Ωορρηξία: πώς υπολογίζονται οι γόνιμες μέρες

Η ωορρηξία είναι η απελευθέρωση ενός ώριμου ωαρίου από την ωοθήκη, μία φορά σε κάθε κύκλο. Στις περισσότερες γυναίκες γίνεται 10 έως 16 ημέρες πριν από την επόμενη περίοδο, όχι απαραίτητα τη 14η ημέρα. Οι γόνιμες μέρες είναι περίπου έξι: οι πέντε ημέρες πριν από την ωορρηξία και η ημέρα της ωορρηξίας. Επειδή η ωορρηξία μετακινείται από κύκλο σε κύκλο, ο πιο απλός τρόπος να αυξήσετε τις πιθανότητες εγκυμοσύνης είναι οι επαφές κάθε 2 έως 3 ημέρες σε όλο τον κύκλο.

Τι είναι η ωορρηξία

Σε κάθε κύκλο, μέσα στις ωοθήκες ωριμάζει συνήθως ένα ωοθυλάκιο, ένας μικρός σάκος με υγρό που περιέχει το ωάριο. Όταν ωριμάσει, σπάει και αφήνει το ωάριο να περάσει στη σάλπιγγα. Αυτή είναι η ωορρηξία. Αν εκεί συναντήσει σπερματοζωάριο, μπορεί να γονιμοποιηθεί.

Μετά την ωορρηξία, το ωοθυλάκιο που άδειασε παράγει προγεστερόνη, την ορμόνη που προετοιμάζει τη μήτρα για εγκυμοσύνη. Αν δεν γίνει σύλληψη, η προγεστερόνη πέφτει και έρχεται η περίοδος.

Πότε γίνεται η ωορρηξία

Σύμφωνα με το NHS, στις περισσότερες γυναίκες η ωορρηξία γίνεται 10 έως 16 ημέρες πριν από την επόμενη περίοδο. Γι' αυτό μετράμε ανάποδα από την περίοδο που περιμένουμε, και όχι από την αρχή του κύκλου. Το NHS θεωρεί φυσιολογικούς τους τακτικούς κύκλους από 21 έως 35 ημέρες.

Η «14η ημέρα» ισχύει μόνο κατά μέσο όρο. Μια μεγάλη μελέτη στο BMJ, με 221 υγιείς γυναίκες που προσπαθούσαν να μείνουν έγκυες, έδειξε ότι μόνο σε περίπου 30% των γυναικών το γόνιμο παράθυρο έπεφτε ολόκληρο ανάμεσα στην 10η και την 17η ημέρα του κύκλου. Σε κάθε ημέρα από την 6η έως την 21η, υπήρχε τουλάχιστον 10% πιθανότητα να είναι γόνιμη μέρα. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι το γόνιμο παράθυρο μπορεί να είναι απρόβλεπτο, ακόμη και σε γυναίκες με τακτικό κύκλο.

Γόνιμες μέρες: πώς υπολογίζονται

Οι γόνιμες μέρες είναι οι μέρες του κύκλου που μια επαφή μπορεί να οδηγήσει σε εγκυμοσύνη. Η κλασική μελέτη του New England Journal of Medicine, με 221 γυναίκες και 625 κύκλους, έδειξε ότι η σύλληψη έγινε μόνο όταν υπήρξε επαφή σε ένα διάστημα έξι ημερών που τελείωνε την ημέρα της ωορρηξίας.

Αυτό εξηγείται από τη διάρκεια ζωής των κυττάρων:

• Τα σπερματοζωάρια μπορούν να επιβιώσουν στις σάλπιγγες έως 7 ημέρες μετά την επαφή, σύμφωνα με το NHS. Στη μελέτη του NEJM όμως μόνο το 6% των εγκυμοσυνών αποδόθηκε με βεβαιότητα σε σπερματοζωάρια 3 ή περισσότερων ημερών.
• Το ωάριο μπορεί να γονιμοποιηθεί μόνο για λίγες ώρες μετά την ωορρηξία, όπως σημειώνει η ανασκόπηση Cochrane για τον χρονισμό των επαφών.

Στην ίδια μελέτη, η πιθανότητα σύλληψης από μία επαφή ήταν περίπου 10% πέντε ημέρες πριν από την ωορρηξία και ανέβαινε έως 33% την ημέρα της ωορρηξίας.

