Γάγγλιο καρπού: τι είναι και πότε αφαιρείται

Το γάγγλιο καρπού είναι ένα καλοήθες εξόγκωμα γεμάτο παχύρρευστο υγρό, που φυτρώνει από μια άρθρωση ή από το περίβλημα ενός τένοντα, συνήθως στη ράχη του καρπού. Δεν είναι καρκίνος, συχνά δεν πονά και πάνω από τα μισά υποχωρούν μόνα τους. Αφαιρείται μόνο όταν πονά, περιορίζει την κίνηση ή ενοχλεί αισθητικά, και ακόμη και μετά την αφαίρεση μπορεί να ξαναβγεί.

Είναι το πιο συχνό εξόγκωμα στο χέρι. Αν προσέξατε ένα «μπαλάκι» στον καρπό, εδώ θα βρείτε πώς γίνεται η διάγνωση, ποιες είναι οι επιλογές θεραπείας και τι δείχνουν τα στοιχεία για το πόσο συχνά επανέρχεται μετά από κάθε θεραπεία.

Τι είναι το γάγγλιο καρπού

Το γάγγλιο σχηματίζεται από τους ιστούς γύρω από μια άρθρωση, όπως οι σύνδεσμοι, το περίβλημα των τενόντων και ο θύλακος της άρθρωσης. Μοιάζει με μπαλόνι πάνω σε μίσχο: ο μίσχος ξεκινά από την άρθρωση και το «μπαλόνι» περιέχει παχύρρευστο, γλιστερό υγρό, παρόμοιο με το υγρό των αρθρώσεων.

Μπορεί να εμφανιστεί σε διάφορα σημεία του χεριού:

• στη ράχη του καρπού, το πιο συχνό σημείο
• στην παλαμιαία πλευρά του καρπού
• στη βάση ενός δακτύλου
• στην τελευταία άρθρωση ενός δακτύλου, όπου λέγεται βλεννώδης κύστη και σχετίζεται με αρθρίτιδα στο δάχτυλο

Γάγγλια βγαίνουν και στο πόδι, συνήθως στη ράχη του πέλματος. Η διάγνωση και οι επιλογές θεραπείας είναι ίδιες με του καρπού, αλλά καλό είναι το εξόγκωμα να το δει γιατρός, για να βεβαιωθεί ότι πρόκειται πράγματι για γάγγλιο.

Συμπτώματα του γαγγλίου καρπού

Το κύριο σύμπτωμα του γαγγλίου καρπού είναι ένα λείο, μαλακό εξόγκωμα κάτω από το δέρμα, κοντά σε άρθρωση. Το μέγεθός του ποικίλλει από μικρότερο από ένα μπιζέλι έως μερικά εκατοστά. Χαρακτηριστικά του γαγγλίου είναι ότι:

• εμφανίζεται γρήγορα, μπορεί να εξαφανιστεί και να αλλάξει μέγεθος
• μεγαλώνει συνήθως με την έντονη χρήση του χεριού και μικραίνει με την ξεκούραση
• συχνά δεν πονά

Όταν πιέζει τα νεύρα που περνούν από την άρθρωση, μπορεί να προκαλέσει πόνο, μυρμήγκιασμα ή αδυναμία. Μερικά γάγγλια είναι τόσο μικρά που δεν φαίνονται και προκαλούν μόνο πόνο στον καρπό. Αυτά λέγονται κρυφά (λανθάνοντα) γάγγλια.

Γιατί εμφανίζεται

Η αιτία του γαγγλίου δεν είναι πάντα γνωστή. Μερικές φορές εμφανίζεται μετά από τραυματισμό, όταν διαρρέει υγρό από την άρθρωση. Είναι πιο συχνό:

• στις γυναίκες
• σε ηλικίες 15 έως 40 ετών
• σε αρθρώσεις με αρθρίτιδα
• οι βλεννώδεις κύστεις των δακτύλων, σε γυναίκες 40 έως 70 ετών

Πώς γίνεται η διάγνωση

Τις περισσότερες φορές ο γιατρός κάνει τη διάγνωση με την εξέταση. Πιέζει το εξόγκωμα για ευαισθησία και, αν είναι αρκετά μεγάλο, ρίχνει φως από τη μία πλευρά. Το γάγγλιο αφήνει το φως να περάσει, γιατί έχει υγρό, ενώ ένας συμπαγής όγκος όχι. Η απλή αυτή εξέταση λέγεται διαφανοσκόπηση.

