Αγγειοπλαστική και stent: πώς γίνεται και η ανάρρωση

Η αγγειοπλαστική είναι μια επέμβαση που ανοίγει μια στενωμένη ή φραγμένη αρτηρία από μέσα, με ένα μικρό μπαλόνι που φουσκώνει στο σημείο της στένωσης. Ο γιατρός φτάνει εκεί με έναν λεπτό σωλήνα (καθετήρα) από μια παρακέντηση στη βουβωνική χώρα, χωρίς μεγάλη τομή. Αν χρειάζεται, αφήνει μέσα ένα stent, ένα μεταλλικό πλέγμα που κρατά την αρτηρία ανοιχτή. Γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία, και πολλοί ασθενείς επιστρέφουν σπίτι την ίδια ή την επόμενη μέρα.

Τι είναι η αγγειοπλαστική και τι είναι το stent

Με τα χρόνια, οι αρτηρίες μπορεί να στενέψουν από αθηρωματική πλάκα, δηλαδή συσσώρευση λίπους και χοληστερίνης στο τοίχωμά τους. Η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Επεμβατικής Ακτινολογίας (CIRSE) αναφέρει ως αιτίες το κάπνισμα, την υψηλή χοληστερίνη, την υψηλή πίεση, τον διαβήτη και την παχυσαρκία. Η στένωση μειώνει τη ροή του αίματος προς τα πόδια, τα νεφρά ή τον εγκέφαλο.

Η αγγειοπλαστική διευρύνει τη στένωση με μηχανικό τρόπο:

• Μπαλονάκι. Ένα μικρό άδειο μπαλόνι στην άκρη του καθετήρα φουσκώνει και ξεφουσκώνει στο στενό σημείο και ανοίγει την αρτηρία. Μετά αφαιρείται.
• Stent. Είναι ένας μικρός σωλήνας από μεταλλικό πλέγμα που τοποθετείται στο σημείο της στένωσης. Σύμφωνα με τη CIRSE, μένει μόνιμα μέσα στην αρτηρία και στηρίζει το τοίχωμά της σαν σκαλωσιά.

Δεν χρειάζονται όλες οι στενώσεις stent. Μερικές φορές αρκεί το μπαλονάκι. Το αν θα μπει stent εξαρτάται από το σημείο και το είδος της στένωσης, και συχνά κρίνεται την ώρα της επέμβασης.

Αγγειοπλαστική στην καρδιά ή στα πόδια;

Η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται σε πολλές αρτηρίες. Η αγγειοπλαστική στις στεφανιαίες αρτηρίες της καρδιάς γίνεται από καρδιολόγο, συνήθως για στηθάγχη ή έμφραγμα. Σύμφωνα με τη βρετανική δημόσια υπηρεσία υγείας (NHS), μετά από προγραμματισμένη στεφανιαία αγγειοπλαστική οι περισσότεροι παίρνουν φάρμακα που αραιώνουν το αίμα για έως έναν χρόνο, με συγκεκριμένο σχήμα που ορίζει ο καρδιολόγος.

Αυτός ο οδηγός αφορά κυρίως την αγγειοπλαστική στις αρτηρίες των ποδιών, που γίνεται από αγγειοχειρουργό ή επεμβατικό ακτινολόγο. Σύμφωνα με τη CIRSE, η ίδια τεχνική χρησιμοποιείται και σε στενώσεις των αρτηριών των νεφρών. Για την καρωτίδα στον λαιμό, δείτε τον οδηγό ενδαρτηρεκτομή ή stent.

Πότε χρειάζεται αγγειοπλαστική στα πόδια

Η πιο συχνή αιτία είναι η περιφερική αρτηριοπάθεια, όπου οι αρτηρίες των ποδιών στενεύουν και η γάμπα πονά στο περπάτημα. Ο πόνος αυτός λέγεται διαλείπουσα χωλότητα: εμφανίζεται μετά από κάποια απόσταση και περνά με λίγη ξεκούραση.

Πρώτα άσκηση και φάρμακα

Για τη διαλείπουσα χωλότητα, η αγγειοπλαστική δεν είναι το πρώτο βήμα. Οι βρετανικές οδηγίες του NICE συστήνουν πρώτα πρόγραμμα επιβλεπόμενης άσκησης, περίπου 2 ώρες την εβδομάδα για 3 μήνες, μαζί με διακοπή του καπνίσματος και έλεγχο της πίεσης, της χοληστερίνης και του διαβήτη. Η αγγειοπλαστική προτείνεται, σύμφωνα με το NICE, μόνο όταν:

• έχουν ενισχυθεί οι αλλαγές στον τρόπο ζωής
• το πρόγραμμα άσκησης δεν βελτίωσε αρκετά τα συμπτώματα
• οι απεικονιστικές εξετάσεις δείχνουν ότι η στένωση είναι κατάλληλη για αγγειοπλαστική

Μια ανασκόπηση Cochrane δέκα τυχαιοποιημένων μελετών βρήκε ότι η αγγειοπλαστική και η επιβλεπόμενη άσκηση έδωσαν παρόμοια βελτίωση στην απόσταση βάδισης και στην ποιότητα ζωής. Αυτό εξηγεί γιατί η άσκηση δοκιμάζεται πρώτα.

