέρεται όπως αναμένεται χρειάζεται επανεκτίμηση από τον γιατρό.

Θεραπεία: τι βοηθά ένα φλεβικό έλκος να κλείσει

Η θεραπεία στηρίζεται σε τρία σκέλη: φροντίδα της πληγής, συμπίεση του ποδιού και διόρθωση της πίεσης στις φλέβες. Σύμφωνα με το NHS, τα περισσότερα φλεβικά έλκη επουλώνονται μέσα σε 6 μήνες όταν τα φροντίζει επαγγελματίας υγείας εκπαιδευμένος στη συμπίεση. Μερικά αργούν περισσότερο και πολύ λίγα δεν κλείνουν ποτέ.

Καθαρισμός και επίδεση

Η πληγή καθαρίζεται από νεκρό ιστό και υπολείμματα και καλύπτεται με απλό, μη κολλώδες επίθεμα. Το NHS αναφέρει ότι το επίθεμα αλλάζει συνήθως 1 έως 3 φορές την εβδομάδα. Πολλοί ασθενείς μαθαίνουν να κάνουν οι ίδιοι τη φροντίδα, με την καθοδήγηση νοσηλεύτριας.

Συμπίεση: η βάση της θεραπείας

Η συμπίεση με ειδικούς επιδέσμους ή κάλτσες σφίγγει το πόδι και βοηθά το αίμα να ανεβαίνει προς την καρδιά. Η ανασκόπηση Cochrane για τη συμπίεση κατέληξε ότι η συμπίεση επουλώνει τα φλεβικά έλκη καλύτερα από την απουσία συμπίεσης και ότι τα συστήματα με πολλά στρώματα, ένα από τα οποία είναι ελαστικό, δουλεύουν καλύτερα από τα συστήματα ενός στρώματος.

Η εφαρμογή της περίδεσης θέλει εκπαίδευση, γιατί ένας λάθος επίδεσμος μπορεί να βλάψει. Το NHS σημειώνει ότι η περίδεση συχνά πονά τις πρώτες μέρες, όσο η πληγή είναι ακόμη φλεγμαίνουσα, και ότι ο πόνος υποχωρεί καθώς το έλκος αρχίζει να κλείνει. Ρωτήστε τον γιατρό σας ποιο παυσίπονο μπορείτε να πάρετε.

Σύμφωνα με το NHS, βγάλτε ή κόψτε τον επίδεσμο, κρατήστε το πόδι ψηλά και επικοινωνήστε αμέσως με τον γιατρό ή τη νοσηλεύτρια αν:

• μουδιάσουν ή μυρμηγκιάσουν τα δάχτυλα ή το πέλμα
• εμφανιστεί ασυνήθιστος πόνος στο πόδι ή στα δάχτυλα
• τα δάχτυλα πρηστούν ή γίνουν χλωμά ή μελανά

Για το πώς διαλέγονται και πώς φοριούνται οι κάλτσες, δείτε τον οδηγό για τις κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης.

Θεραπεία των φλεβών που προκαλούν το έλκος

Αν το τρίπλεξ δείξει παλινδρόμηση στις επιφανειακές φλέβες, η θεραπεία τους επιταχύνει την επούλωση. Στη μελέτη EVRA, 450 ασθενείς με φλεβικό έλκος έκαναν συμπίεση και είτε άμεση ενδοφλέβια θεραπεία (κλείσιμο της φλέβας από μέσα με θερμότητα ή αφρό) είτε θεραπεία αργότερα. Με την άμεση θεραπεία, ο διάμεσος χρόνος επούλωσης ήταν 56 ημέρες αντί για 82, και στις 24 εβδομάδες είχε κλείσει το 85,6% των ελκών αντί για το 76,3%.

Η ανασκόπηση Cochrane του 2023, που συνδύασε δύο τυχαιοποιημένες μελέτες, κατέληξε με υψηλή βεβαιότητα ότι η ενδοφλέβια θεραπεία μαζί με τη συμπίεση επιταχύνει την επούλωση σε σύγκριση με τη συμπίεση μόνη της. Οι πιο συχνές επιπλοκές της επέμβασης στη μελέτη EVRA ήταν ο πόνος και η θρόμβωση στις εν τω βάθει φλέβες.

Για το ποια μέθοδος ταιριάζει στο δικό σας πόδι αποφασίζει ο αγγειοχειρουργός, ανάλογα με τις φλέβες που έχουν πρόβλημα και τη γενική σας υγεία.

Τι άλλο βοηθά

• Ανύψωση του ποδιού. Το NHS συμβουλεύει να ξεκουράζετε το πόδι ψηλά, με τα δάχτυλα πάνω από το ύψος του ισχίου, και να βάζετε μαξιλάρια κάτω από τα πόδια στον ύπνο.
• Κίνηση. Το καθημερινό περπάτημα βοηθά την αντλία της γάμπας. Αποφύγετε να κάθεστε ή να στέκεστε ακίνητοι πολλή ώρα με τα πόδια κάτω.
• Φροντίδα του δέρματος. Το έκζεμα γύρω από το έλκος αντιμετωπίζεται με ενυδατικά και, αν χρειαστεί, με αλοιφή που θα προτείνει ο γιατρός.
• Αντιβίωση μόνο όταν υπάρχει μόλυνση. Σύμφωνα με το NHS, τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται όταν το έλκος έχει μολυνθεί, αλλά δεν βοηθούν την επούλωση. Πάντα με οδηγία γιατρού.

Μετά την επούλωση: πώς προλαμβάνεται η υποτροπή

Ένα φλεβικό έλκος που έκλεισε μπορεί να ξανανοίξει, συχνά στο ίδιο πόδι, αν η αιτία δεν αντιμετωπιστεί. Στη μελέτη ESCHAR, σε ασθενείς με παλινδρόμηση στις επιφανειακές φλέβες, το έλκος είχε ξανανοίξει μέσα σε 4 χρόνια στο 56% όσων έκαναν μόνο συμπίεση και στο 31% όσων έκαναν συμπίεση και επέμβαση στις φλέβες.

Το NHS προτείνει για την πρόληψη:

• κάλτσες συμπίεσης κάθε μέρα, από το πρωί μέχρι το βράδυ, αν τις συστήσει ο γιατρός
• απώλεια βάρους, αν υπάρχει περιττό βάρος
• τακτική άσκηση, όπως το περπάτημα
• ανύψωση των ποδιών όποτε γίνεται
• διακοπή του καπνίσματος

Κρατήστε και τα ραντεβού παρακολούθησης με τον αγγειοχειρουργό, ακόμη κι όταν το πόδι είναι καλά. Περισσότερα για τις παθήσεις των φλεβών και των αρτηριών θα βρείτε στην ενότητα Αγγειοχειρουργική.