Ομφαλοκήλη σε ενήλικες και μωρά: πότε κλείνει μόνη της

Η ομφαλοκήλη είναι ένα μαλακό φούσκωμα στον αφαλό ή ακριβώς δίπλα του, που δημιουργείται όταν λίπος ή έντερο περνά από ένα μικρό άνοιγμα στους μυς της κοιλιάς. Στα μωρά είναι πολύ συχνή, συνήθως δεν πονά και τις περισσότερες φορές κλείνει μόνη της μέχρι την ηλικία των 4 ή 5 ετών. Στους ενήλικες δεν κλείνει μόνη της. Αν ενοχλεί, αντιμετωπίζεται με μια μικρή επέμβαση, συνήθως με πλέγμα.

Τι είναι η ομφαλοκήλη

Πριν από τη γέννηση, ο ομφάλιος λώρος περνά μέσα από ένα άνοιγμα στο κοιλιακό τοίχωμα. Μετά τη γέννηση το άνοιγμα αυτό κλείνει σταδιακά. Αν μείνει ανοιχτό ή εξασθενήσει αργότερα, το περιεχόμενο της κοιλιάς μπορεί να σπρώχνεται προς τα έξω και να σχηματίζει φούσκωμα.

Οι κοινές οδηγίες της European Hernia Society (EHS) και της Americas Hernia Society (AHS) ορίζουν την ομφαλοκήλη ως κήλη με το κέντρο του ανοίγματος στη μέση του ομφαλικού δακτυλίου. Οι οδηγίες χωρίζουν τις κήλες αυτές ανάλογα με το πλάτος του ανοίγματος:

Παρόμοια είναι η επιγαστρική κήλη, που βγαίνει στη μέση γραμμή της κοιλιάς, ανάμεσα στον αφαλό και στην κάτω άκρη του στέρνου. Οι οδηγίες της EHS και της AHS την αντιμετωπίζουν με τον ίδιο τρόπο όπως την ομφαλοκήλη, οπότε όσα ακολουθούν για τους ενήλικες ισχύουν και για αυτή.

Η ομφαλοκήλη δεν είναι το ίδιο με τη διάσταση των κοιλιακών, όπου οι μύες απομακρύνονται χωρίς άνοιγμα. Οι δύο καταστάσεις όμως συχνά συνυπάρχουν, κυρίως μετά από εγκυμοσύνη. Για τη διάσταση, δείτε τον οδηγό για την κοιλιοπλαστική.

Ομφαλοκήλη στα μωρά και στα παιδιά

Η ομφαλοκήλη στα μωρά είναι συνήθως ακίνδυνη. Σύμφωνα με το NHS, τη δημόσια υπηρεσία υγείας της Βρετανίας, πολλά μωρά γεννιούνται με ομφαλοκήλη, το μέγεθός της κυμαίνεται από ένα μπιζέλι έως περίπου 2 εκατοστά, και οι περισσότερες εξαφανίζονται μέχρι την ηλικία των 5 ετών. Οι επιπλοκές στα παιδιά είναι πολύ σπάνιες.

Το φούσκωμα συνήθως φαίνεται περισσότερο όταν το μωρό κλαίει, βήχει ή σφίγγεται και μικραίνει όταν ηρεμεί.

Πότε χειρουργείται η ομφαλοκήλη σε παιδί

Μια συστηματική ανασκόπηση στο Journal of Pediatric Surgery κατέληξε ότι η αναμονή μέχρι την ηλικία των 4 ή 5 ετών, ανεξάρτητα από το μέγεθος του ανοίγματος, είναι ασφαλής για τις ομφαλοκήλες χωρίς συμπτώματα και είναι η συνήθης πρακτική πολλών παιδιατρικών νοσοκομείων. Η ανασκόπηση εξέτασε 28 μελέτες για το πόσο συχνά κλείνει μόνη της η κήλη ανάλογα με την ηλικία και το μέγεθος, για τις επιπλοκές όταν δεν χειρουργείται και για τις επιπλοκές της επέμβασης. Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι τα δεδομένα υψηλής ποιότητας είναι λίγα, παρότι η ομφαλοκήλη είναι τόσο συχνή στα παιδιά.