Ένας απλός υπολογισμός

Αν ο κύκλος σας είναι τακτικός, μπορείτε να εκτιμήσετε την ωορρηξία αφαιρώντας 10 έως 16 ημέρες από τη διάρκεια του κύκλου. Μετράτε από την πρώτη ημέρα της περιόδου, που είναι η 1η ημέρα του κύκλου. Οι γόνιμες μέρες ξεκινούν περίπου 5 ημέρες πριν από την πιθανή ωορρηξία.

Παράδειγμα: αν ο κύκλος σας κρατά 30 ημέρες και η περίοδος ξεκίνησε την 1η του μήνα, η ωορρηξία είναι πιθανή από τις 14 έως τις 20 του μήνα. Οι γόνιμες μέρες ξεκινούν περίπου στις 9 και τελειώνουν στις 20. Αν θέλετε να μείνετε έγκυος, οι επαφές μέσα σε αυτό το διάστημα έχουν τις περισσότερες πιθανότητες.

Ο πίνακας δίνει ένα εύρος και όχι μία ημέρα, γιατί η ωορρηξία δεν γίνεται κάθε μήνα την ίδια ημέρα. Αν ο κύκλος σας είναι ακανόνιστος, ο υπολογισμός δεν είναι αξιόπιστος.

Ωορρηξία: συμπτώματα και σημάδια

Πολλές γυναίκες δεν νιώθουν τίποτα την ημέρα της ωορρηξίας. Κάποιες παρατηρούν σημάδια όπως:

• Αλλαγή στις κολπικές εκκρίσεις. Σύμφωνα με το NHS, γύρω από την ωορρηξία οι εκκρίσεις γίνονται πιο λεπτές, διαφανείς και ελαστικές, σαν ασπράδι αυγού.
• Πόνος ωορρηξίας. Το NHS τον περιγράφει ως ήπιο πόνο ή ξαφνικό τσίμπημα στη μία πλευρά της κάτω κοιλιάς, περίπου δύο εβδομάδες πριν από την περίοδο. Κρατά από λίγα λεπτά έως μία ή δύο ημέρες και μπορεί να αλλάζει πλευρά από μήνα σε μήνα. Μπορεί να συνοδεύεται από λίγες σταγόνες αίμα ή έκκριμα.
• Μικρή άνοδος της θερμοκρασίας σώματος. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) σημειώνει ότι η θερμοκρασία ηρεμίας ανεβαίνει λίγο μετά την ωορρηξία.

Η θερμοκρασία δείχνει ότι η ωορρηξία έχει ήδη γίνει, άρα δεν βοηθά να προβλέψετε τις γόνιμες μέρες του ίδιου κύκλου. Γι' αυτό το βρετανικό NICE συστήνει να μη χρησιμοποιούνται τα διαγράμματα θερμοκρασίας για την επιβεβαίωση της ωορρηξίας, γιατί δεν είναι αξιόπιστα.

Τεστ ωορρηξίας και εφαρμογές

Τα τεστ ωορρηξίας ούρων μετρούν την ωχρινοτρόπο ορμόνη (LH), που ανεβαίνει απότομα λίγο πριν από την ωορρηξία. Θετικό τεστ σημαίνει ότι η ωορρηξία πλησιάζει.

Η ανασκόπηση Cochrane του 2023, με 7 τυχαιοποιημένες μελέτες και 2.464 γυναίκες ή ζευγάρια, κατέληξε ότι οι επαφές με βάση τα τεστ ούρων πιθανότατα αυξάνουν τις εγκυμοσύνες και τις γεννήσεις σε γυναίκες κάτω των 40 που προσπαθούν λιγότερο από έναν χρόνο. Σε μία από τις μελέτες, αν η πιθανότητα γέννησης χωρίς τεστ ήταν 16%, με τα τεστ ήταν από 16% έως 28%. Για τις μεθόδους παρατήρησης του σώματος, όπως η θερμοκρασία, οι εκκρίσεις και τα ημερολόγια ή οι εφαρμογές, τα στοιχεία δεν αρκούν για να ξέρουμε αν βοηθούν.

Οι εφαρμογές κινητού κάνουν συνήθως τον ίδιο υπολογισμό με το ημερολόγιο, με βάση τους προηγούμενους κύκλους σας. Η ίδια ανασκόπηση επισημαίνει ότι η συνεχής παρακολούθηση της ωορρηξίας μπορεί να προκαλεί άγχος, να απαιτεί χρόνο και να έχει κόστος.

