Αντισύλληψη: οι μέθοδοι και πώς επιλέγετε

Η αντισύλληψη είναι κάθε μέθοδος που προλαμβάνει την εγκυμοσύνη: από το προφυλακτικό και το χάπι μέχρι το σπιράλ, το εμφύτευμα και τη στείρωση. Οι μέθοδοι διαφέρουν πολύ στην αποτελεσματικότητα στην καθημερινή ζωή, στις ορμόνες που περιέχουν και στο αν χρειάζεται να τις θυμάστε. Μόνο το προφυλακτικό προστατεύει και από τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Η σωστή μέθοδος είναι αυτή που ταιριάζει στην υγεία σας, στη ζωή σας και στα σχέδιά σας για παιδιά, και την επιλέγετε μαζί με τον γυναικολόγο.

Αντισύλληψη: οι μέθοδοι με μια ματιά

Οι μέθοδοι χωρίζονται σε μεγάλες ομάδες:

• Μακράς δράσης, που μπαίνουν μία φορά και προστατεύουν για χρόνια: το χάλκινο σπιράλ, το ορμονικό σπιράλ και το εμφύτευμα.
• Ορμονικές μικρής δράσης, που χρειάζονται τακτική χρήση: τα χάπια, η ένεση, το αυτοκόλλητο και ο κολπικός δακτύλιος.
• Μέθοδοι φραγμού, που μπαίνουν σε κάθε επαφή: το ανδρικό και το γυναικείο προφυλακτικό και το διάφραγμα.
• Φυσικές μέθοδοι, που βασίζονται στην παρακολούθηση του κύκλου.
• Μόνιμες μέθοδοι: η στείρωση της γυναίκας και η βαζεκτομή του άνδρα.
• Επείγουσα αντισύλληψη, για μετά από επαφή χωρίς προστασία.

Πόσο αποτελεσματική είναι κάθε μέθοδος

Η αποτελεσματικότητα έχει δύο όψεις: πόσο καλά δουλεύει μια μέθοδος όταν χρησιμοποιείται πάντα σωστά, και πόσο καλά δουλεύει στην πραγματική ζωή, όπου ξεχνιέται ένα χάπι ή σκίζεται ένα προφυλακτικό. Ο πίνακας δείχνει τα στοιχεία του NHS:

Με απλά λόγια: με το χάπι στην καθημερινή χρήση, περίπου 9 στις 100 γυναίκες μένουν έγκυες μέσα σε έναν χρόνο, ενώ με το σπιράλ ή το εμφύτευμα λιγότερες από 1 στις 100. Η διαφορά οφείλεται κυρίως στο ότι οι μέθοδοι μακράς δράσης δεν εξαρτώνται από τη μνήμη.

Μέθοδοι μακράς δράσης: σπιράλ και εμφύτευμα

Αυτές οι μέθοδοι τοποθετούνται από γιατρό και μπορούν να αφαιρεθούν όποτε θέλετε. Σύμφωνα με το NHS:

• Χάλκινο σπιράλ (IUD). Μικρή πλαστική συσκευή σε σχήμα Τ που μπαίνει μέσα στη μήτρα και απελευθερώνει χαλκό. Δεν έχει ορμόνες, δουλεύει αμέσως και διαρκεί 5 ή 10 χρόνια, ανάλογα με τον τύπο. Μπορεί να χρησιμοποιηθεί και ως επείγουσα αντισύλληψη.
• Ορμονικό σπιράλ (IUS). Παρόμοια συσκευή που απελευθερώνει προγεστερόνη μέσα στη μήτρα και διαρκεί 3 έως 8 χρόνια. Συχνά κάνει την περίοδο πιο λίγη, πιο σύντομη και λιγότερο επώδυνη, γι' αυτό χρησιμοποιείται και ως θεραπεία για τις βαριές περιόδους.
• Εμφύτευμα. Λεπτή πλαστική ράβδος, περίπου 4 εκατοστά, που μπαίνει κάτω από το δέρμα του μπράτσου και απελευθερώνει προγεστερόνη. Διαρκεί 5 χρόνια.

Και στις τρεις μεθόδους η γονιμότητα επιστρέφει αμέσως μετά την αφαίρεση. Το σπιράλ, χάλκινο ή ορμονικό, μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια και στον θηλασμό.