Το NHS αναφέρει ότι τα παιδιά με ομφαλοκήλη συνήθως δεν χρειάζονται καμία θεραπεία, γιατί η κήλη κλείνει καθώς μεγαλώνουν. Θεραπεία εξετάζεται μόνο αν η κήλη είναι πολύ μεγάλη ή δεν φεύγει. Ο παιδοχειρουργός θα αποφασίσει μαζί σας αν και πότε χρειάζεται επέμβαση, ανάλογα με την ηλικία, το μέγεθος και το αν η κήλη προκαλεί ενοχλήσεις.

Ομφαλοκήλη στους ενήλικες

Στους ενήλικες η ομφαλοκήλη εμφανίζεται συνήθως όταν αυξάνεται η πίεση μέσα στην κοιλιά ή εξασθενεί το τοίχωμα. Το NHS αναφέρει ως παράγοντες κινδύνου την παχυσαρκία, τις πολλαπλές εγκυμοσύνες και τις παθήσεις που προκαλούν συλλογή υγρού στην κοιλιά (ασκίτη), όπως οι παθήσεις του ήπατος.

Συμπτώματα

Τα πιο συχνά συμπτώματα είναι:

• φούσκωμα στον αφαλό ή γύρω του, που μεγαλώνει όταν βήχετε, σηκώνετε βάρος ή στέκεστε
• φούσκωμα που μικραίνει ή μπαίνει μέσα όταν ξαπλώνετε
• ενόχληση ή τράβηγμα, ιδίως με την προσπάθεια

Σύμφωνα με το NHS, η ομφαλοκήλη στους ενήλικες είναι συνήθως ανώδυνη, αλλά μπορεί να ενοχλεί στον βήχα ή στο σφίξιμο.

Πότε μια ομφαλοκήλη γίνεται επείγουσα

Σύμφωνα με το NHS, η πιο σοβαρή επιπλοκή στους ενήλικες είναι να διακοπεί η αιμάτωση του εντέρου που έχει μπει στην κήλη. Αυτό είναι επείγον. Τα σημάδια είναι έντονος πόνος στην κοιλιά που δεν περνά, εμετός, μια κήλη που πρήζεται και αλλάζει χρώμα, και αδυναμία να βγουν αέρια ή κόπρανα.

Στην επείγουσα επέμβαση, οι οδηγίες της EHS και της AHS προτείνουν η τεχνική να προσαρμόζεται στον ασθενή και στην κήλη. Τα λίγα δεδομένα που υπάρχουν δείχνουν ότι και τότε το πλέγμα μπορεί να χρησιμοποιηθεί με ασφάλεια, όταν το πεδίο είναι καθαρό.

Διάγνωση

Οι οδηγίες της EHS και της AHS συστήνουν η διάγνωση να γίνεται με την κλινική εξέταση. Υπερηχογράφημα ή αξονική τομογραφία μπορεί να ζητηθεί όταν η εξέταση δεν δίνει σαφή απάντηση.

Ομφαλοκήλη: πότε χειρουργείται

Η απόφαση στους ενήλικες εξαρτάται κυρίως από το αν η κήλη σας ενοχλεί.

• Χωρίς συμπτώματα. Οι οδηγίες της EHS και της AHS προτείνουν ότι η προσεκτική παρακολούθηση μπορεί να είναι μια επιλογή, γιατί τα λίγα δεδομένα δείχνουν ότι είναι ασφαλής.
• Με συμπτώματα. Οι ίδιες οδηγίες συστήνουν η ομφαλοκήλη που ενοχλεί να διορθώνεται με ανοιχτή επέμβαση.

Το NHS σημειώνει ότι στους ενήλικες συνήθως προτείνεται επέμβαση, επειδή η κήλη δεν υποχωρεί μόνη της. Η τελική απόφαση παίρνεται μαζί με τον γενικό χειρουργό, αφού συζητήσετε τα οφέλη και τους κινδύνους.

Πώς γίνεται η επέμβαση

Οι οδηγίες της EHS και της AHS καταλήγουν στα εξής:

