Στένωση καρωτίδας: συμπτώματα, έλεγχος και θεραπεία

Η στένωση καρωτίδας είναι η στένωση μιας από τις δύο μεγάλες αρτηρίες του λαιμού που φέρνουν αίμα στον εγκέφαλο. Οφείλεται σχεδόν πάντα σε αθηρωματική πλάκα, δηλαδή συσσώρευση λίπους και χοληστερίνης στο τοίχωμα της αρτηρίας. Συχνά δεν δίνει κανένα σύμπτωμα, αλλά αυξάνει τον κίνδυνο για εγκεφαλικό. Η θεραπεία βασίζεται σε φάρμακα και αλλαγές στον τρόπο ζωής, ενώ σε σοβαρή στένωση, ιδίως μετά από προειδοποιητικά συμπτώματα, μπορεί να χρειαστεί επέμβαση.

Τι είναι η στένωση καρωτίδας

Οι καρωτίδες είναι δύο αρτηρίες, μία σε κάθε πλευρά του λαιμού. Με την ηλικία, σύμφωνα με την Αμερικανική Εταιρεία Αγγειοχειρουργικής (SVS), μαζεύεται στο εσωτερικό τους πλάκα από λίπος και χοληστερίνη, που στενεύει και σκληραίνει την αρτηρία. Η διαδικασία λέγεται αθηροσκλήρωση.

Ο κίνδυνος δεν είναι τόσο ότι η αρτηρία θα κλείσει. Όπως εξηγεί η βρετανική δημόσια υπηρεσία υγείας (NHS), ένα μικρό κομμάτι από την πλάκα μπορεί να αποκολληθεί και να ταξιδέψει προς τον εγκέφαλο ή το μάτι. Εκεί φράζει ένα μικρότερο αγγείο και προκαλεί παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο ή εγκεφαλικό.

Στένωση καρωτίδας: συμπτώματα

Στα πρώτα στάδια η στένωση καρωτίδας συνήθως δεν προκαλεί κανένα σύμπτωμα. Πολλές φορές, σύμφωνα με τη SVS, το πρώτο σημάδι είναι ένα εγκεφαλικό. Συχνά όμως προηγείται ένα παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (ΠΙΕ ή TIA), ένα «μίνι εγκεφαλικό» με συμπτώματα που υποχωρούν μέσα σε λίγα λεπτά ή ώρες.

Τα συμπτώματα έρχονται ξαφνικά και αφορούν συνήθως τη μία πλευρά του σώματος:

• αδυναμία, μούδιασμα ή μυρμήγκιασμα στο ένα χέρι, στο ένα πόδι ή στη μία πλευρά του προσώπου
• στραβό στόμα ή πεσμένο βλέφαρο στη μία πλευρά
• δυσκολία στην ομιλία ή στην κατανόηση όσων σας λένε
• απώλεια ή θόλωση της όρασης στο ένα μάτι, που μερικές φορές μοιάζει με κουρτίνα που κατεβαίνει

Το NHS εξηγεί ότι στην αρχή δεν μπορεί κανείς να ξεχωρίσει ένα παροδικό επεισόδιο από ένα πραγματικό εγκεφαλικό. Γι' αυτό καλείτε αμέσως το 166, ακόμη κι αν τα συμπτώματα περάσουν πριν φτάσει το ασθενοφόρο. Ένα παροδικό επεισόδιο είναι προειδοποίηση ότι μπορεί να ακολουθήσει εγκεφαλικό σύντομα.

Αιτίες και παράγοντες κινδύνου

Η στένωση καρωτίδας είναι μέρος της αθηροσκλήρωσης, της ίδιας διαδικασίας που προκαλεί στεφανιαία νόσο και περιφερική αρτηριοπάθεια στα πόδια. Η SVS αναφέρει ως παράγοντες κινδύνου:

• τη μεγαλύτερη ηλικία
• το κάπνισμα
• την υψηλή αρτηριακή πίεση
• την υψηλή χοληστερίνη
• τον διαβήτη
• την παχυσαρκία και την έλλειψη άσκησης
• το οικογενειακό ιστορικό

Πώς γίνεται ο έλεγχος

Η βασική εξέταση είναι το τρίπλεξ καρωτίδων, ένα υπερηχογράφημα με Doppler που δείχνει την πλάκα και το πόσο έχει στενέψει η αρτηρία. Αν χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες, ειδικά πριν από μια επέμβαση, γίνεται αξονική ή μαγνητική αγγειογραφία, δηλαδή αξονική ή μαγνητική τομογραφία που απεικονίζει τα αγγεία.