Ορμονικές μέθοδοι μικρής δράσης

• Συνδυασμένο χάπι. Περιέχει οιστρογόνο και προγεστερόνη και παίρνεται καθημερινά.
• Χάπι μόνο με προγεστερόνη. Δεν έχει οιστρογόνο, γι' αυτό ταιριάζει και σε γυναίκες που δεν μπορούν να πάρουν οιστρογόνα.
• Αυτοκόλλητο και κολπικός δακτύλιος. Περιέχουν τις ίδιες ορμόνες με το συνδυασμένο χάπι, αλλά δεν χρειάζεται να τα θυμάστε κάθε μέρα.
• Ένεση. Περιέχει προγεστερόνη και, σύμφωνα με το NHS, κρατά 8 έως 13 εβδομάδες, ανάλογα με τον τύπο. Μετά τη διακοπή της, μπορεί να χρειαστεί έως 1 χρόνος για να επανέλθει η γονιμότητα, κάτι που μετράει αν σχεδιάζετε σύντομα εγκυμοσύνη.

Ποιο σκεύασμα και ποιο σχήμα θα πάρετε το αποφασίζει ο γυναικολόγος. Όλα τα ορμονικά αντισυλληπτικά παίρνονται πάντα με οδηγία γιατρού.

Κίνδυνοι των ορμονικών μεθόδων

Το NHS εξηγεί ότι η ορμονική αντισύλληψη μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο για θρόμβους και για καρκίνο του μαστού. Ο κίνδυνος είναι πολύ μικρός, αλλά σημαίνει ότι κάποιες μέθοδοι δεν ταιριάζουν σε όλες. Συχνές ενοχλήσεις που αναφέρονται είναι πονοκέφαλος, ναυτία, αλλαγές στη διάθεση και αύξηση βάρους, αν και δεν υπάρχουν αρκετά στοιχεία ότι τις προκαλεί η ίδια η μέθοδος. Συνήθως υποχωρούν μέσα σε περίπου 3 μήνες.

Σύμφωνα με το NHS, το συνδυασμένο χάπι μπορεί να μην είναι κατάλληλο αν:

• είστε 35 ετών και πάνω και καπνίζετε
• έχετε παχυσαρκία
• είχατε ποτέ θρόμβο, ή είχε μέλος της οικογένειάς σας θρόμβο πριν από τα 45
• είχατε εγκεφαλικό ή στένωση αρτηριών
• έχετε καρδιοπάθεια ή υψηλή αρτηριακή πίεση
• έχετε ημικρανίες με αύρα, δηλαδή με προειδοποιητικά σημάδια όπως φώτα ή ζιγκ ζαγκ στην όραση
• είχατε καρκίνο του μαστού
• έχετε σοβαρή νόσο του ήπατος, πρόβλημα στη χοληδόχο κύστη ή επιπλοκές από διαβήτη

Ο γιατρός σας χρησιμοποιεί τα κριτήρια καταλληλότητας του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (ΠΟΥ), που η 6η έκδοσή τους κυκλοφόρησε το 2025, για να κρίνει ποια μέθοδος είναι ασφαλής για τη δική σας υγεία. Γι' αυτό είναι σημαντικό να του πείτε το ιστορικό σας, τα φάρμακα που παίρνετε και αν καπνίζετε.

Μέθοδοι φραγμού και φυσικές μέθοδοι

Το προφυλακτικό είναι η μόνη μέθοδος που, σύμφωνα με τον ΠΟΥ, προστατεύει και από τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα. Γι' αυτό συστήνεται μαζί με κάθε άλλη μέθοδο όταν υπάρχει τέτοιος κίνδυνος, για παράδειγμα με νέο σύντροφο. Για τον ιό HPV η προστασία δεν είναι πλήρης, όπως εξηγούμε στον οδηγό για τον HPV.

Το διάφραγμα μπαίνει στον κόλπο πριν από την επαφή. Η αποτελεσματικότητά του, κατά το NHS, εκτιμάται στο 92% έως 96% με τέλεια χρήση.

Οι φυσικές μέθοδοι βασίζονται στον εντοπισμό των γόνιμων ημερών του κύκλου και στην αποφυγή επαφής τότε. Θέλουν καλή γνώση του κύκλου και συνέπεια, και στην καθημερινή χρήση είναι από τις λιγότερο αποτελεσματικές, με 76% σύμφωνα με το NHS. Πώς υπολογίζονται οι γόνιμες μέρες εξηγούμε στον οδηγό για την ωορρηξία.

