Λίπωμα: τι είναι και πότε αφαιρείται

Το λίπωμα είναι ένα καλοήθες ογκίδιο από λιπώδη ιστό, που αναπτύσσεται συνήθως ακριβώς κάτω από το δέρμα. Είναι μαλακό, συνήθως ανώδυνο, κινείται κάτω από τα δάχτυλα και μεγαλώνει πολύ αργά. Τα περισσότερα λιπώματα δεν χρειάζονται καμία θεραπεία, ενώ όσα πονούν, μεγαλώνουν ή ενοχλούν αφαιρούνται με μια μικρή επέμβαση. Κάθε εξόγκωμα που μεγαλώνει πρέπει να το εξετάσει γιατρός, γιατί σπάνια ένας κακοήθης όγκος των μαλακών μορίων μπορεί να μοιάζει με λίπωμα.

Τι είναι το λίπωμα

Το λίπωμα είναι μια συλλογή από φυσιολογικά λιποκύτταρα, τα κύτταρα που αποθηκεύουν λίπος, μέσα σε μια λεπτή κάψα. Σύμφωνα με το άρθρο ανασκόπησης του περιοδικού American Family Physician, τα λιπώματα είναι αργά αναπτυσσόμενοι και σχεδόν πάντα καλοήθεις όγκοι, που βρίσκονται κυρίως στον υποδόριο ιστό, το στρώμα λίπους κάτω από το δέρμα. Σπανιότερα εμφανίζονται βαθύτερα, ανάμεσα στους μυς ή μέσα στην κοιλιά και στον θώρακα.

Εμφανίζονται σε κάθε ηλικία, αλλά συνήθως για πρώτη φορά ανάμεσα στα 40 και στα 60 χρόνια. Σύμφωνα με τη βρετανική Primary Care Dermatology Society (PCDS), εταιρεία δερματολογίας για γιατρούς της πρωτοβάθμιας φροντίδας, το μοναχικό λίπωμα είναι συχνότερο στις γυναίκες, ενώ τα πολλαπλά λιπώματα είναι συχνότερα στους άνδρες.

Οι πιο συνηθισμένες θέσεις είναι:

• η πλάτη και οι ώμοι
• ο αυχένας και το κεφάλι
• τα χέρια
• ο κορμός και οι μηροί

Το μέγεθος ποικίλλει. Η PCDS αναφέρει ότι τα λιπώματα έχουν συνήθως διάμετρο 2 έως 10 εκατοστά, αλλά μπορεί να γίνουν και πολύ μεγαλύτερα.

Πολλαπλά λιπώματα σε όλο το σώμα

Ορισμένοι άνθρωποι έχουν πολλά λιπώματα, κατάσταση που λέγεται λιπωμάτωση. Σύμφωνα με το American Family Physician, υπάρχει κληρονομική μορφή, η κληρονομική πολλαπλή λιπωμάτωση, που μεταδίδεται στα παιδιά και εμφανίζεται συχνότερα στους άνδρες. Σπάνια, πολλαπλά λιπώματα συνδέονται με άλλα σύνδρομα, όπως το σύνδρομο Gardner, που συνοδεύεται από πολύποδες στο έντερο, ή τη νόσο Dercum, όπου τα λιπώματα πονούν. Αν έχετε πολλά λιπώματα ή ιστορικό στην οικογένεια, αναφέρετέ το στον γιατρό.

Λίπωμα: συμπτώματα και πώς το αναγνωρίζετε

Το τυπικό λίπωμα είναι ένα ανώδυνο εξόγκωμα κάτω από το δέρμα με χαρακτηριστική υφή. Συνήθως:

• είναι μαλακό, σαν ζύμη, και στρογγυλό ή με λοβούς
• μετακινείται εύκολα όταν το πιέζετε με τα δάχτυλα
• το δέρμα από πάνω είναι φυσιολογικό, χωρίς κοκκίνισμα
• μεγαλώνει πολύ αργά, σε διάστημα μηνών ή ετών

Τα περισσότερα λιπώματα δεν προκαλούν κανένα σύμπτωμα. Σύμφωνα με την PCDS, ένα μεγάλο λίπωμα μπορεί να πονά, όταν πιέζει γειτονικά νεύρα ή άλλους ιστούς. Υπάρχει και μια παραλλαγή, το αγγειολίπωμα, που έχει περισσότερα μικρά αγγεία. Η PCDS αναφέρει ότι αποτελεί περίπου το 10% των όγκων από λίπος και ότι μπορεί να πονά ή να είναι ευαίσθητο κατά διαστήματα.

