Περιεδρικό απόστημα και συρίγγιο: συμπτώματα και θεραπεία

Το περιεδρικό απόστημα είναι μια συλλογή πύου δίπλα στον πρωκτό, που προκαλεί πόνο, πρήξιμο και κοκκίνισμα και συχνά πυρετό. Ξεκινά συνήθως από μόλυνση ενός μικρού αδένα μέσα στον πρωκτό και αντιμετωπίζεται με μια μικρή τομή για να βγει το πύον, όχι μόνο με αντιβίωση. Σε ένα μέρος των ασθενών, μετά το απόστημα μένει ένα μικρό κανάλι ανάμεσα στον πρωκτό και το δέρμα, το περιεδρικό συρίγγιο, που συνήθως χρειάζεται επέμβαση για να κλείσει.

Τι είναι το περιεδρικό απόστημα

Μέσα στον πρωκτό υπάρχουν μικροί αδένες που ανοίγουν στον πρωκτικό σωλήνα. Σύμφωνα με τις οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Κολοπρωκτολογίας (ESCP) του 2024, η επικρατέστερη εξήγηση είναι ότι ένας τέτοιος αδένας φράζει και μολύνεται. Η λοίμωξη μαζεύεται σε απόστημα και ψάχνει τον πιο εύκολο δρόμο προς τα έξω, συχνά ανάμεσα στους μυς που κλείνουν τον πρωκτό, τους σφιγκτήρες.

Περιεδρικό απόστημα: συμπτώματα

Η ESCP περιγράφει το απόστημα ως ένα επώδυνο, κόκκινο πρήξιμο δίπλα στον πρωκτό, που μπορεί να βγάζει ή όχι πύον. Συνήθως υπάρχουν:

• πόνος δίπλα στον πρωκτό, που χειροτερεύει στο κάθισμα και στην κένωση
• πρήξιμο και κοκκίνισμα γύρω από τον πρωκτό
• πυρετός, όπως σημειώνει το NHS
• μερικές φορές εκροή πύου, αν το απόστημα ανοίξει μόνο του

Τι είναι το περιεδρικό συρίγγιο

Το περιεδρικό συρίγγιο είναι ένα μικρό κανάλι που ενώνει το εσωτερικό του πρωκτού με το δέρμα γύρω του. Σύμφωνα με το NHS, δημιουργείται συνήθως όταν το απόστημα δεν επουλωθεί πλήρως αφού αδειάσει το πύον. Η ESCP αναφέρει ότι, μετά από ένα περιεδρικό απόστημα, περίπου 15% των ασθενών εμφανίζουν συρίγγιο που επιμένει.

Τα συμπτώματα του συριγγίου, όπως τα περιγράφουν το NHS και η ESCP, είναι:

• εκροή πύου, βλέννας, αίματος ή υγρών κοπράνων από ένα μικρό άνοιγμα στο δέρμα δίπλα στον πρωκτό
• ερεθισμός του δέρματος γύρω από τον πρωκτό
• πόνος που μπορεί να χειροτερεύει στο κάθισμα ή στην κένωση
• επανειλημμένα αποστήματα στο ίδιο σημείο

Το NHS σημειώνει ότι τα συρίγγια σπάνια κλείνουν μόνα τους.

Απλό ή σύνθετο συρίγγιο

Η ESCP χωρίζει τα συρίγγια ανάλογα με το πόσο μέρος των σφιγκτήρων διασχίζουν. Τα απλά περνούν από λίγο ή καθόλου μυ και μπορούν συνήθως να ανοιχτούν με ασφάλεια. Τα σύνθετα διασχίζουν μεγάλο μέρος των σφιγκτήρων, έχουν διακλαδώσεις ή επανέρχονται. Σε αυτά ο κίνδυνος ακράτειας, δηλαδή δυσκολίας να συγκρατηθούν αέρια ή κόπρανα, είναι μεγαλύτερος, και η θεραπεία πιο σύνθετη.

