Ραγάδα πρωκτού: γιατί πονάει και πώς επουλώνεται

Η ραγάδα πρωκτού είναι μια μικρή σχισμή στο δέρμα του πρωκτικού σωλήνα, που προκαλεί έντονο, κοφτό πόνο στην κένωση και συχνά λίγο φρέσκο αίμα στο χαρτί υγείας. Συνήθως οφείλεται σε σκληρά κόπρανα ή σε διάρροια. Οι περισσότερες ραγάδες επουλώνονται μόνες τους ή με απλά μέτρα και αλοιφές, ενώ όσες γίνονται χρόνιες μπορεί να χρειαστούν ένεση ή μια μικρή επέμβαση. Πόνος και αίμα από τον πρωκτό μπορεί όμως να έχουν και άλλες αιτίες, γι' αυτό χρειάζεται εξέταση από γιατρό.

Τι είναι η ραγάδα πρωκτού

Η ραγάδα είναι ένα γραμμικό σκίσιμο στον πρωκτό. Σύμφωνα με την περίληψη των οδηγιών της Αμερικανικής Εταιρείας Χειρουργών Παχέος Εντέρου και Ορθού (ASCRS) στο American Family Physician, ξεκινά συνήθως από το εσωτερικό του πρωκτικού σωλήνα και φτάνει ως το χείλος του πρωκτού.

Οι γιατροί χωρίζουν τις ραγάδες σε δύο είδη:

• Οξεία ραγάδα. Υπάρχει λιγότερο από 6 εβδομάδες.
• Χρόνια ραγάδα. Επιμένει περισσότερο από 6 εβδομάδες και κλείνει πιο δύσκολα.

Ραγάδα: συμπτώματα

Το χαρακτηριστικό σύμπτωμα είναι ο πόνος στην κένωση. Σύμφωνα με το NHS, τα κύρια συμπτώματα είναι:

• οξύς, έντονος πόνος την ώρα της κένωσης
• πόνος σαν κάψιμο μετά την κένωση, που μπορεί να κρατήσει αρκετές ώρες
• φρέσκο κόκκινο αίμα στη λεκάνη ή στο χαρτί υγείας

Επειδή πονά, πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να πάνε στην τουαλέτα. Τα κόπρανα σκληραίνουν και η επόμενη κένωση πονά ακόμη περισσότερο. Αυτός ο φαύλος κύκλος είναι ένας λόγος που η ραγάδα αργεί να κλείσει.

Ραγάδα ή αιμορροΐδες;

Και τα δύο δίνουν φρέσκο αίμα, αλλά διαφέρουν στον πόνο. Οι εσωτερικές αιμορροΐδες συνήθως αιμορραγούν χωρίς πόνο. Η ραγάδα πονά έντονα στην κένωση και για ώρες μετά. Τη διάκριση την κάνει ο γιατρός με την εξέταση. Μπορεί να υπάρχουν και τα δύο μαζί.

Αιτίες: γιατί δημιουργείται

Η ραγάδα δημιουργείται συνήθως από τραυματισμό του πρωκτού κατά την κένωση. Η ASCRS αναφέρει ως πιο συχνές αιτίες τη δυσκοιλιότητα και τη διάρροια. Το NHS σημειώνει ότι η ραγάδα είναι πιο συχνή σε ηλικίες 15 έως 40 ετών και στα μικρά παιδιά, και ότι είναι πιθανότερη όταν:

• έχετε δυσκοιλιότητα
• έχετε συχνά διάρροια
• είστε έγκυος ή γεννήσατε με φυσιολογικό τοκετό
• έχετε φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, όπως νόσο του Crohn ή ελκώδη κολίτιδα
• έχετε σεξουαλικά μεταδιδόμενη λοίμωξη, όπως σύφιλη ή έρπη

Στη χρόνια ραγάδα κεντρικό ρόλο έχει ο εσωτερικός σφιγκτήρας, ο μυς που κρατά κλειστό τον πρωκτό. Όπως εξηγεί η ανασκόπηση Cochrane για τις μη χειρουργικές θεραπείες, τα φάρμακα για τη ραγάδα χαλαρώνουν αυτόν τον μυ, κάνοντας προσωρινά ό,τι κάνει μόνιμα η επέμβαση.

Πώς γίνεται η διάγνωση και γιατί χρειάζεται έλεγχος

Η διάγνωση γίνεται συνήθως με το ιστορικό και την απλή επισκόπηση του πρωκτού. Σύμφωνα με το NHS, ο γιατρός θα σας ρωτήσει για τα συμπτώματα και θα δει την περιοχή. Αν πονάτε πολύ ή δεν είναι βέβαιος για τη διάγνωση, μπορεί να σας παραπέμψει για εξέταση με αναισθησία.