Λίπωμα ή κύστη;

Το λίπωμα συχνά μπερδεύεται με τη σμηγματογόνο κύστη. Σύμφωνα με την PCDS, η κύστη είναι πιο σφιχτή και έχει συχνά στο κέντρο μια μικρή σκούρα τελεία, ενώ το λίπωμα είναι μαλακό και το δέρμα από πάνω του είναι λείο. Τα λιπώματα του μετώπου μοιάζουν ιδιαίτερα με κύστεις, αλλά βρίσκονται συχνά κάτω από τον μυ του μετώπου και η αφαίρεσή τους είναι πιο απαιτητική.

Αιτίες: γιατί δημιουργείται το λίπωμα

Στις περισσότερες περιπτώσεις η αιτία δεν είναι γνωστή. Το American Family Physician αναφέρει ότι ορισμένα λιπώματα φαίνεται να εμφανίζονται μετά από θλαστικό τραυματισμό, δηλαδή χτύπημα χωρίς ανοιχτή πληγή, και ότι κάποιες μορφές με πολλαπλά λιπώματα είναι κληρονομικές. Το λίπωμα δεν οφείλεται σε κάτι που κάνατε λάθος και δεν μεταδίδεται.

Πότε ένα εξόγκωμα χρειάζεται γρήγορο έλεγχο

Σχεδόν όλα τα μαλακά εξογκώματα κάτω από το δέρμα είναι λιπώματα. Οι βρετανικές οδηγίες για τα σαρκώματα μαλακών μορίων, τους σπάνιους κακοήθεις όγκους του λίπους, των μυών και του συνδετικού ιστού, σημειώνουν ότι το συχνότερο εξόγκωμα των άκρων και του κορμού στην πρωτοβάθμια φροντίδα είναι το καλοήθες λίπωμα.

Επειδή όμως ένα σάρκωμα μπορεί αρχικά να μοιάζει με λίπωμα, οι οδηγίες του NICE (του βρετανικού οργανισμού για τις κατευθυντήριες οδηγίες υγείας) για την έγκαιρη αναγνώριση του καρκίνου συστήνουν:

• Σε ενήλικες: επείγον υπερηχογράφημα για κάθε ανεξήγητο εξόγκωμα που μεγαλώνει. Οι βρετανικές οδηγίες για τα σαρκώματα διευκρινίζουν ότι πρέπει να γίνεται μέσα σε 2 εβδομάδες.
• Σε παιδιά και νέους: πολύ επείγον υπερηχογράφημα για κάθε ανεξήγητο εξόγκωμα που μεγαλώνει.
• Αν το υπερηχογράφημα δείχνει κάτι ύποπτο ή δεν βγάζει σαφές συμπέρασμα και η ανησυχία παραμένει, παραπομπή σε εξειδικευμένο κέντρο.

Παλαιότερα χρησιμοποιούνταν ως σημάδια κινδύνου το μέγεθος πάνω από 5 εκατοστά, η θέση βαθιά κάτω από την περιτονία (τη μεμβράνη που καλύπτει τους μυς), ο πόνος και η αύξηση του μεγέθους. Οι βρετανικές οδηγίες του 2024 σημειώνουν ότι τα κριτήρια αυτά δεν ξεχώριζαν καλά τα σαρκώματα από τα πολύ συχνότερα λιπώματα και τις κύστεις, γι' αυτό σήμερα το βάρος πέφτει στο υπερηχογράφημα για κάθε εξόγκωμα που μεγαλώνει. Αναφέρουν επίσης ότι οι άτυπες μορφές όγκων λίπους είναι πολύ σπανιότερες από το λίπωμα και τείνουν να είναι μεγαλύτερες, βαθύτερες και συχνότερα στο κάτω άκρο.

Ο πίνακας βοηθά να καταλάβετε πότε να μην περιμένετε, αλλά δεν αντικαθιστά την εξέταση. Μόνο ο γιατρός, συχνά με υπερηχογράφημα, μπορεί να πει τι είναι ένα εξόγκωμα.

Πώς γίνεται η διάγνωση

Ο γιατρός, συνήθως ο γενικός χειρουργός, ψηλαφά το εξόγκωμα και ρωτά πότε εμφανίστηκε και αν έχει αλλάξει. Σύμφωνα με το American Family Physician, τα περισσότερα λιπώματα αναγνωρίζονται από την κλινική εξέταση.

Όταν υπάρχει αμφιβολία, η πρώτη εξέταση είναι το υπερηχογράφημα μαλακών μορίων. Είναι ανώδυνο, δεν έχει ακτινοβολία και δείχνει πόσο βαθιά είναι το εξόγκωμα και από τι αποτελείται.