Χρειάζεται να στοχεύσετε τις γόνιμες μέρες;

Όχι απαραίτητα. Το NICE ενημερώνει ότι οι επαφές κάθε 2 έως 3 ημέρες δίνουν τη μεγαλύτερη πιθανότητα εγκυμοσύνης. Έτσι καλύπτονται οι γόνιμες μέρες χωρίς να χρειάζεται να ξέρετε ακριβώς πότε είναι η ωορρηξία, και χωρίς την πίεση των «προγραμματισμένων» επαφών.

Το NICE αναφέρει επίσης ότι περισσότερα από 80% των ζευγαριών με γυναίκα κάτω των 40 μένουν έγκυες μέσα σε έναν χρόνο με τακτικές επαφές χωρίς προφύλαξη. Η γονιμότητα μειώνεται με την ηλικία, κυρίως της γυναίκας και λιγότερο του άνδρα. Σύμφωνα με το NICE, το κάπνισμα μειώνει τη γονιμότητα, ενώ ο πολύ χαμηλός ή ο πολύ υψηλός δείκτης μάζας σώματος μπορεί να επηρεάσει την ωορρηξία.

Ωορρηξία και αντισύλληψη

Ο υπολογισμός των γόνιμων ημερών χρησιμοποιείται και για να αποφευχθεί μια εγκυμοσύνη. Ο ΠΟΥ περιγράφει αυτές τις μεθόδους ως «μεθόδους επίγνωσης της γονιμότητας». Για παράδειγμα, στη μέθοδο των σταθερών ημερών το ζευγάρι αποφεύγει τις επαφές χωρίς προφύλαξη από την 8η έως την 19η ημέρα του κύκλου.

Οι μέθοδοι αυτές απαιτούν τακτικό κύκλο, προσοχή και συνεργασία του ζευγαριού. Το NHS θυμίζει ότι εγκυμοσύνη είναι δυνατή ακόμη και λίγο μετά την περίοδο, αν η ωορρηξία έρθει νωρίς ή ο κύκλος είναι σύντομος. Αν η αποφυγή εγκυμοσύνης είναι σημαντική για εσάς, συζητήστε με τον γυναικολόγο τις μεθόδους αντισύλληψης. Καμία από αυτές τις μεθόδους δεν προστατεύει από τα σεξουαλικά μεταδιδόμενα νοσήματα.

Όταν δεν γίνεται ωορρηξία

Αν η περίοδος έρχεται τακτικά κάθε μήνα, η ωορρηξία πιθανότατα γίνεται κανονικά, όπως σημειώνει το NICE. Αν η περίοδος είναι πολύ ακανόνιστη, έρχεται πολύ αραιά ή δεν έρχεται καθόλου, μπορεί να μη γίνεται ωορρηξία σε κάθε κύκλο.

Συχνές αιτίες είναι:

• το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών, που ο ΠΟΥ αναφέρει ανάμεσα στις αιτίες υπογονιμότητας
• το πολύ χαμηλό βάρος ή η πολύ έντονη άσκηση
• οι διαταραχές του θυρεοειδούς ή της προλακτίνης
• η περιεμμηνόπαυση
• ο θηλασμός

Μια περίοδος που αργεί μπορεί να έχει πολλές αιτίες, από εγκυμοσύνη μέχρι άγχος. Δείτε τον οδηγό για την καθυστέρηση περιόδου.

Για να επιβεβαιωθεί η ωορρηξία, το NICE συστήνει εξέταση αίματος για προγεστερόνη στη μέση της δεύτερης φάσης του κύκλου, για παράδειγμα την 21η ημέρα σε κύκλο 28 ημερών. Σε ακανόνιστο κύκλο η εξέταση γίνεται αργότερα και μπορεί να επαναληφθεί. Σε ακανόνιστο κύκλο ο γιατρός ζητά επίσης ορμόνες, όπως FSH και LH.

Πότε να ζητήσετε βοήθεια

Σύμφωνα με το NICE, αν δεν έχετε μείνει έγκυος μετά από έναν χρόνο τακτικών επαφών χωρίς προφύλαξη, ελέγχονται και οι δύο σύντροφοι. Αν είστε 36 ετών και άνω, ή αν υπάρχει γνωστό πρόβλημα, μπορείτε να απευθυνθείτε σε ειδικό αμέσως. Τι περιλαμβάνει η θεραπεία όταν χρειάζεται θα το βρείτε στον οδηγό για την εξωσωματική γονιμοποίηση και στην ενότητα Μαιευτική και γυναικολογία.