Κυστίτιδα: γιατί επανέρχεται και πώς προλαμβάνεται

Η κυστίτιδα που επανέρχεται, ή υποτροπιάζουσα κυστίτιδα, σημαίνει δύο ή περισσότερες λοιμώξεις της κύστης μέσα σε 6 μήνες ή τρεις ή περισσότερες μέσα σε 12 μήνες. Είναι συχνή στις γυναίκες και συνήθως δεν οφείλεται σε κάποια σοβαρή πάθηση. Αλλαγές σε καθημερινές συνήθειες, τα κολπικά οιστρογόνα μετά την εμμηνόπαυση και, όταν χρειάζεται, η προληπτική αγωγή με οδηγία γιατρού μειώνουν τις υποτροπές.

Αυτός ο οδηγός αφορά τις γυναίκες που κάνουν ξανά και ξανά κυστίτιδα. Για τα συμπτώματα, τη διάγνωση και τη θεραπεία μιας μεμονωμένης λοίμωξης, δείτε τον οδηγό για την ουρολοίμωξη.

Κυστίτιδα ή ουρολοίμωξη;

Η κυστίτιδα είναι η πιο συχνή μορφή ουρολοίμωξης: λοίμωξη της ουροδόχου κύστης, συνήθως από μικρόβια του εντέρου. Με τον όρο «ουρολοίμωξη» εννοούμε κάθε λοίμωξη του ουροποιητικού, από την κύστη μέχρι τους νεφρούς. Στην καθημερινή γλώσσα οι δύο λέξεις χρησιμοποιούνται σχεδόν σαν συνώνυμα.

Υπάρχει και η διάμεση κυστίτιδα, που είναι άλλη πάθηση. Είναι χρόνιος πόνος ή πίεση στην κύστη με συχνουρία, χωρίς μικρόβιο στα ούρα, και δεν θεραπεύεται με αντιβίωση. Αν έχετε συμπτώματα κυστίτιδας αλλά οι καλλιέργειες βγαίνουν συνεχώς αρνητικές, συζητήστε το με ουρολόγο.

Γιατί επανέρχεται η κυστίτιδα;

Η κυστίτιδα επανέρχεται για δύο λόγους. Είτε το ίδιο μικρόβιο δεν εξαφανίστηκε τελείως και ξαναφουντώνει (υποτροπή), είτε ένα νέο μικρόβιο μπαίνει ξανά στην κύστη (επαναλοίμωξη). Το δεύτερο είναι το πιο συχνό στις γυναίκες.

Η ουρήθρα της γυναίκας είναι μικρή και βρίσκεται κοντά στον κόλπο και τον πρωκτό. Έτσι τα μικρόβια του εντέρου φτάνουν εύκολα στην κύστη. Κάποιες γυναίκες είναι πιο ευάλωτες από άλλες, χωρίς να φταίει η υγιεινή τους.

Παράγοντες που συνδέονται με συχνές κυστίτιδες:

• Σεξουαλική επαφή: πολλές γυναίκες παρατηρούν ότι η κυστίτιδα ξεκινά λίγο μετά από επαφή.
• Εμμηνόπαυση: η μείωση των οιστρογόνων αλλάζει τον βλεννογόνο του κόλπου και της ουρήθρας και τα «καλά» μικρόβια που προστατεύουν την περιοχή.
• Λίγα υγρά και κράτημα των ούρων: τα μικρόβια μένουν περισσότερο στην κύστη.
• Ατελές άδειασμα της κύστης, για παράδειγμα με πρόπτωση της κύστης ή νευρολογικό πρόβλημα.
• Διαβήτης που δεν ρυθμίζεται καλά.
• Πέτρες στο ουροποιητικό: μια πέτρα στα νεφρά μπορεί να κρατά μικρόβια και να προκαλεί ξανά λοίμωξη.

Χρειάζονται εξετάσεις όταν η κυστίτιδα επανέρχεται;

Ναι, τουλάχιστον καλλιέργεια ούρων σε μία από τις λοιμώξεις, ώστε να ξέρει ο γιατρός ποιο μικρόβιο υπάρχει και σε ποια αντιβιοτικά ανταποκρίνεται. Οι προηγούμενες καλλιέργειες βοηθούν να επιλεγεί σωστά η αντιβίωση την επόμενη φορά.