Όταν η διάγνωση δεν είναι σαφής, βοηθούν:

• Υπερηχογράφημα: γρήγορο, δείχνει ότι πρόκειται για κύστη με υγρό και την ξεχωρίζει από συμπαγή όγκο.
• Μαγνητική τομογραφία: βρίσκει τα κρυφά γάγγλια που δεν φαίνονται ούτε ψηλαφώνται.
• Ακτινογραφία: δεν δείχνει το γάγγλιο, αλλά δείχνει αρθρίτιδα ή άλλα προβλήματα του κόκαλου.

Ένα εξόγκωμα που είναι σκληρό, δεν κινείται ή μεγαλώνει συνεχώς θέλει εξέταση, για να αποκλειστεί άλλη αιτία.

Φεύγει μόνο του το γάγγλιο;

Ναι, συχνά. Πάνω από τα μισά γάγγλια υποχωρούν χωρίς θεραπεία, κάτι που μπορεί να πάρει από μερικούς μήνες έως έναν χρόνο. Γι' αυτό, αν το γάγγλιο δεν πονά και δεν σας ενοχλεί, η παρακολούθηση είναι ασφαλής επιλογή. Τα γάγγλια σπάνια, αν όχι ποτέ, προκαλούν μόνιμη αναπηρία στο χέρι. Η αναμονή δεν σας στερεί κάποια θεραπεία: αν αργότερα το γάγγλιο αρχίσει να πονά ή να μεγαλώνει, όλες οι επιλογές παραμένουν διαθέσιμες.

Μην προσπαθήσετε να το σπάσετε ή να το τρυπήσετε μόνοι σας. Το παλιό «γιατροσόφι» του χτυπήματος με βιβλίο μπορεί να τραυματίσει το χέρι, σπάνια διώχνει το γάγγλιο, και το τρύπημα μπορεί να προκαλέσει μόλυνση ή βλάβη στο δέρμα.

Παρακολούθηση ή θεραπεία: πώς αποφασίζετε

Τα περισσότερα γάγγλια δεν χρειάζεται να αφαιρεθούν. Η απόφαση εξαρτάται κυρίως από το τι σας ενοχλεί και όχι από το μέγεθος του γαγγλίου.

Η παρακολούθηση είναι λογική επιλογή όταν:

• το γάγγλιο δεν πονά ή πονά λίγο
• δεν περιορίζει την κίνηση του καρπού ή των δακτύλων
• η διάγνωση είναι σαφής από την εξέταση

Θεραπεία αξίζει να συζητηθεί όταν:

• το γάγγλιο πονά πολύ ή σας εμποδίζει στη δουλειά και στις δραστηριότητές σας
• πιέζει νεύρο και προκαλεί μυρμήγκιασμα, μούδιασμα ή αδυναμία στο χέρι
• υπάρχει αμφιβολία για τη διάγνωση
• σας ενοχλεί έντονα η εμφάνισή του

Πριν αποφασίσετε, σκεφτείτε τι σας ενοχλεί περισσότερο και ρωτήστε τον γιατρό τι μπορείτε να περιμένετε από κάθε επιλογή, μαζί με την πιθανότητα να ξαναβγεί το γάγγλιο. Αν περιμένετε, παρακολουθείτε το μέγεθος και τα συμπτώματα. Ένα γάγγλιο που αλλάζει μέγεθος ανάλογα με τη δραστηριότητα είναι αναμενόμενο. Ένα εξόγκωμα που μεγαλώνει σταθερά, σκληραίνει ή σταματά να κινείται θέλει νέα εξέταση.