• Πλέγμα. Συστήνεται η χρήση πλέγματος, γιατί μειώνει την πιθανότητα να ξαναβγεί η κήλη, χωρίς να αυξάνει τη λοίμωξη ή τον πόνο. Για πολύ μικρά ανοίγματα, κάτω από 1 εκατοστό, μπορεί να γίνει και απλή συρραφή, αφού το συζητήσετε με τον χειρουργό.
• Ανοιχτή ή λαπαροσκοπική. Οι περισσότερες ομφαλοκήλες διορθώνονται ανοιχτά, με μια μικρή τομή στον αφαλό και ένα επίπεδο πλέγμα κάτω από τους μυς, μπροστά από το περιτόναιο. Η λαπαροσκοπική τεχνική προτείνεται για μεγάλα ανοίγματα, πάνω από 4 εκατοστά, ή όταν υπάρχει αυξημένος κίνδυνος λοίμωξης του τραύματος.
• Μέγεθος πλέγματος. Για ανοίγματα 1 έως 4 εκατοστών, οι οδηγίες προτείνουν το πλέγμα να ξεπερνά το άνοιγμα κατά περίπου 3 εκατοστά γύρω γύρω.
• Μεγάλες ομφαλοκήλες. Είναι σπάνιες, και οι οδηγίες προτείνουν να αντιμετωπίζονται όπως οι μετεγχειρητικές κήλες.
• Αναισθησία. Η τοπική αναισθησία είναι ασφαλής επιλογή. Το είδος της αναισθησίας αποφασίζεται μαζί με τον χειρουργό και τον αναισθησιολόγο.
• Χειρουργείο μιας ημέρας. Οι οδηγίες προτείνουν η ανοιχτή επέμβαση να γίνεται, όπου είναι δυνατό, ως χειρουργείο μιας ημέρας.

Τι λέει το NHS για την επέμβαση

Η περιγραφή του NHS είναι πιο απλή: ο χειρουργός κάνει μια τομή κοντά στην κήλη, σπρώχνει το περιεχόμενο πίσω στην κοιλιά και κλείνει το άνοιγμα στους μυς με ράμματα. Στις μεγαλύτερες κήλες προστίθεται πλέγμα. Οι ευρωπαϊκές και αμερικανικές οδηγίες, όπως είδαμε, προτείνουν πλέγμα για τα περισσότερα ανοίγματα πάνω από 1 εκατοστό. Τι ταιριάζει στη δική σας κήλη θα το συζητήσετε με τον χειρουργό.

Οι οδηγίες της EHS και της AHS προτείνουν, όταν μπαίνει πλέγμα, μία προληπτική δόση αντιβίωσης γύρω από την ώρα της επέμβασης, για να μειωθεί ο κίνδυνος λοίμωξης.

Προετοιμασία πριν από την επέμβαση

Οι οδηγίες της EHS και της AHS συστήνουν, πριν από μια προγραμματισμένη επέμβαση, διακοπή του καπνίσματος 4 έως 6 εβδομάδες πριν και απώλεια βάρους μέχρι δείκτη μάζας σώματος κάτω από 35. Ο λόγος είναι ότι το κάπνισμα και η παχυσαρκία αυξάνουν τις επιπλοκές του τραύματος.

Αν σχεδιάζετε εγκυμοσύνη, πείτε το στον χειρουργό, ώστε να συζητήσετε μαζί πότε είναι καλύτερο να γίνει η επέμβαση.

Ανάρρωση μετά την επέμβαση

Σύμφωνα με το NHS, η επέμβαση με γενική αναισθησία διαρκεί 30 έως 60 λεπτά και η πλήρης ανάρρωση 4 έως 6 εβδομάδες. Οι περισσότεροι επιστρέφουν στη δουλειά μετά από 1 έως 2 εβδομάδες, ενώ όσοι κάνουν βαριά χειρωνακτική δουλειά μπορεί να χρειαστούν έως 6 εβδομάδες.

Τις πρώτες εβδομάδες αποφύγετε τη βαριά άρση και την έντονη άσκηση, όπως θα σας πει ο χειρουργός. Αν το τραύμα κοκκινίσει, ζεσταθεί ή βγάλει υγρό, ενημερώστε τον γιατρό σας.

Επιπλοκές

Όπως κάθε επέμβαση, η αποκατάσταση της ομφαλοκήλης έχει μικρό κίνδυνο επιπλοκών. Το NHS αναφέρει τη λοίμωξη, τους θρόμβους στο αίμα, τον πόνο που επιμένει και την επανεμφάνιση της κήλης. Οι επιπλοκές του τραύματος είναι οι πιο συχνές στις κήλες του κοιλιακού τοιχώματος, σύμφωνα με τις οδηγίες της EHS και της AHS, και γίνονται πιο πιθανές με το κάπνισμα και την παχυσαρκία. Γι' αυτό η προετοιμασία πριν από την επέμβαση έχει σημασία.

Για τις άλλες κήλες της κοιλιάς, δείτε τον οδηγό για τη βουβωνοκήλη ή την ενότητα Γενική χειρουργική.