Θυρεοειδεκτομή: τι να περιμένετε πριν και μετά

Η θυρεοειδεκτομή είναι η χειρουργική αφαίρεση του θυρεοειδή αδένα, ολόκληρου (ολική θυρεοειδεκτομή) ή του μισού (λοβεκτομή ή ημιθυρεοειδεκτομή). Γίνεται με γενική αναισθησία, από μια τομή στη χαμηλή πτυχή του λαιμού, και συνήθως μένετε στο νοσοκομείο μία νύχτα. Οι κύριοι κίνδυνοι είναι η αλλαγή της φωνής και η πτώση του ασβεστίου, που τις περισσότερες φορές είναι προσωρινές. Μετά από ολική θυρεοειδεκτομή χρειάζεται θυροξίνη για όλη τη ζωή.

Τι είναι η θυρεοειδεκτομή

Ο θυρεοειδής έχει δύο λοβούς, δεξιά και αριστερά από την τραχεία, που ενώνονται με μια λεπτή γέφυρα, τον ισθμό. Πίσω του βρίσκονται δύο σημαντικές δομές: τα νεύρα της φωνής και οι παραθυρεοειδείς, τέσσερις μικροί αδένες σε μέγεθος φακής που ρυθμίζουν το ασβέστιο του αίματος.

Σύμφωνα με το ενημερωτικό φυλλάδιο του British Thyroid Foundation, οι βασικές επεμβάσεις είναι:

• Ολική θυρεοειδεκτομή: αφαιρείται όλος ο θυρεοειδής.
• Λοβεκτομή ή ημιθυρεοειδεκτομή: αφαιρείται ο ένας λοβός.
• Σχεδόν ολική θυρεοειδεκτομή: αφαιρείται το μεγαλύτερο μέρος του αδένα και μένει λίγος ιστός στη μία πλευρά.
• Ισθμεκτομή: σπανιότερα, αφαιρείται μόνο ο ισθμός.

Σε ορισμένους καρκίνους αφαιρούνται και λεμφαδένες του λαιμού (λεμφαδενικός καθαρισμός).

Πότε χρειάζεται θυρεοειδεκτομή

Οι συχνότεροι λόγοι, σύμφωνα με το British Thyroid Foundation, είναι:

• μεγάλη βρογχοκήλη ή όζος που δυσκολεύει την αναπνοή ή την κατάποση
• όζος με «απροσδιόριστο» αποτέλεσμα στη βιοψία
• καρκίνος θυρεοειδούς
• νόσος Graves (υπερθυρεοειδισμός) που υποτροπιάζει ή δεν ελέγχεται, ιδίως με προσβολή των ματιών
• κύστη που ξαναγεμίζει

Οι περισσότεροι όζοι θυρεοειδούς δεν χρειάζονται χειρουργείο. Πότε γίνεται βιοψία και ποιες είναι οι εναλλακτικές, όπως το ραδιενεργό ιώδιο και η θερμική καταστροφή, θα το βρείτε στον οδηγό για τους όζους θυρεοειδούς.

Ολική θυρεοειδεκτομή ή λοβεκτομή;

Όταν το πρόβλημα αφορά μόνο τον έναν λοβό, οι οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Θυρεοειδούς (ETA) συστήνουν λοβεκτομή. Αν υπάρχουν όζοι και στις δύο πλευρές, εξετάζεται η σχεδόν ολική θυρεοειδεκτομή.

Στον καρκίνο, οι οδηγίες της Αμερικανικής Εταιρείας Θυρεοειδούς (ATA) αναφέρουν ότι:

• σε καρκίνο κάτω από 1 εκατοστό, χωρίς επέκταση έξω από τον αδένα και χωρίς λεμφαδένες, η επέμβαση πρέπει να είναι λοβεκτομή, εκτός αν υπάρχει σαφής λόγος να αφαιρεθεί και ο άλλος λοβός
• σε καρκίνο 1 έως 4 εκατοστών χαμηλού κινδύνου, μπορεί να γίνει είτε λοβεκτομή είτε ολική θυρεοειδεκτομή, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά του όγκου και τις προτιμήσεις σας

Η ATA παραθέτει μετα-ανάλυση σύμφωνα με την οποία η ολική θυρεοειδεκτομή έχει μεγαλύτερο κίνδυνο σε όλες τις επιπλοκές: η προσωρινή πτώση του ασβεστίου, για παράδειγμα, ήταν περίπου δέκα φορές συχνότερη απ' ό,τι μετά από λοβεκτομή. Αντίθετα, μετά από λοβεκτομή περίπου 22% των ασθενών εμφανίζουν ήπιο υποθυρεοειδισμό στις εξετάσεις και 4% εμφανή υποθυρεοειδισμό, οπότε χρειάζονται θυροξίνη.