Αν το υπερηχογράφημα δείξει κάτι ασυνήθιστο, ακολουθεί συνήθως μαγνητική τομογραφία. Οι βρετανικές οδηγίες για τα σαρκώματα συστήνουν μαγνητική πριν από κάθε οριστική επέμβαση σε ύποπτο όγκο και διάγνωση με βιοψία με βελόνα από εξειδικευμένη ομάδα. Γι' αυτό ένα ύποπτο εξόγκωμα δεν πρέπει να αφαιρείται βιαστικά χωρίς προηγούμενο απεικονιστικό έλεγχο.

Θεραπεία: πότε αφαιρείται το λίπωμα

Το λίπωμα δεν χρειάζεται θεραπεία αν δεν ενοχλεί. Σύμφωνα με το American Family Physician, τα περισσότερα λιπώματα είναι καλύτερα να μένουν όπως είναι, ενώ όσα μεγαλώνουν γρήγορα ή πονούν μπορούν να αντιμετωπιστούν. Η PCDS προσθέτει τα λιπώματα που μεγαλώνουν σε σημεία όπου είναι πιθανό να ενοχλήσουν στο μέλλον.

Συνήθεις λόγοι για αφαίρεση είναι:

• πόνος ή πίεση, για παράδειγμα όταν ακουμπάτε την πλάτη ή φοράτε σακίδιο
• αύξηση του μεγέθους
• αμφιβολία για τη διάγνωση
• αισθητική ενόχληση, ιδίως στο πρόσωπο, στον λαιμό ή στο κεφάλι

Χειρουργική αφαίρεση

Η αφαίρεση με μικρή επέμβαση είναι η πιο συνηθισμένη θεραπεία και, σύμφωνα με το American Family Physician, συχνά οδηγεί σε οριστική ίαση. Γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία και διαρκεί λίγο. Τα μικρά λιπώματα μπορούν να αφαιρεθούν από μια τομή λίγων χιλιοστών, ενώ στα μεγαλύτερα η τομή ακολουθεί τις φυσικές γραμμές του δέρματος και είναι συνήθως μικρότερη από το ίδιο το λίπωμα.

Η PCDS τονίζει ότι ένα λίπωμα μπορεί να είναι πολύ μεγαλύτερο από όσο φαίνεται στην εξέταση και ότι η αφαίρεση πρέπει να γίνεται από γιατρό εκπαιδευμένο στη χειρουργική του δέρματος, που γνωρίζει την ανατομία της περιοχής. Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα λιπώματα του μετώπου και όσα βρίσκονται βαθιά.

Λιποαναρρόφηση και ενέσεις

Το American Family Physician περιγράφει και δύο μεθόδους χωρίς κλασική τομή:

• Ενέσεις κορτικοστεροειδών μέσα στο λίπωμα, πάντα από γιατρό. Μικραίνουν το λίπωμα, αλλά σπάνια το εξαφανίζουν, και ταιριάζουν σε μικρά λιπώματα, κάτω από περίπου 2,5 εκατοστά.
• Λιποαναρρόφηση, όταν θέλετε να αποφύγετε μεγάλη ουλή. Η πλήρης αφαίρεση του λιπώματος όμως είναι δύσκολη με αυτόν τον τρόπο.

Πιθανές επιπλοκές

Οι επιπλοκές είναι ασυνήθιστες, αλλά το American Family Physician αναφέρει τις εξής:

• λοίμωξη του τραύματος
• μελάνιασμα ή αιμάτωμα, δηλαδή συλλογή αίματος κάτω από το δέρμα
• συλλογή υγρού στη θέση του λιπώματος (σέρωμα)
• τραυματισμό κοντινού νεύρου, με μούδιασμα που μπορεί να μείνει
• ουλή που φαίνεται ή παραμόρφωση μετά την αφαίρεση μεγάλου λιπώματος

Η ουλή μετά την αφαίρεση εξαρτάται από το σημείο και από το δέρμα σας. Αν έχετε τάση για παχιές ουλές, δείτε τον οδηγό για τα χηλοειδή και ενημερώστε τον χειρουργό πριν από την επέμβαση.

Λίπωμα στα παιδιά

Τα λιπώματα είναι συχνότερα στους ενήλικες, αλλά το American Family Physician αναφέρει ότι έχουν περιγραφεί και συγγενή λιπώματα σε παιδιά. Επειδή στα παιδιά ένα εξόγκωμα που μεγαλώνει χρειάζεται ταχύτερο έλεγχο, το NICE συστήνει πολύ επείγον υπερηχογράφημα. Αν ανακαλύψετε ένα εξόγκωμα στο παιδί σας, κλείστε ραντεβού με τον παιδίατρο χωρίς να περιμένετε να δείτε αν θα μεγαλώσει.

Για τις υπόλοιπες παθήσεις του δέρματος και των μαλακών μορίων που αντιμετωπίζει ο χειρουργός, δείτε την ενότητα Γενική χειρουργική.