Αιτίες: ποιοι κινδυνεύουν

Τα περισσότερα αποστήματα και συρίγγια ξεκινούν από τους αδένες του πρωκτού χωρίς ειδική αιτία. Η ESCP ζητά ο γιατρός να ψάχνει και για άλλες αιτίες, γιατί αλλάζουν τη θεραπεία:

• νόσο του Crohn, μια φλεγμονώδη νόσο του εντέρου
• φυματίωση
• τραυματισμό ή προηγούμενη επέμβαση στην περιοχή
• σπάνια, καρκίνο

Το NHS αναφέρει επίσης την εκκολπωματίτιδα, τη διαπυητική ιδρωταδενίτιδα (χρόνια νόσο του δέρματος με αποστήματα) και τη λοίμωξη HIV. Αν το ιστορικό ή η εξέταση θυμίζουν νόσο του Crohn, η ESCP συστήνει έλεγχο για αυτήν.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Το απόστημα διαγιγνώσκεται συνήθως με την κλινική εξέταση. Για το συρίγγιο, ο γιατρός εξετάζει την περιοχή, κάνει δακτυλική εξέταση και μπορεί να κάνει πρωκτοσκόπηση, δηλαδή εξέταση του πρωκτού με ένα μικρό σωληνάκι με φως.

Η απεικόνιση βοηθά να φανεί η πορεία του συριγγίου. Η ESCP συστήνει:

• Μαγνητική τομογραφία της πυέλου πριν από την επέμβαση, όταν το συρίγγιο φαίνεται σύνθετο στην εξέταση
• ενδοπρωκτικό υπερηχογράφημα, με ειδικό ηχοβολέα μέσα στον πρωκτό, ως εναλλακτική ή όταν η μαγνητική δεν είναι διαθέσιμη
• χαμηλό όριο για απεικόνιση, ώστε να ξεχωρίζουν από νωρίς τα απλά από τα σύνθετα συρίγγια

Η ESCP σημειώνει ότι η εξέταση με νάρκωση μόνη της δεν αρκεί στα σύνθετα συρίγγια, γιατί η μαγνητική και το ενδοπρωκτικό υπερηχογράφημα δίνουν καλύτερη εικόνα.

Θεραπεία του περιεδρικού αποστήματος

Το απόστημα θεραπεύεται με τομή και παροχέτευση: ο χειρουργός ανοίγει το απόστημα για να βγει το πύον, συνήθως με αναισθησία. Μόνο η αντιβίωση συνήθως δεν αρκεί, γιατί το πύον πρέπει να βγει.

Σύμφωνα με την ESCP:

• δεν συστήνεται να γίνεται ταυτόχρονα και επέμβαση για συρίγγιο στο ίδιο χειρουργείο
• δεν συστήνεται το ρουτίνας «πακετάρισμα» της κοιλότητας με γάζες μετά την παροχέτευση
• δεν συστήνεται αντιβίωση ρουτίνας μετά την παροχέτευση για να προληφθεί συρίγγιο
• αντιβίωση μπορεί να δοθεί όταν υπάρχει γενικευμένη λοίμωξη ή εξασθενημένο ανοσοποιητικό

Αντιβίωση, πάντα με οδηγία γιατρού.

Γιατί δεν διορθώνεται αμέσως και το συρίγγιο

Πολλοί ρωτούν γιατί ο χειρουργός δεν κλείνει το συρίγγιο στην ίδια επέμβαση. Η ESCP εξηγεί ότι η ταυτόχρονη συριγγιοτομή μειώνει τα συρίγγια που μένουν, αλλά στις μελέτες μόνο περίπου ένας στους τρεις ασθενείς είχε τελικά συρίγγιο χωρίς αυτήν. Επειδή η συριγγιοτομή κόβει μέρος του σφιγκτήρα, η ESCP δεν τη συστήνει ως ρουτίνα τη στιγμή της παροχέτευσης. Αν μετά την επούλωση συνεχίσει η εκροή ή ξαναγίνει απόστημα, ο χειρουργός θα ψάξει για συρίγγιο.

Θεραπεία του περιεδρικού συριγγίου

Ο στόχος είναι να κλείσει το συρίγγιο χωρίς να επηρεαστεί η εγκράτεια. Η επιλογή εξαρτάται από το πόσο μυ διασχίζει το συρίγγιο, από την εγκράτειά σας και από τις προτιμήσεις σας. Η ESCP συστήνει να αξιολογούνται πριν από την επέμβαση το κάπνισμα, ο διαβήτης και η παχυσαρκία, που επηρεάζουν την επούλωση.

