Ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής: ποιοι κινδυνεύουν και πώς ελέγχεται

Το ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής είναι μια μόνιμη διάταση, σαν φούσκωμα, στο τμήμα της αορτής που περνά από την κοιλιά. Η αορτή είναι η μεγαλύτερη αρτηρία του σώματος και φέρνει το αίμα από την καρδιά προς την κοιλιά και τα πόδια. Τα περισσότερα ανευρύσματα δεν προκαλούν συμπτώματα και βρίσκονται τυχαία ή σε έλεγχο με υπερηχογράφημα. Ο κίνδυνος είναι η ρήξη, που απειλεί τη ζωή, γι' αυτό ένα ανεύρυσμα παρακολουθείται τακτικά και, όταν μεγαλώσει, επισκευάζεται.

Τι είναι το ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής

Ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής λέγεται η διάταση της αορτής στην κοιλιά με διάμετρο 3 εκατοστά ή περισσότερο. Αυτόν τον ορισμό χρησιμοποιεί η αμερικανική επιτροπή προληπτικών υπηρεσιών (USPSTF).

Το τοίχωμα της αρτηρίας αδυνατίζει με τα χρόνια και αρχίζει να φουσκώνει. Σύμφωνα με τις βρετανικές οδηγίες του NICE, οι περισσότερες διατάσεις δεν δημιουργούν ποτέ πρόβλημα, αλλά συνήθως μεγαλώνουν με τον χρόνο, και όσο μεγαλύτερο είναι ένα ανεύρυσμα, τόσο πιθανότερο είναι να σπάσει.

Το ανεύρυσμα της κοιλιακής αορτής διαφέρει από το ανεύρυσμα της θωρακικής ή της ανιούσας αορτής, δηλαδή του τμήματος μέσα στο στήθος, κοντά στην καρδιά. Εκείνο έχει άλλη παρακολούθηση και συνήθως το βλέπει καρδιολόγος ή καρδιοχειρουργός. Αυτός ο οδηγός αφορά μόνο την κοιλιακή αορτή.

Ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής: συμπτώματα

Τις περισσότερες φορές δεν υπάρχει κανένα σύμπτωμα. Όπως σημειώνει η βρετανική δημόσια υπηρεσία υγείας (NHS), το ανεύρυσμα συνήθως βρίσκεται σε προληπτικό έλεγχο ή σε εξετάσεις που γίνονται για άλλο λόγο.

Όταν μεγαλώσει, μπορεί μερικές φορές να προκαλέσει:

• πόνο στην κοιλιά ή στη μέση που δεν περνά ή ξανάρχεται
• αίσθηση ότι κάτι πάλλεται μέσα στην κοιλιά, σαν δεύτερος σφυγμός

Αυτά τα συμπτώματα έχουν πολλές άλλες, πιο συχνές αιτίες. Αξίζει όμως να τα δει γιατρός, ειδικά αν ανήκετε σε ομάδα κινδύνου.

Τα σημάδια της ρήξης

Η ρήξη ανευρύσματος είναι επείγουσα κατάσταση. Σύμφωνα με το NHS, τα σημάδια είναι ξαφνικός, έντονος πόνος στην κοιλιά ή στη μέση, δυσκολία στην αναπνοή, χλωμό ή γκριζωπό δέρμα και λιποθυμία. Η USPSTF αναφέρει ότι ο κίνδυνος θανάτου μετά από ρήξη φτάνει το 81%. Γι' αυτό σε τέτοια συμπτώματα καλείτε αμέσως το 166.

Ποιοι κινδυνεύουν

Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε άνδρες 65 ετών και άνω. Το NHS και το NICE αναφέρουν ως παράγοντες κινδύνου:

• το κάπνισμα, τωρινό ή παλαιότερο
• την υψηλή αρτηριακή πίεση
• την υψηλή χοληστερίνη
• ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής σε στενό συγγενή
• την αθηροσκλήρωση σε άλλα αγγεία, όπως η στεφανιαία νόσος, το εγκεφαλικό ή η περιφερική αρτηριοπάθεια
• τη χρόνια αποφρακτική πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)
• σπάνιες κληρονομικές παθήσεις του συνδετικού ιστού, όπως το σύνδρομο Marfan

Το κάπνισμα είναι ο ισχυρότερος παράγοντας. Σύμφωνα με την USPSTF, προβλέπει καλύτερα από κάθε άλλο το αν θα υπάρξει ανεύρυσμα, πόσο γρήγορα θα μεγαλώσει και αν θα σπάσει, και ο κίνδυνος αυξάνεται όσο περισσότερο έχει καπνίσει κανείς. Το οικογενειακό ιστορικό σε συγγενή πρώτου βαθμού διπλασιάζει τον κίνδυνο.

Το NICE σημειώνει επίσης ότι ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος σε ανθρώπους ευρωπαϊκής καταγωγής. Στις γυναίκες το ανεύρυσμα είναι σπανιότερο, αλλά, όταν υπάρχει, σπάει πιο εύκολα από ό,τι στους άνδρες.

Αν σας βρουν ανεύρυσμα, το NICE συστήνει να το πείτε στους στενούς σας συγγενείς, γιατί μπορεί να χρειάζονται κι εκείνοι έλεγχο.