Παραπομπή σε ουρολόγο για περισσότερο έλεγχο συστήνεται όταν:

• η αιτία των υποτροπών δεν είναι γνωστή
• υπάρχουν υποτροπές πυελονεφρίτιδας, δηλαδή λοίμωξη που φτάνει στους νεφρούς
• είστε έγκυος
• υπάρχει αίμα στα ούρα που δεν εξηγείται ή υποψία άλλης πάθησης

Όταν υπάρχουν ενδείξεις για πέτρα ή για κύστη που δεν αδειάζει καλά, ο ουρολόγος ζητά υπερηχογράφημα ή άλλες εξετάσεις χωρίς καθυστέρηση. Αντίθετα, στις γυναίκες κάτω των 40 ετών χωρίς άλλους παράγοντες κινδύνου, οι ευρωπαϊκές οδηγίες δεν συστήνουν εκτεταμένο έλεγχο ρουτίνας, όπως κυστεοσκόπηση, γιατί σπάνια βρίσκει κάτι.

Πώς προλαμβάνεται η κυστίτιδα: καθημερινές συνήθειες

Η πρόληψη ξεκινά από τις συνήθειες, πριν από οποιοδήποτε φάρμακο. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες της EAU συστήνουν να αποφεύγονται:

• τα λίγα υγρά μέσα στη μέρα
• η καθυστέρηση της ούρησης, γενικά και μετά τη σεξουαλική επαφή
• το σκούπισμα από πίσω προς τα μπροστά μετά την αφόδευση
• οι κολπικές πλύσεις
• τα πολύ στενά, αεροστεγή εσώρουχα

Για τις γυναίκες πριν από την εμμηνόπαυση που πίνουν λίγα υγρά, η αύξηση του νερού είναι ένας τρόπος να μειωθούν οι υποτροπές χωρίς αντιβίωση. Στην πράξη: πίνετε νερό σε όλη τη διάρκεια της ημέρας, ουρείτε όταν νιώσετε την ανάγκη και λίγο μετά την επαφή, και σκουπίζεστε από μπροστά προς τα πίσω.

Κράνμπερι, D-μαννόζη και προβιοτικά: τι ισχύει

Κράνμπερι. Η ανασκόπηση Cochrane του 2023, με 50 μελέτες και πάνω από 8.800 συμμετέχοντες, κατέληξε ότι τα προϊόντα κράνμπερι πιθανότατα μειώνουν τον κίνδυνο κυστίτιδας στις γυναίκες με υποτροπές. Δεν φάνηκε όφελος στις έγκυες και στους ηλικιωμένους που ζουν σε μονάδες φροντίδας. Οι βρετανικές οδηγίες του NICE θεωρούν το όφελος αβέβαιο. Αν θέλετε να τα δοκιμάσετε, προσέξτε τη ζάχαρη που περιέχουν πολλοί χυμοί.

D-μαννόζη. Είναι ένα σάκχαρο που πωλείται σε σκόνη ή ταμπλέτες και δεν είναι φάρμακο. Το NICE αναφέρει ότι κάποιες γυναίκες που δεν είναι έγκυες μπορεί να θέλουν να τη δοκιμάσουν, αλλά τα στοιχεία βασίζονται σε λίγες μελέτες.

Προβιοτικά. Τα στοιχεία για το αν οι γαλακτοβάκιλοι μειώνουν τις υποτροπές δεν είναι σαφή.

Κανένα από αυτά δεν θεραπεύει μια κυστίτιδα που ήδη υπάρχει. Αν έχετε συμπτώματα, χρειάζεστε εκτίμηση από γιατρό.

Κολπικά οιστρογόνα μετά την εμμηνόπαυση

Στις γυναίκες στην περιεμμηνόπαυση ή μετά την εμμηνόπαυση, ο γιατρός μπορεί να προτείνει κολπικά οιστρογόνα (κρέμα ή υπόθετα), όταν οι αλλαγές στις συνήθειες δεν αρκούν. Δρουν τοπικά και μόνο μικρή ποσότητα περνά στο αίμα. Βοηθούν συχνά και στην ξηρότητα του κόλπου. Η απόφαση παίρνεται με τον γιατρό, με βάση το ιστορικό σας.