Η εξέταση έχει σημασία γιατί πόνος και αίμα από τον πρωκτό δεν οφείλονται πάντα σε ραγάδα. Μια σχισμή που μοιάζει με ραγάδα και αιμορραγεί πρέπει να αποκλειστεί ότι δεν είναι κάτι άλλο:

• Θέση της ραγάδας. Οι τυπικές ραγάδες βρίσκονται στη μέση γραμμή του πρωκτού. Η ASCRS σημειώνει ότι ραγάδες στο πλάι ή πολλές μαζί είναι άτυπες και μπορεί να οφείλονται σε νόσο του Crohn, λοίμωξη HIV, αιματολογικό καρκίνο, σύφιλη ή φυματίωση.
• Έλκος που δεν κλείνει. Οι βρετανικές οδηγίες NICE για την έγκαιρη αναγνώριση του καρκίνου ζητούν να εξετάζεται για πιθανό καρκίνο του πρωκτού κάθε ανεξήγητο έλκος ή ογκίδιο στον πρωκτό.
• Αίμα με άλλα συμπτώματα. Αν υπάρχει αλλαγή στις κενώσεις, πόνος στην κοιλιά, απώλεια βάρους ή αναιμία, ο γιατρός θα εξετάσει και το έντερο. Οι ίδιες οδηγίες NICE συστήνουν διερεύνηση για καρκίνο του παχέος εντέρου σε ενήλικες 50 ετών και άνω με ανεξήγητο αίμα από τον πρωκτό. Πότε χρειάζεται κολονοσκόπηση το αποφασίζει ο γιατρός.

Θεραπεία: πώς επουλώνεται η ραγάδα

Η θεραπεία προχωρά βήμα βήμα: πρώτα απλά μέτρα, μετά φάρμακα που χαλαρώνουν τον σφιγκτήρα και, αν χρειαστεί, επέμβαση.

Απλά μέτρα στο σπίτι

Σύμφωνα με την ASCRS, οι φυτικές ίνες και τα χλιαρά καθιστικά μπάνια είναι η πρώτη θεραπεία και οδηγούν σε υποχώρηση των συμπτωμάτων σε σχεδόν μισούς ασθενείς με οξεία ραγάδα. Το NHS προτείνει επίσης:

• πολλά υγρά και φυτικές ίνες, ώστε τα κόπρανα να μένουν μαλακά
• χλιαρό, ρηχό μπάνιο μετά την κένωση για τον πόνο
• καθαρή και στεγνή περιοχή
• να μην αγνοείτε την ανάγκη για κένωση
• απλό παυσίπονο για τον πόνο, πάντα με οδηγία γιατρού ή φαρμακοποιού

Αλοιφές που χαλαρώνουν τον σφιγκτήρα

Αν η ραγάδα δεν κλείνει, ο γιατρός μπορεί να συστήσει αλοιφή. Το NHS αναφέρει ότι η θεραπεία αυτή μπορεί να χρειαστεί έως 8 εβδομάδες.

• Αλοιφές με νιτρώδη. Σύμφωνα με την ASCRS, επουλώνουν περίπου τις μισές χρόνιες ραγάδες. Πονοκέφαλο έχει τουλάχιστον 30% όσων τις χρησιμοποιούν και έως 1 στους 5 σταματά τη θεραπεία εξαιτίας του.
• Αλοιφές με αναστολείς διαύλων ασβεστίου. Η ASCRS τις θεωρεί εξίσου αποτελεσματικές με τα νιτρώδη, με λιγότερες παρενέργειες.

Η ανασκόπηση Cochrane για τις μη χειρουργικές θεραπείες, με 75 τυχαιοποιημένες μελέτες, βρήκε ότι η αλοιφή νιτρωδών επούλωσε τη ραγάδα σε 48,9% των ασθενών έναντι 35,5% με εικονικό φάρμακο. Περίπου οι μισοί από όσους θεραπεύτηκαν είχαν όμως αργότερα υποτροπή. Όλα αυτά τα φάρμακα, πάντα με οδηγία γιατρού.

Ένεση αλλαντικής τοξίνης

Η αλλαντική τοξίνη γίνεται με ένεση στον σφιγκτήρα και τον χαλαρώνει. Η ASCRS αναφέρει ότι είναι περίπου εξίσου αποτελεσματική με τις αλοιφές, αλλά σε 5% των ασθενών προκαλεί προσωρινή ακράτεια, δηλαδή δυσκολία να συγκρατηθούν αέρια ή κόπρανα. Μπορεί να βοηθήσει να αποφευχθεί επέμβαση όταν οι αλοιφές δεν πέτυχαν.