Μετά από ένα παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο, οι βρετανικές οδηγίες του NICE συστήνουν εκτίμηση από ειδικό μέσα σε 24 ώρες και επείγοντα έλεγχο των καρωτίδων, αν ο ασθενής θα μπορούσε να ωφεληθεί από επέμβαση.

Μετά από ένα παροδικό επεισόδιο

Ένα παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο αντιμετωπίζεται σαν επείγον, ακόμη κι αν δεν έχει μείνει κανένα σύμπτωμα. Σύμφωνα με το NICE, ο ασθενής παίρνει αμέσως ασπιρίνη, εκτός αν υπάρχει λόγος να μην την πάρει, με οδηγία γιατρού. Παραπέμπεται σε ειδικό για εξετάσεις μέσα σε 24 ώρες και ξεκινά όσο πιο γρήγορα γίνεται θεραπεία για την πρόληψη νέου επεισοδίου. Αν είχατε στο παρελθόν συμπτώματα που πέρασαν χωρίς να εξεταστείτε, το NHS συστήνει επείγον ραντεβού με τον γιατρό σας.

Ο έλεγχος των καρωτίδων είναι μέρος αυτής της διερεύνησης. Δείχνει αν η αιτία του επεισοδίου είναι μια στένωση που ωφελείται από επέμβαση.

Πρέπει να κάνω τρίπλεξ καρωτίδων χωρίς συμπτώματα;

Όχι ως εξέταση ρουτίνας. Η αμερικανική επιτροπή προληπτικών υπηρεσιών (USPSTF) συστήνει να μη γίνεται έλεγχος για στένωση καρωτίδας σε ενήλικες χωρίς συμπτώματα ή ιστορικό εγκεφαλικού. Η σημαντική στένωση είναι σπάνια στον γενικό πληθυσμό, περίπου 0,5% έως 1%, οπότε ο μαζικός έλεγχος βγάζει πολλά ψευδώς θετικά αποτελέσματα. Αυτά οδηγούν σε περιττές εξετάσεις και επεμβάσεις, που έχουν κι εκείνες κινδύνους.

Η USPSTF σημειώνει επίσης ότι το άκουσμα του λαιμού με στηθοσκόπιο για «φύσημα» δεν είναι αξιόπιστος τρόπος να βρεθεί μια στένωση. Ο γιατρός σας μπορεί πάντως να ζητήσει τρίπλεξ αν έχετε ήδη άλλη αγγειακή νόσο ή αν υπάρχει συγκεκριμένος λόγος.

Τι σημαίνει το ποσοστό στένωσης

Το αποτέλεσμα του τρίπλεξ δίνεται συνήθως ως ποσοστό, για παράδειγμα 30%, 50% ή 70%. Δείχνει πόσο έχει στενέψει η αρτηρία σε σχέση με το φυσιολογικό της εύρος. Υπάρχουν όμως δύο τρόποι μέτρησης, ο βορειοαμερικανικός (NASCET) και ο ευρωπαϊκός (ECST), που δίνουν διαφορετικά νούμερα για την ίδια στένωση. Το NICE ζητά η γνωμάτευση να γράφει ποιον τρόπο χρησιμοποίησε. Τα ποσοστά παρακάτω είναι με τον τρόπο NASCET.

Το ποσοστό μετρά πολύ, αλλά μετρά εξίσου το αν η στένωση έχει δώσει συμπτώματα. Για στένωση που έχει προκαλέσει παροδικό επεισόδιο ή μικρό εγκεφαλικό, η ανάλυση Cochrane τριών μεγάλων μελετών και οι οδηγίες του NICE δείχνουν:

Σύμφωνα με την ίδια ανάλυση Cochrane, το όφελος ήταν μεγαλύτερο όταν η επέμβαση γινόταν μέσα σε δύο εβδομάδες από το επεισόδιο. Γι' αυτό, μετά από συμπτώματα, η απόφαση παίρνεται γρήγορα.

Θεραπεία: φάρμακα και τρόπος ζωής

Κάθε άνθρωπος με στένωση καρωτίδας χρειάζεται αυτό που οι οδηγίες λένε «βέλτιστη φαρμακευτική αγωγή», είτε κάνει επέμβαση είτε όχι. Σύμφωνα με το NICE, περιλαμβάνει:

• έλεγχο της αρτηριακής πίεσης
• αντιαιμοπεταλιακά φάρμακα, που εμποδίζουν τα αιμοπετάλια να κολλούν και να σχηματίζουν θρόμβους
• μείωση της χοληστερίνης με διατροφή και φάρμακα, συνήθως στατίνες
• αλλαγές στον τρόπο ζωής

Σε αυτά προστίθενται η διακοπή του καπνίσματος, η άσκηση και η ρύθμιση του διαβήτη. Τα φάρμακα και οι δόσεις αποφασίζονται πάντα με οδηγία γιατρού. Μη σταματάτε μόνοι σας τα αντιαιμοπεταλιακά ή τις στατίνες, γιατί αυξάνεται ο κίνδυνος για εγκεφαλικό.