Η ESCP δεν προτείνει το κοπτικό σίτον, ένα νήμα που σφίγγει σταδιακά και κόβει τον μυ, ούτε στα απλά ούτε στα υψηλά συρίγγια. Συστήνει επίσης να μη χρησιμοποιείται η κόλλα ινικής, γιατί έχει χαμηλά ποσοστά επιτυχίας. Το βύσμα συριγγίου μπορεί να εξεταστεί, με στοιχεία χαμηλής βεβαιότητας.

Τι δείχνουν τα αποτελέσματα

Τα ποσοστά επιτυχίας διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο και το πόσο σύνθετο είναι το συρίγγιο. Τα στοιχεία που συγκεντρώνει η ESCP προέρχονται κυρίως από μελέτες παρατήρησης:

• Κρημνός προώθησης: σε υψηλά συρίγγια, επούλωση περίπου 75%. Σε συγκεντρωτική ανάλυση 1.655 ασθενών με σύνθετα συρίγγια, το συρίγγιο ξαναεμφανίστηκε στο 21% σε περίπου 2,5 χρόνια.
• LIFT: σε δύο τυχαιοποιημένες μελέτες, επούλωση 85% έναντι 79,5% με τον κρημνό, χωρίς σημαντική διαφορά, και με λιγότερο πόνο μετά την επέμβαση.
• Laser: επούλωση περίπου 67% μετά την πρώτη επέμβαση, και 42% όταν επαναλήφθηκε σε μικρό αριθμό ασθενών.
• Κόλλα ινικής: σε τυχαιοποιημένη μελέτη, επούλωση 40% έναντι 80% με τον κρημνό.
• Βύσμα: σε πέντε τυχαιοποιημένες μελέτες, επούλωση 52% έναντι 65% με τον κρημνό.

Αυτοί οι αριθμοί αφορούν ομάδες ασθενών και όχι εσάς προσωπικά. Ο χειρουργός θα σας εξηγήσει τι περιμένει στη δική σας περίπτωση.

Η ανασκόπηση Cochrane για τις επεμβάσεις στα συρίγγια βρήκε λίγες τυχαιοποιημένες μελέτες και καμία μεγάλη διαφορά στις υποτροπές ανάμεσα στις περισσότερες τεχνικές. Οι κύριοι κίνδυνοι κάθε επέμβασης, σύμφωνα με το NHS, είναι η λοίμωξη, η υποτροπή και η ακράτεια, που σε σοβαρή μορφή είναι σπάνια. Συζητήστε με τον χειρουργό ποια επέμβαση προτείνει και γιατί.

Όταν τα αποστήματα επανέρχονται

Αν τα αποστήματα ξαναγίνονται ή το συρίγγιο είναι πολύ σύνθετο, ο στόχος μπορεί να είναι πρώτα ο έλεγχος της λοίμωξης και μετά η οριστική θεραπεία. Σύμφωνα με την ESCP:

• ένα χαλαρό σίτον μπορεί να μείνει για μεγάλο διάστημα, ώστε να μη σχηματίζονται νέα αποστήματα, ιδίως σε όσους θέλουν να αποφύγουν νέες επεμβάσεις ή κινδυνεύουν με ακράτεια
• αν το ιστορικό ή η εξέταση θυμίζουν νόσο του Crohn, χρειάζεται έλεγχος για αυτήν, γιατί αλλάζει τη θεραπεία
• σε πολύ σοβαρή λοίμωξη που δεν ελέγχεται τοπικά, σπάνια μπορεί να εξεταστεί προσωρινή στομία, δηλαδή έξοδος του εντέρου στην κοιλιά, ώστε να ηρεμήσει η περιοχή

Μετά την επέμβαση

Πολλοί ασθενείς φεύγουν την ίδια ημέρα, ενώ κάποιοι μένουν λίγες ημέρες στο νοσοκομείο, σύμφωνα με το NHS. Η ESCP αναφέρει ότι τα χλιαρά καθιστικά μπάνια μετά την επέμβαση μπορούν να χρησιμοποιηθούν ανάλογα με την προτίμηση του χειρουργού και του ασθενή. Μαλακά κόπρανα, με φυτικές ίνες και υγρά, κάνουν την κένωση λιγότερο επώδυνη.

Για άλλες παθήσεις του πρωκτού, όπως οι αιμορροΐδες και η ραγάδα, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.