Θεραπεία του γαγγλίου καρπού

Χωρίς επέμβαση

Αν το γάγγλιο πονά όταν χρησιμοποιείτε το χέρι, βοηθούν:

• νάρθηκας καρπού ή ελαστικός επίδεσμος, που περιορίζει την κίνηση και μπορεί να μικρύνει το γάγγλιο
• αντιφλεγμονώδη για τον πόνο και το πρήξιμο, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού

Παρακέντηση

Αν το γάγγλιο πονά πολύ ή περιορίζει τις δραστηριότητές σας, ο γιατρός μπορεί να αφαιρέσει το υγρό με βελόνα. Αυτό λέγεται παρακέντηση. Γίνεται συνήθως στα γάγγλια της ράχης του καρπού. Στην παλαμιαία πλευρά γίνεται πιο δύσκολα, γιατί το γάγγλιο βρίσκεται κοντά σε μεγάλα αγγεία και νεύρα. Μερικές φορές γίνεται μαζί και ένεση κορτιζόνης.

Το μειονέκτημα της παρακέντησης είναι ότι το γάγγλιο ξαναβγαίνει συχνά, γιατί ο μίσχος που το συνδέει με την άρθρωση μένει στη θέση του.

Πότε αφαιρείται το γάγγλιο καρπού

Χειρουργική αφαίρεση συζητείται όταν το γάγγλιο πονά, περιορίζει την κίνηση ή πιέζει νεύρο, και οι απλούστερες θεραπείες δεν βοήθησαν. Ο χειρουργός αφαιρεί το γάγγλιο μαζί με τον μίσχο, και μερικές φορές ένα μικρό κομμάτι από τον θύλακο της άρθρωσης ή το περίβλημα του τένοντα. Η επέμβαση γίνεται ανοιχτά ή αρθροσκοπικά, με μικρές τομές και κάμερα.

Είναι συνήθως επέμβαση ημέρας και φεύγετε την ίδια μέρα. Μετά μπορεί να έχετε ευαισθησία, ενόχληση και πρήξιμο. Οι περισσότεροι επιστρέφουν στις συνηθισμένες δραστηριότητες σε 2 έως 6 εβδομάδες.

Πόσο συχνά ξαναβγαίνει

Μια συστηματική ανασκόπηση του 2015, με 35 μελέτες και 2.239 γάγγλια καρπού σε ενήλικες, βρήκε κατά μέσο όρο:

Στις τυχαιοποιημένες μελέτες, η χειρουργική αφαίρεση μείωσε την επανεμφάνιση κατά 76% σε σύγκριση με την παρακέντηση. Η παρακέντηση, σε μελέτες παρατήρησης, δεν φάνηκε να έχει πολύ καλύτερο αποτέλεσμα από την απλή παρακολούθηση. Τα στοιχεία για την αρθροσκοπική αφαίρεση είναι ενθαρρυντικά, αλλά δεν υπάρχουν αρκετές συγκριτικές μελέτες για να φανεί αν είναι καλύτερη από την ανοιχτή. Τα ποσοστά διαφέρουν πολύ από μελέτη σε μελέτη, γι' αυτό συζητήστε με τον χειρουργό σας τι ισχύει για το δικό σας γάγγλιο.

Γάγγλιο ή κάτι άλλο;

Ο πόνος στον καρπό έχει πολλές αιτίες. Αν ο πόνος είναι στην πλευρά του αντίχειρα και χειροτερεύει όταν κινείτε τον αντίχειρα, μπορεί να πρόκειται για τενοντίτιδα De Quervain, που περιγράφεται στον οδηγό για την τενοντίτιδα. Αν το πρόβλημα ξεκίνησε μετά από πτώση στο χέρι, δείτε τον οδηγό για το κάταγμα καρπού. Οι βλεννώδεις κύστεις στα δάχτυλα σχετίζονται με φθορά της άρθρωσης, όπως η οστεοαρθρίτιδα στο γόνατο. Ο ορθοπαιδικός ή ο χειρουργός χεριού μπορεί να ξεχωρίσει τις αιτίες.