Προληπτική αντιβίωση και άλλες επιλογές

Όταν οι συνήθειες και, όπου ταιριάζει, τα κολπικά οιστρογόνα δεν βοηθούν, ο γιατρός μπορεί να εξετάσει προληπτική αγωγή. Πριν ξεκινήσει, βεβαιώνεται ότι η τρέχουσα λοίμωξη έχει θεραπευτεί πλήρως.

• Μία δόση αντιβιοτικού μετά από συγκεκριμένη αφορμή. Αν οι κυστίτιδες συνδέονται με την επαφή, μπορεί να συστήσει ένα αντιβιοτικό μία φορά, μετά την επαφή.
• Μεθεναμίνη. Είναι αντισηπτικό, όχι αντιβίωση, και αποτελεί εναλλακτική στην καθημερινή προληπτική αντιβίωση για γυναίκες που δεν είναι έγκυες. Δεν συνδυάζεται με φακελάκια που αλκαλοποιούν τα ούρα.
• Καθημερινή προληπτική αντιβίωση σε χαμηλή δόση, για περιορισμένο διάστημα, όταν οι άλλες επιλογές δεν βοήθησαν.

Κάθε προληπτική αγωγή επανεκτιμάται με τον γιατρό μέσα σε 6 μήνες. Η μακροχρόνια χρήση αντιβιοτικών μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως διάρροια και ναυτία, και να κάνει τα μικρόβια ανθεκτικά. Όλες αυτές οι αγωγές δίνονται μόνο με συνταγή και οδηγία γιατρού.

Τι να κάνετε όταν ξεκινά μια νέα κυστίτιδα

Γυναίκες με συχνές υποτροπές αναγνωρίζουν συνήθως τα συμπτώματα από την πρώτη ώρα. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε φορά πρέπει να παίρνετε μόνη σας αντιβίωση που περίσσεψε.

Σε γυναίκες με τεκμηριωμένες υποτροπές, ο γιατρός μπορεί να συμφωνήσει μαζί σας ένα σχέδιο: έχετε έτοιμη συνταγή και ξεκινάτε τη θεραπεία μόλις εμφανιστούν τα γνωστά συμπτώματα, αφού δώσετε πρώτα δείγμα ούρων για καλλιέργεια. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες αναφέρουν ότι αυτή η προσέγγιση είναι αποτελεσματική και ασφαλής, όταν γίνεται με καθοδήγηση γιατρού.

Βοηθά επίσης να κρατάτε ένα απλό ημερολόγιο: πότε ξεκίνησε κάθε επεισόδιο, τι προηγήθηκε, αν έγινε καλλιέργεια και ποιο ήταν το αποτέλεσμα. Ο γιατρός θα καταλάβει πιο εύκολα αν οι λοιμώξεις έχουν κοινή αφορμή, όπως την επαφή, και ποια πρόληψη σας ταιριάζει.

Αν τα συμπτώματα δεν μοιάζουν με τα συνηθισμένα σας, αν έχετε πυρετό ή πόνο στο πλάι, ή αν δεν βελτιώνεστε σε 48 ώρες, δεν ακολουθείτε το σχέδιο αλλά βλέπετε γιατρό.

Εγκυμοσύνη και κορίτσια

Στην εγκυμοσύνη, κάθε κυστίτιδα θέλει γιατρό και καλλιέργεια ούρων, και οι υποτροπές παρακολουθούνται από τον γυναικολόγο σε συνεργασία με ουρολόγο. Μην ξεκινάτε μόνη σας συμπληρώματα ή φάρμακα χωρίς να το συζητήσετε.

Στα κορίτσια κάτω των 16 ετών, οι συχνές ουρολοιμώξεις χρειάζονται εκτίμηση από παιδίατρο, γιατί μπορεί να υπάρχει ανατομική αιτία. Για άλλες παθήσεις της κύστης και του ουροποιητικού, δείτε την ενότητα Ουρολογία.