Ωτοσκλήρυνση: πώς επηρεάζει την ακοή και πώς αντιμετωπίζεται

Η ωτοσκλήρυνση είναι πάθηση του οστού γύρω από το έσω αυτί, κατά την οποία ένα από τα μικρά οστάρια του αυτιού, ο αναβολέας, «κολλάει» και δεν μεταδίδει καλά τον ήχο. Προκαλεί βαρηκοΐα που προχωρά αργά, συνήθως σε βάθος ετών, και είναι από τις πιο συχνές αιτίες βαρηκοΐας σε νεότερους ενήλικες. Αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά με ακουστικό βαρηκοΐας ή με επέμβαση.

Η ωτοσκλήρυνση δεν προσβάλλει άλλα σημεία του σώματος, μόνο τα αυτιά. Συνήθως επηρεάζονται και τα δύο, σε διαφορετικό βαθμό.

Πώς ακούμε και τι αλλάζει στην ωτοσκλήρυνση

Ο ήχος περνά από τον ακουστικό πόρο και κάνει το τύμπανο να πάλλεται. Η δόνηση περνά σε τρία μικροσκοπικά οστάρια στο μέσο αυτί: τη σφύρα, τον άκμονα και τον αναβολέα. Ο αναβολέας τη μεταφέρει στο έσω αυτί, τον κοχλία, όπου τα νευρικά κύτταρα τη μετατρέπουν σε σήμα για τον εγκέφαλο.

Στην ωτοσκλήρυνση σχηματίζεται παθολογικό οστό γύρω από τη βάση του αναβολέα. Ο αναβολέας ακινητοποιείται και λιγότερος ήχος φτάνει στο έσω αυτί. Αυτό λέγεται βαρηκοΐα αγωγιμότητας.

Πιο σπάνια, η πάθηση επηρεάζει και τα κύτταρα του ίδιου του έσω αυτιού. Τότε προκαλεί νευροαισθητήρια βαρηκοΐα, που λέγεται και κοχλιακή ωτοσκλήρυνση. Συχνά συνυπάρχουν και οι δύο τύποι.

Συμπτώματα ωτοσκλήρυνσης

Τα συμπτώματα της ωτοσκλήρυνσης είναι:

• βαρηκοΐα που χειροτερεύει σιγά σιγά, στο ένα ή και στα δύο αυτιά, συχνά σε διάστημα αρκετών ετών
• βουητό ή άλλοι θόρυβοι στο αυτί, δηλαδή εμβοές. Η ένταση του βουητού δεν σχετίζεται απαραίτητα με τον βαθμό της βαρηκοΐας
• ζάλη ή αστάθεια, που είναι σπάνια

Επειδή η απώλεια ακοής προχωρά αργά, πολλοί την καταλαβαίνουν αργά: δυναμώνουν την τηλεόραση, ζητούν από τους άλλους να επαναλάβουν ή δυσκολεύονται σε θορυβώδη μέρη. Τα συμπτώματα γίνονται συνήθως αντιληπτά ανάμεσα στα 30 και στα 50.

Για το βουητό, δείτε και τον οδηγό μας για το βουητό στα αυτιά.

Αιτίες: ποιος κινδυνεύει

Η ακριβής αιτία της ωτοσκλήρυνσης δεν είναι γνωστή. Γνωρίζουμε ότι:

• Τρέχει στις οικογένειες. Αν κάποιος στενός συγγενής έχει ωτοσκλήρυνση, ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος.
• Ξεκινά νωρίς. Η πάθηση αρχίζει συνήθως στην εφηβεία ή στις αρχές της δεκαετίας των 20, αλλά τα συμπτώματα φαίνονται χρόνια αργότερα.
• Ίσως σχετίζεται με τις ορμονικές αλλαγές της εγκυμοσύνης. Κάποιες έρευνες δείχνουν τέτοια σχέση, χωρίς να είναι βέβαιη. Αν είστε έγκυος και παρατηρήσετε ότι η ακοή σας χειροτερεύει, πείτε το στον γιατρό σας.

Η ωτοσκλήρυνση δεν προκαλείται από θόρυβο, κρύωμα ή ωτίτιδα, και δεν μεταδίδεται.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Η διάγνωση γίνεται από ωτορινολαρυγγολόγο. Η εξέταση του αυτιού από μόνη της δεν αρκεί. Χρειάζονται εξετάσεις ακοής, για να φανεί ο τύπος της βαρηκοΐας και να αποκλειστούν άλλες αιτίες, όπως το κερί στα αυτιά ή το υγρό πίσω από το τύμπανο μετά από ωτίτιδα.

• Ωτοσκόπηση ή μικροσκόπηση: ο γιατρός κοιτάζει τον ακουστικό πόρο και το τύμπανο.
• Ακοόγραμμα: μετρά πόσο ακούτε σε κάθε συχνότητα και δείχνει αν η βαρηκοΐα είναι αγωγιμότητας, νευροαισθητήρια ή μικτή.
• Τυμπανόγραμμα: μετρά την πίεση και την κινητικότητα στο μέσο αυτί.
• Αξονική τομογραφία των αυτιών: μπορεί να ζητηθεί για να φανεί η έκταση της πάθησης. Η ευαισθησία της ποικίλλει, οπότε μια φυσιολογική αξονική δεν αποκλείει πάντα την ωτοσκλήρυνση.