Όταν κινδυνεύει το πόδι

Η κατάσταση είναι διαφορετική στην κρίσιμη ισχαιμία, όταν το πόδι πονά και στην ξεκούραση ή υπάρχουν πληγές που δεν κλείνουν. Τότε η ροή του αίματος πρέπει να αποκατασταθεί, με αγγειοπλαστική ή με bypass. Το NICE συστήνει η απόφαση να παίρνεται από ομάδα ειδικών, με βάση τις άλλες παθήσεις του ασθενούς, το σημείο της στένωσης, το αν υπάρχει κατάλληλη φλέβα για bypass και την προτίμηση του ασθενούς. Περισσότερα στον οδηγό για την κρίσιμη ισχαιμία.

Αγγειοπλαστική και διαβήτης

Στους ανθρώπους με διαβήτη, το πρώτο σημάδι μιας στένωσης μπορεί να είναι μια πληγή στο πόδι που δεν κλείνει. Γι' αυτό το NICE συστήνει έλεγχο για περιφερική αρτηριοπάθεια σε όσους έχουν διαβήτη ή πληγές στα πόδια που δεν επουλώνονται. Η CIRSE αναφέρει ότι η αγγειοπλαστική μπορεί να βοηθήσει όταν η ροή του αίματος στα πόδια είναι μειωμένη λόγω διαβήτη, και ότι μετά από επιτυχημένη επέμβαση οι περισσότεροι ασθενείς έχουν λιγότερο πόνο και οι πληγές επουλώνονται καλύτερα. Η φροντίδα του ποδιού, ο έλεγχος του σακχάρου και η τακτική επίσκεψη σε ειδικό παραμένουν απαραίτητα. Δείτε τον οδηγό για το διαβητικό πόδι.

Πριν από την επέμβαση

Πριν από την αγγειοπλαστική χρειάζεται «χάρτης» των αρτηριών. Το NICE συστήνει ως πρώτη εξέταση το τρίπλεξ, δηλαδή υπερηχογράφημα με Doppler, και αν χρειάζονται περισσότερες πληροφορίες, μαγνητική ή αξονική αγγειογραφία.

Η επέμβαση γίνεται με ιωδιούχο σκιαγραφικό, μια ουσία που κάνει τις αρτηρίες ορατές στις ακτινογραφίες. Οι οδηγίες του NICE για τη νεφρική βλάβη συστήνουν, πριν από εξετάσεις με τέτοιο σκιαγραφικό, να ελέγχεται αν υπάρχει νεφρική νόσος, με μια πρόσφατη μέτρηση της νεφρικής λειτουργίας από την κρεατινίνη. Ενημερώστε τον γιατρό αν:

• έχετε νεφρική νόσο ή μεταμόσχευση νεφρού
• είχατε ποτέ αλλεργική αντίδραση σε σκιαγραφικό
• παίρνετε φάρμακα που αραιώνουν το αίμα ή φάρμακα για τον διαβήτη

Τι θα κάνετε με κάθε φάρμακο πριν από την επέμβαση θα σας το πει ο γιατρός σας. Μη σταματάτε κανένα φάρμακο μόνοι σας.

Αγγειοπλαστική: πώς γίνεται

Σύμφωνα με τη CIRSE, η επέμβαση διαρκεί περίπου μία ώρα και γίνεται με τοπική αναισθησία. Τα βήματα είναι:

• Ο γιατρός ναρκώνει το δέρμα στη βουβωνική χώρα και τρυπά την αρτηρία με μια λεπτή βελόνα.
• Από εκεί περνά λεπτούς πλαστικούς σωλήνες μέσα στις αρτηρίες, βλέποντας τη διαδρομή σε οθόνη ακτινοσκόπησης.
• Φουσκώνει το μπαλονάκι στο στενό σημείο. Εκείνη τη στιγμή μπορεί να νιώσετε μια ενόχληση.
• Αν η αρτηρία χρειάζεται στήριξη, τοποθετεί stent.
• Στο τέλος αφαιρεί τους σωλήνες και πιέζει ή κλείνει το σημείο της παρακέντησης για να μη ματώσει.