Μόνιμες μέθοδοι

Η στείρωση της γυναίκας είναι επέμβαση που, κατά το NHS, εμποδίζει μόνιμα το ωάριο να συναντήσει το σπερματοζωάριο. Η βαζεκτομή είναι η αντίστοιχη επέμβαση για τον άνδρα. Ο Οδηγός Οικογενειακού Προγραμματισμού του ΠΟΥ σημειώνει ότι, αν ένα ζευγάρι δέχεται και τις δύο, η βαζεκτομή είναι απλούστερη και ασφαλέστερη. Και οι δύο πρέπει να θεωρούνται μη αναστρέψιμες, γι' αυτό αποφασίζονται μόνο όταν είστε βέβαιοι ότι δεν θέλετε άλλα παιδιά. Οι μέθοδοι μακράς δράσης δίνουν παρόμοια προστασία χωρίς να είναι οριστικές.

Επείγουσα αντισύλληψη

Αν έγινε επαφή χωρίς προστασία ή η μέθοδος απέτυχε, για παράδειγμα σκίστηκε το προφυλακτικό ή ξεχάσατε χάπια, υπάρχουν δύο επιλογές. Σύμφωνα με το NHS:

• Το χάπι της επόμενης μέρας. Ανάλογα με τη δραστική ουσία, παίρνεται μέσα σε 3 ημέρες (72 ώρες) ή μέσα σε 5 ημέρες (120 ώρες) από την επαφή. Όσο νωρίτερα, τόσο καλύτερα.
• Το χάλκινο σπιράλ, που μπαίνει μέσα σε 5 ημέρες από την επαφή. Είναι η πιο αποτελεσματική μορφή επείγουσας αντισύλληψης και μπορεί να μείνει ως μόνιμη μέθοδος μετά.

Ο φαρμακοποιός ή ο γυναικολόγος θα σας πει ποια επιλογή ταιριάζει και τι κάνετε μετά. Η επείγουσα αντισύλληψη δεν αντικαθιστά την τακτική μέθοδο.

Πώς επιλέγετε μέθοδο αντισύλληψης

Δεν υπάρχει μία καλύτερη μέθοδος για όλες. Πριν από το ραντεβού με τον γυναικολόγο, σκεφτείτε:

• Πόσο σημαντικό είναι να μη μείνετε έγκυος τώρα; Αν είναι πολύ, οι μέθοδοι μακράς δράσης είναι οι πιο αξιόπιστες.
• Θέλετε παιδιά και πότε; Αν σχεδιάζετε εγκυμοσύνη σύντομα, μια μέθοδος που σταματά εύκολα ταιριάζει καλύτερα από την ένεση.
• Θα θυμάστε κάτι κάθε μέρα; Αν όχι, το σπιράλ, το εμφύτευμα, ο δακτύλιος ή το αυτοκόλλητο είναι πιο πρακτικά.
• Θέλετε ή μπορείτε να πάρετε ορμόνες; Το χάλκινο σπιράλ, το προφυλακτικό και το διάφραγμα δεν έχουν ορμόνες.
• Έχετε βαριές ή επώδυνες περιόδους; Κάποιες ορμονικές μέθοδοι, όπως το ορμονικό σπιράλ, μπορεί να βοηθήσουν.
• Υπάρχει κίνδυνος για σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα; Τότε χρειάζεται και προφυλακτικό.

Σε ειδικές περιόδους της ζωής

• Μετά τον τοκετό και στον θηλασμό. Δεν ταιριάζουν όλες οι μέθοδοι αμέσως μετά τη γέννα. Το NHS αναφέρει ότι το σπιράλ είναι ασφαλές στον θηλασμό και το ορμονικό σπιράλ συνήθως μπορεί να μπει λίγο μετά τον τοκετό. Το συζητάτε με τον γυναικολόγο πριν από το εξιτήριο ή στον πρώτο έλεγχο.
• Κοντά στην εμμηνόπαυση. Όσο έχετε ακόμη περιόδους, ακόμη και ακανόνιστες, μπορεί να μείνετε έγκυος. Πότε μπορείτε να σταματήσετε την αντισύλληψη το αποφασίζει ο γιατρός, ανάλογα με την ηλικία σας και τη μέθοδο. Περισσότερα στον οδηγό για την εμμηνόπαυση.

Για τα υπόλοιπα θέματα γονιμότητας και υγείας της γυναίκας, δείτε την ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.