Θεραπεία της ωτοσκλήρυνσης

Υπάρχουν τρεις επιλογές: παρακολούθηση, ακουστικό βαρηκοΐας ή επέμβαση. Καμία δεν είναι υποχρεωτική. Η επιλογή εξαρτάται από τον βαθμό και τον τύπο της βαρηκοΐας και από το πόσο σας επηρεάζει.

Παρακολούθηση

Αν η βαρηκοΐα είναι μικρή και δεν σας ενοχλεί, μπορεί να μη χρειάζεται θεραπεία. Αρκούν τακτικά ακοογράμματα για να φαίνεται αν αλλάζει. Χωρίς επέμβαση, η βαρηκοΐα αγωγιμότητας συνήθως χειροτερεύει πολύ αργά, σε βάθος ετών.

Ακουστικό βαρηκοΐας

Τα ακουστικά δυναμώνουν τους ήχους και βοηθούν να ακούτε πιο εύκολα. Το πλεονέκτημά τους είναι ότι δεν έχουν κανέναν κίνδυνο για το αυτί. Δεν σταματούν όμως την εξέλιξη της πάθησης.

Επέμβαση: σταπεδοτομή ή σταπεδεκτομή

Στην επέμβαση ο χειρουργός αφαιρεί το πάνω μέρος του αναβολέα, ανοίγει ένα μικρό άνοιγμα στη βάση του και τοποθετεί ένα μικρό πρόσθετο, πλαστικό ή μεταλλικό, που μεταφέρει τον ήχο στο έσω αυτί. Γίνεται μέσα από τον ακουστικό πόρο ή με μικρή τομή πάνω από το άνοιγμα του αυτιού, με μικροσκόπιο ή ενδοσκόπιο, και διαρκεί περίπου μία ώρα. Μπορεί να γίνει με γενική ή με τοπική αναισθησία.

Σύμφωνα με την ENT UK, σε έμπειρα χέρια πάνω από 8 στους 10 ασθενείς έχουν βελτίωση της ακοής κοντά στο επίπεδο που επιτρέπει το έσω αυτί τους. Μετά από επιτυχημένη επέμβαση, συνήθως δεν χρειάζεστε ακουστικό σε αυτό το αυτί. Όταν προσβάλλονται και τα δύο αυτιά, χειρουργείται πρώτα το χειρότερο. Το δεύτερο μπορεί να χειρουργηθεί αργότερα, συνήθως μετά από περίοδο παρακολούθησης έως ενός έτους.

Οι κίνδυνοι, κατά την ENT UK:

• Σε περίπου 1 στους 10 η ακοή δεν βελτιώνεται πολύ.
• Σε περίπου 1 στους 20 η ακοή χειροτερεύει από βλάβη στο έσω αυτί. Σε έμπειρους χειρουργούς, περίπου 1 στους 100 χάνει σχεδόν όλη την ακοή στο αυτί που χειρουργήθηκε.
• Ζάλη τις πρώτες ώρες ή ημέρες είναι συχνή. Ζάλη σε γρήγορες κινήσεις του κεφαλιού μπορεί να κρατήσει μερικές εβδομάδες.
• Διαταραχή της γεύσης στη μία πλευρά της γλώσσας είναι συχνή και συνήθως προσωρινή. Μένει μόνιμα σε περίπου 1 στους 10.
• Νέο βουητό μπορεί να εμφανιστεί σπάνια. Όσοι είχαν βουητό πριν από την επέμβαση συνήθως βελτιώνονται.
• Αδυναμία του προσώπου είναι πολύ σπάνια.

Ρωτήστε τον χειρουργό σας για τα δικά του ποσοστά επιτυχίας και επιπλοκών. Πολλοί κρατούν αρχείο με τα αποτελέσματά τους.

Μετά την επέμβαση

Συνήθως φεύγετε την ίδια ή την επόμενη ημέρα. Τις πρώτες εβδομάδες κρατάτε το αυτί στεγνό, δεν σηκώνετε βάρη, φυσάτε απαλά τη μύτη και δεν πετάτε με αεροπλάνο μέχρι να σας το επιτρέψει ο χειρουργός. Η ακοή μπορεί να χρειαστεί έως 3 μήνες για να σταθεροποιηθεί. Η ENT UK προτείνει περίπου δύο εβδομάδες ανάρρωσης.

Λέιζερ και «νέες θεραπείες»

Το λέιζερ είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους ο χειρουργός ανοίγει το άνοιγμα στη βάση του αναβολέα. Δεν είναι ξεχωριστή θεραπεία χωρίς χειρουργείο. Μια ανασκόπηση ανασκοπήσεων του 2026, που έγινε για το πρόγραμμα του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας για την ακοή, δεν βρήκε σαφή υπεροχή κάποιας χειρουργικής τεχνικής έναντι των άλλων.

Φάρμακα όπως το φθοριούχο νάτριο και τα διφωσφονικά έχουν μελετηθεί για να επιβραδύνουν την πάθηση. Τα δεδομένα μέχρι σήμερα δεν αρκούν για να συστηθούν ως ρουτίνα. Σε σοβαρή, προχωρημένη ωτοσκλήρυνση, όταν ούτε το ακουστικό αρκεί, το κοχλιακό εμφύτευμα δίνει γενικά καλά αποτελέσματα.