Επέμβαση: πλάγια εσωτερική σφιγκτηροτομή

Όταν η χρόνια ραγάδα δεν κλείνει με τα φάρμακα, η πιο αποτελεσματική λύση είναι η πλάγια εσωτερική σφιγκτηροτομή. Ο χειρουργός κόβει ένα μικρό τμήμα του εσωτερικού σφιγκτήρα, ώστε να μειωθεί η πίεση και να κλείσει η ραγάδα.

Σύμφωνα με την ASCRS:

• η επέμβαση είναι πιο αποτελεσματική από τα φάρμακα, με επούλωση σε τουλάχιστον 88% των ασθενών για έως και 6 χρόνια
• ακράτεια, δηλαδή δυσκολία να συγκρατηθούν αέρια ή κόπρανα, μπορεί να εμφανίσουν έως 30% των ασθενών
• αποφεύγεται σε όσους έχουν φλεγμονώδη νόσο του εντέρου, προηγούμενη επέμβαση στον πρωκτό ή τραυματισμό του σφιγκτήρα, για παράδειγμα από τοκετό
• όταν ο κίνδυνος ακράτειας είναι υψηλός, μια εναλλακτική είναι ένα μικρό κρημνό δέρματος που καλύπτει τη ραγάδα

Η ανασκόπηση Cochrane για τις επεμβάσεις σημειώνει ότι καμία φαρμακευτική θεραπεία δεν πλησιάζει την αποτελεσματικότητα της σφιγκτηροτομής, ενώ η βίαιη διαστολή του πρωκτού με το χέρι θα έπρεπε να εγκαταλειφθεί, γιατί έχει περισσότερες αποτυχίες και περισσότερη ακράτεια. Συζητήστε με τον χειρουργό τα οφέλη και τους κινδύνους στη δική σας περίπτωση.

Ηπιότερες παραλλαγές και συνδυασμοί

Οι οδηγίες της ASCRS περιγράφουν τρόπους να μειωθούν οι παρενέργειες χωρίς να χαθεί η αποτελεσματικότητα:

• οι αλοιφές νιτρωδών σε χαμηλότερη περιεκτικότητα προκαλούν λιγότερους έντονους πονοκεφάλους, με παρόμοια επούλωση
• οι αναστολείς διαύλων ασβεστίου σε αλοιφή προτιμώνται από τα χάπια, που έχουν περισσότερες παρενέργειες και ίσως μικρότερη αποτελεσματικότητα
• η αλλαντική τοξίνη σε μικρότερες δόσεις φαίνεται εξίσου αποτελεσματική με τις μεγαλύτερες, με λιγότερη ακράτεια
• ο συνδυασμός αλοιφής νιτρωδών με αλλαντική τοξίνη μπορεί να αυξήσει την επούλωση
• στη σφιγκτηροτομή, η τομή που φτάνει μόνο ως την κορυφή της ραγάδας φαίνεται εξίσου αποτελεσματική με την κλασική, με λιγότερη ακράτεια

Η ανασκόπηση Cochrane για τις επεμβάσεις βρήκε επίσης ότι η ανοιχτή και η κλειστή τεχνική της σφιγκτηροτομής έχουν παρόμοια αποτελέσματα. Ποια επιλογή είναι η σωστή για εσάς εξαρτάται από το πόσο καιρό έχετε τη ραγάδα, τι έχετε ήδη δοκιμάσει και πόσο ισχυρός είναι ο σφιγκτήρας σας.

Ραγάδα στα παιδιά και στην εγκυμοσύνη

Στα μικρά παιδιά η ραγάδα είναι συχνή και, σύμφωνα με το NHS, συνήθως οφείλεται σε δυσκοιλιότητα. Η αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας με τη βοήθεια του παιδιάτρου είναι συνήθως το πρώτο βήμα. Αν ένα παιδί έχει αίμα στα κόπρανα, το εξετάζει πάντα ο παιδίατρος.

Στην εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό η ραγάδα είναι επίσης πιο συχνή. Πριν χρησιμοποιήσετε οποιαδήποτε αλοιφή ή υπακτικό, ρωτήστε τον γυναικολόγο σας.

Πρόληψη: πώς να μην ξαναγίνει

Η ραγάδα μπορεί να ξαναγίνει, ιδίως αν ξαναγυρίσει η δυσκοιλιότητα. Αρκετές φυτικές ίνες και υγρά, κίνηση και όχι σπρώξιμο στην τουαλέτα βοηθούν να μένουν μαλακά τα κόπρανα. Αν έχετε συχνή διάρροια, ζητήστε από τον γιατρό να ψάξει την αιτία. Για άλλες παθήσεις του πρωκτού, όπως το περιεδρικό απόστημα, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.