Στη διάρκεια και μετά την επέμβαση ελέγχονται η πίεση και ο σφυγμός σας. Η CIRSE αναφέρει ότι συχνά γίνεται χωρίς διανυκτέρευση, αν και κάποιοι ασθενείς μένουν ένα βράδυ στο νοσοκομείο.

Ανάρρωση μετά την αγγειοπλαστική

Η ανάρρωση είναι συνήθως γρήγορη. Το NHS σημειώνει ότι η αγγειοπλαστική δεν θέλει μεγάλες τομές, γίνεται συνήθως με τοπική αναισθησία ως επέμβαση μίας ημέρας και η ανάρρωση είναι πιο γρήγορη από ό,τι μετά από bypass. Σύμφωνα με τη CIRSE, μπορεί να φάτε ένα ελαφρύ γεύμα την ίδια μέρα.

Τις πρώτες ημέρες:

• Ένα μελάνιασμα ή ένα μικρό σκληρό σημείο στη βουβωνική χώρα είναι συνηθισμένο.
• Ο γιατρός θα σας πει πότε μπορείτε να κάνετε μπάνιο, να οδηγήσετε, να σηκώσετε βάρος και να γυρίσετε στη δουλειά.
• Ελέγχετε το σημείο της παρακέντησης για πρήξιμο που μεγαλώνει, αιμορραγία ή σημάδια μόλυνσης.

Τι κρατά το αποτέλεσμα

Η αγγειοπλαστική ανοίγει μία στένωση, αλλά δεν θεραπεύει την αθηροσκλήρωση. Γι' αυτό το NICE συστήνει σε όλους τους ανθρώπους με περιφερική αρτηριοπάθεια διακοπή του καπνίσματος, σωστή διατροφή και άσκηση, στατίνες για τη χοληστερίνη, έλεγχο της πίεσης και του διαβήτη. Οι περισσότεροι παίρνουν επίσης φάρμακα που εμποδίζουν τη δημιουργία θρόμβων. Το είδος τους και τη διάρκεια τα ορίζει ο γιατρός σας.

Το NHS τονίζει ότι η τακτική άσκηση, κυρίως το περπάτημα, πρέπει να συνεχιστεί για όλη τη ζωή, γιατί τα οφέλη της χάνονται γρήγορα αν σταματήσει.

Κίνδυνοι και επιπλοκές

Η αγγειοπλαστική θεωρείται ασφαλής επέμβαση, αλλά δεν είναι χωρίς κινδύνους. Σύμφωνα με τη CIRSE:

• Η επιτυχία της επέμβασης είναι συνήθως 90% έως 95%, ανάλογα με την έκταση και την πολυπλοκότητα της στένωσης.
• Σε περίπου 10% έως 15% των περιπτώσεων η αρτηρία στενεύει ξανά (επαναστένωση). Τότε τα συμπτώματα επιστρέφουν και μπορεί να χρειαστεί νέα θεραπεία.
• Μικρές επιπλοκές, όπως αιμορραγία, μελάνιασμα και μόλυνση στο σημείο της παρακέντησης, είναι ασυνήθιστες.
• Σπάνια το μπαλόνι τραυματίζει την αρτηρία ή μικρά κομμάτια της πλάκας φεύγουν και φράζουν μικρότερα αγγεία πιο κάτω.
• Υπάρχει κίνδυνος αλλεργικής αντίδρασης στο σκιαγραφικό.
• Ο κίνδυνος απώλειας του άκρου ή εγκεφαλικού είναι πολύ μικρός και εξαρτάται από την αρτηρία που αντιμετωπίζεται.

Το NHS αναφέρει ότι τόσο η αγγειοπλαστική όσο και το bypass έχουν μικρό κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών, όπως έμφραγμα ή εγκεφαλικό, και ότι τα λίγα στοιχεία δείχνουν παρόμοιο κίνδυνο στις δύο μεθόδους.

Αγγειοπλαστική ή bypass;

Το NHS συνοψίζει τη διαφορά έτσι: η αγγειοπλαστική είναι λιγότερο επεμβατική και η ανάρρωση πιο γρήγορη, γι' αυτό συνήθως προτιμάται όταν είναι κατάλληλη. Το bypass, όπου ο χειρουργός δημιουργεί μια παράκαμψη της απόφραξης με φλέβα του ασθενούς ή συνθετικό μόσχευμα, έχει συνήθως πιο μακροχρόνιο αποτέλεσμα και χρειάζεται λιγότερο συχνά επανάληψη.

Η επιλογή εξαρτάται από το σημείο και το μήκος της στένωσης, τη γενική υγεία σας και την εμπειρία της ομάδας. Τη συζητάτε με τον αγγειοχειρουργό. Οι δύο μέθοδοι συγκρίνονται αναλυτικά στον οδηγό bypass ή αγγειοπλαστική.