Πριν από την επέμβαση

Πριν από τη θυρεοειδεκτομή γίνεται προεγχειρητικός έλεγχος. Σύμφωνα με το British Thyroid Foundation, συνήθως περιλαμβάνει εξετάσεις αίματος για τη λειτουργία του θυρεοειδούς και το ασβέστιο, και συχνά βιταμίνη D, παραθορμόνη και νεφρική λειτουργία. Μπορεί να χρειαστούν ακτινογραφία θώρακα, αξονική τομογραφία ή καρδιογράφημα.

Η ATA συστήνει σε όλους εκτίμηση της φωνής πριν από το χειρουργείο. Έλεγχο των φωνητικών χορδών με λαρυγγοσκόπηση συστήνει όταν υπάρχει ήδη αλλαγή στη φωνή, όταν έχετε χειρουργηθεί στον λαιμό ή στο πάνω μέρος του θώρακα, και σε ορισμένους καρκίνους.

Η ATA και το British Thyroid Foundation συστήνουν να συζητήσετε ανοιχτά με τον χειρουργό τους κινδύνους για τη φωνή και τους παραθυρεοειδείς. Μπορείτε να ρωτήσετε πόσες θυρεοειδεκτομές κάνει τον χρόνο και ποια είναι τα δικά του ποσοστά επιπλοκών. Αν η φωνή είναι το εργαλείο της δουλειάς σας, για παράδειγμα αν τραγουδάτε ή διδάσκετε, πείτε το πριν από την επέμβαση.

Θυρεοειδεκτομή: πώς γίνεται

Η επέμβαση γίνεται με γενική αναισθησία. Ο χειρουργός κάνει μια οριζόντια τομή, συνήθως σε μια φυσική πτυχή χαμηλά στον λαιμό, και αφαιρεί το τμήμα του θυρεοειδούς που χρειάζεται. Η ATA ορίζει ότι το νεύρο της φωνής (παλίνδρομο λαρυγγικό νεύρο) πρέπει να αναγνωρίζεται σε κάθε επέμβαση. Όπως εξηγεί το British Thyroid Foundation, ο χειρουργός προσέχει επίσης να διατηρήσει τους παραθυρεοειδείς και την αιμάτωσή τους.

Πολλοί χειρουργοί χρησιμοποιούν νευροπαρακολούθηση, ένα σύστημα που επιβεβαιώνει με ηλεκτρικό ερέθισμα ότι το νεύρο λειτουργεί. Μια ανασκόπηση Cochrane δεν βρήκε σαφή απόδειξη ότι μειώνει τις βλάβες του νεύρου σε σύγκριση με την απλή αναγνώρισή του με το μάτι, αλλά η ποιότητα των δεδομένων ήταν χαμηλή.

Η τομή κλείνει με ράμματα, clips, αυτοκόλλητες ταινίες ή κόλλα. Μερικές φορές μπαίνει ένα λεπτό σωληνάκι (παροχέτευση) για 24 έως 48 ώρες, σύμφωνα με το British Thyroid Foundation. Η διάρκεια της επέμβασης εξαρτάται από το μέγεθος του αδένα και από το αν αφαιρούνται και λεμφαδένες. Θα σας την πει ο χειρουργός σας.

Μετά τη θυρεοειδεκτομή: ανάρρωση

Σύμφωνα με το British Thyroid Foundation:

• Μετά από λοβεκτομή, αν όλα πάνε καλά, μπορεί να φύγετε την ίδια μέρα. Συνήθως όμως η έξοδος γίνεται την επόμενη ημέρα.
• Μετά από ολική θυρεοειδεκτομή μένετε σχεδόν πάντα τουλάχιστον μία νύχτα, γιατί πρέπει να ελεγχθεί το ασβέστιο.
• Ο λαιμός πονά για λίγες ημέρες. Η κούραση είναι φυσιολογική, και μπορεί να χρειαστεί έως έναν μήνα για να επανέλθουν οι δυνάμεις σας.
• Εξετάσεις θυρεοειδικής λειτουργίας γίνονται περίπου 6 έως 8 εβδομάδες μετά.

Για την επιστροφή στη δουλειά, στην οδήγηση και στη γυμναστική θα σας δώσει οδηγίες ο χειρουργός σας, ανάλογα με την επέμβαση και τη δουλειά σας.

Η ουλή

Η ουλή συνήθως γίνεται μια λεπτή λευκή γραμμή που δύσκολα φαίνεται. Σύμφωνα με το British Thyroid Foundation, φαίνεται περισσότερο γύρω στις 6 έως 8 εβδομάδες και «σβήνει» μέσα σε 6 μήνες έως έναν χρόνο. Σε λίγους ανθρώπους γίνεται κόκκινη και παχιά (υπερτροφική ουλή ή χηλοειδές). Αν έχετε κάνει παλιότερα τέτοιες ουλές, πείτε το στον χειρουργό. Περισσότερα για το πώς αντιμετωπίζονται θα βρείτε στον οδηγό για τα χηλοειδή.