Τα φάρμακα δεν «ξεβουλώνουν» την αρτηρία. Η SVS εξηγεί ότι επιβραδύνουν την εξέλιξη της πλάκας και μειώνουν τον κίνδυνο εγκεφαλικού.

Επέμβαση για στένωση καρωτίδας

Υπάρχουν δύο είδη επέμβασης:

• Ενδαρτηρεκτομή καρωτίδας. Ο αγγειοχειρουργός κάνει μια τομή στον λαιμό, ανοίγει την αρτηρία και αφαιρεί την πλάκα. Το NHS αναφέρει ότι διαρκεί συνήθως 1 έως 2 ώρες και ότι ο ασθενής μένει συνήθως ένα βράδυ στο νοσοκομείο.
• Τοποθέτηση stent. Ένα μικρό μεταλλικό πλέγμα τοποθετείται μέσα στη στενωμένη αρτηρία μέσω καθετήρα, χωρίς τομή στον λαιμό, και την κρατά ανοιχτή.

Για τη στένωση με συμπτώματα, το NICE συστήνει επείγουσα παραπομπή για ενδαρτηρεκτομή. Η ανασκόπηση Cochrane βρήκε ότι σε αυτούς τους ασθενείς το stent είχε μεγαλύτερο κίνδυνο εγκεφαλικού ή θανάτου γύρω από την επέμβαση, κυρίως σε ανθρώπους άνω των 70 ετών. Οι δύο επεμβάσεις συγκρίνονται αναλυτικά στον οδηγό ενδαρτηρεκτομή ή stent.

Στένωση χωρίς συμπτώματα: χρειάζεται επέμβαση;

Εδώ τα στοιχεία είναι λιγότερο ξεκάθαρα. Η μελέτη CREST-2, που δημοσιεύτηκε στο New England Journal of Medicine, εξέτασε ανθρώπους με στένωση 70% και άνω χωρίς πρόσφατα συμπτώματα. Σε διάστημα 4 ετών:

• στη σύγκριση με το stent, εγκεφαλικό ή θάνατο είχε το 6% όσων έπαιρναν μόνο εντατική φαρμακευτική αγωγή και το 2,8% όσων έκαναν και stent
• στη σύγκριση με την ενδαρτηρεκτομή, τα ποσοστά ήταν 5,3% και 3,7%, μια διαφορά που δεν ήταν στατιστικά σημαντική

Μια μετα-ανάλυση των νεότερων μελετών του 2026 κατέληξε ότι η σύγχρονη φαρμακευτική αγωγή παραμένει η βάση της θεραπείας. Ίσως ορισμένοι ασθενείς ωφελούνται από επέμβαση, με το τίμημα περισσότερων επιπλοκών αμέσως μετά. Η απόφαση είναι εξατομικευμένη και τη συζητάτε με τον αγγειοχειρουργό, με βάση το ποσοστό της στένωσης, την ηλικία, τη γενική σας υγεία και τις προτιμήσεις σας.

Ζωή με στένωση καρωτίδας

Οι περισσότεροι άνθρωποι με στένωση καρωτίδας ζουν κανονικά, αρκεί να παίρνουν σωστά τα φάρμακά τους και να ελέγχουν τους παράγοντες κινδύνου. Η στένωση καρωτίδας είναι ένδειξη ότι η αθηροσκλήρωση μπορεί να αφορά και άλλα αγγεία, γι' αυτό τα ίδια μέτρα προστατεύουν και την καρδιά και τα πόδια. Στην πράξη αυτό σημαίνει να μην καπνίζετε, να περπατάτε ή να γυμνάζεστε τακτικά, να τρώτε υγιεινά και να κάνετε τις εξετάσεις για την πίεση, τη χοληστερίνη και το σάκχαρο που σας ζητά ο γιατρός. Το πιο σημαντικό είναι να γνωρίζετε τα σημάδια του εγκεφαλικού και να καλείτε αμέσως βοήθεια αν εμφανιστούν. Ο αγγειοχειρουργός θα σας πει αν και κάθε πότε χρειάζεται επανάληψη του τρίπλεξ.