Η θυροξίνη

Μετά από ολική θυρεοειδεκτομή ο οργανισμός δεν παράγει πια θυρεοειδικές ορμόνες, γι' αυτό χρειάζεται θυροξίνη (λεβοθυροξίνη) κάθε μέρα για όλη τη ζωή. Το British Thyroid Foundation σημειώνει ότι η δόση συχνά χρειάζεται προσαρμογή τους πρώτους μήνες, με βάση τις εξετάσεις αίματος. Η δόση ορίζεται πάντα από τον γιατρό σας.

Το British Thyroid Foundation συστήνει εξέταση θυρεοειδικής λειτουργίας περίπου μία φορά μέσα στους πρώτους 3 μήνες μετά την επέμβαση, και μετά όπως ορίσει ο γιατρός. Αν νιώθετε έντονη κούραση, παίρνετε βάρος ή έχετε αλλαγές στη διάθεση, ζητήστε έλεγχο, γιατί μπορεί να είναι σημάδια υποθυρεοειδισμού.

Στον καρκίνο θυρεοειδούς, μετά την επέμβαση μπορεί να χρειαστεί θεραπεία με ραδιενεργό ιώδιο, για να καταστραφούν κύτταρα που έχουν μείνει. Αυτό το αποφασίζει η ογκολογική ομάδα, σύμφωνα με την ενημέρωση του NHS.

Θυρεοειδεκτομή: παρενέργειες και επιπλοκές

Οι δύο κύριες επιπλοκές είναι η αλλαγή στη φωνή και το χαμηλό ασβέστιο. Τις περισσότερες φορές είναι προσωρινές.

Η φωνή

Μια ελαφριά βραχνάδα τις πρώτες ημέρες είναι συχνή και περνά. Αν τραυματιστεί το παλίνδρομο λαρυγγικό νεύρο, η φωνή μπορεί να γίνει βραχνή ή «αέρινη». Σύμφωνα με το British Thyroid Foundation, συνήθως επανέρχεται μέσα σε έξι μήνες, και μόνιμο πρόβλημα μένει σε περίπου 1% έως 2% των περιπτώσεων. Μια ανασκόπηση για τις νευρολογικές επιπλοκές αναφέρει μόνιμη βλάβη του νεύρου σε 0,3% έως 7%, ανάλογα με την επέμβαση και τον ασθενή.

Ένα άλλο, μικρότερο νεύρο επηρεάζει τις ψηλές νότες και την ένταση της φωνής. Το British Thyroid Foundation αναφέρει ότι επηρεάζεται σε περίπου 6 στους 100 ασθενείς και συνήθως επανέρχεται μέσα σε έξι μήνες. Αν η φωνή δεν επανέρχεται, χρειάζεται έλεγχος των φωνητικών χορδών και λογοθεραπεία.

Το ασβέστιο

Αν οι παραθυρεοειδείς «ζαλιστούν» από την επέμβαση, πέφτει το ασβέστιο του αίματος (υποπαραθυρεοειδισμός). Το πρώτο σημάδι είναι μυρμήγκιασμα στα δάχτυλα ή γύρω από το στόμα. Αν το νιώσετε, ειδοποιήστε αμέσως το προσωπικό ή τον γιατρό σας.

Σύμφωνα με μια μεγάλη ανασκόπηση, ο προσωρινός υποπαραθυρεοειδισμός εμφανίζεται σε 19% έως 38% των θυρεοειδεκτομών και ο μόνιμος σε 0% έως 3%. Το British Thyroid Foundation αναφέρει ότι πάνω από 40% των ασθενών μετά από ολική θυρεοειδεκτομή φεύγουν από το νοσοκομείο με ασβέστιο ή βιταμίνη D, και ότι οι παραθυρεοειδείς συνήθως επανέρχονται σε 6 έως 8 εβδομάδες. Σημειώνει επίσης ότι μετά από ολική θυρεοειδεκτομή το μόνιμο πρόβλημα μπορεί να φτάσει έως 10%, και ότι ο λεμφαδενικός καθαρισμός αυξάνει τον κίνδυνο.

Αιμορραγία

Μια μεγάλη αιμορραγία στο τραύμα είναι πολύ σπάνια. Σύμφωνα με το British Thyroid Foundation, συνήθως εμφανίζεται μέσα στις πρώτες 12 ώρες, όσο είστε ακόμη στο νοσοκομείο, και χρειάζεται επιστροφή στο χειρουργείο.

Για τις υπόλοιπες επεμβάσεις της γενικής χειρουργικής, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.