Ανεύρυσμα κοιλιακής αορτής: πώς ελέγχεται

Ο έλεγχος γίνεται με ένα απλό υπερηχογράφημα κοιλιάς, που μετρά το πλάτος της αορτής. Δεν πονά, δεν έχει ακτινοβολία και, σύμφωνα με το NHS, διαρκεί περίπου 10 έως 15 λεπτά, με το αποτέλεσμα να δίνεται αμέσως. Η USPSTF αναφέρει ότι η εξέταση εντοπίζει το 94% έως 100% των ανευρυσμάτων. Ο έλεγχος της αορτής γίνεται και με τρίπλεξ, δηλαδή υπερηχογράφημα με Doppler.

Ποιοι πρέπει να κάνουν προληπτικό έλεγχο

Οι οδηγίες διαφέρουν από χώρα σε χώρα:

• Αγγλία (NHS): όλοι οι άνδρες καλούνται για ένα υπερηχογράφημα τη χρονιά που κλείνουν τα 65. Αν η αορτή είναι φυσιολογική, δεν χρειάζεται άλλος έλεγχος.
• NICE: για γυναίκες 70 ετών και άνω προτείνει να εξετάζεται το υπερηχογράφημα αορτής αν έχουν κάποιον από τους παράγοντες κινδύνου, όπως κάπνισμα, υπέρταση, ΧΑΠ ή οικογενειακό ιστορικό.
• ΗΠΑ (USPSTF): συστήνει ένα υπερηχογράφημα σε άνδρες 65 έως 75 ετών που έχουν καπνίσει ποτέ. Σε άνδρες που δεν κάπνισαν ποτέ, ο έλεγχος αποφασίζεται κατά περίπτωση. Σε γυναίκες που δεν κάπνισαν ποτέ και δεν έχουν οικογενειακό ιστορικό, δεν συστήνεται.

Σύμφωνα με την ανάλυση της USPSTF σε τέσσερις μεγάλες μελέτες, η πρόσκληση ανδρών για έλεγχο μείωσε τους θανάτους από ανεύρυσμα κατά 35%. Χρειάστηκε να ελεγχθούν περίπου 305 άνδρες για να αποφευχθεί ένας θάνατος. Ο έλεγχος έχει και κόστος: οδήγησε σε περίπου 40% περισσότερες προγραμματισμένες επεμβάσεις, και κάποιοι άνθρωποι χειρουργούνται για ανεύρυσμα που ίσως δεν θα έσπαγε ποτέ.

Αν είστε άνδρας άνω των 65, καπνίζετε ή καπνίζατε, ή έχετε συγγενή με ανεύρυσμα, ρωτήστε τον γιατρό σας αν χρειάζεστε υπερηχογράφημα αορτής.

Αν το ανεύρυσμα βρεθεί τυχαία

Συχνά το ανεύρυσμα φαίνεται σε υπερηχογράφημα ή αξονική που έγινε για άλλο λόγο, για παράδειγμα για πόνο στη μέση ή για τα νεφρά. Αυτό δεν σημαίνει ότι κινδυνεύετε άμεσα, αλλά ότι χρειάζεται εκτίμηση από ειδικό. Το NICE ορίζει χρόνους για την παραπομπή σε αγγειοχειρουργό: μέσα σε 12 εβδομάδες για ανεύρυσμα 3 έως 5,4 εκατοστών και μέσα σε 2 εβδομάδες για ανεύρυσμα 5,5 εκατοστών ή μεγαλύτερο.

Στο πρώτο ραντεβού, σύμφωνα με το NICE, θα πρέπει να σας εξηγηθούν τι είναι το ανεύρυσμα, ότι τα περισσότερα δεν προκαλούν πρόβλημα, πώς θα παρακολουθείται, πότε θα χρειαζόταν επέμβαση και πώς μπορείτε να μειώσετε τον κίνδυνο για την καρδιά και τα αγγεία σας. Κρατήστε το αποτέλεσμα με τη διάμετρο, γιατί η σύγκριση με τις επόμενες μετρήσεις είναι αυτό που μετρά.

Άλλες εξετάσεις

Όταν σχεδιάζεται επέμβαση, το NICE συστήνει αξονική αγγειογραφία, δηλαδή αξονική τομογραφία με σκιαγραφικό που δείχνει με ακρίβεια το σχήμα του ανευρύσματος και των αρτηριών γύρω του.

Τι σημαίνει το μέγεθος του ανευρύσματος

Το μέγεθος καθορίζει τι θα γίνει στη συνέχεια. Ο πίνακας ακολουθεί τις κατηγορίες και τα διαστήματα του βρετανικού προγράμματος ελέγχου:

Ο ετήσιος κίνδυνος ρήξης ανεβαίνει απότομα με το μέγεθος. Σύμφωνα με την USPSTF, είναι σχεδόν μηδενικός στα ανευρύσματα 3 έως 3,9 εκατοστών, περίπου 1% στα 4 έως 4,9 εκατοστά και περίπου 11% στα 5 έως 5,9 εκατοστά. Το NICE συστήνει, αν βρεθεί ανεύρυσμα 5,5 εκατοστών ή μεγαλύτερο, να σας δει αγγειοχειρουργός μέσα σε 2 εβδομάδες.

Παρακολούθηση: τι μπορείτε να κάνετε εσείς

Ένα μικρό ή μεσαίο ανεύρυσμα δεν χρειάζεται επέμβαση, αλλά τακτικό υπερηχογράφημα και φροντίδα των αγγείων. Οι βασικές συστάσεις του NICE και του NHS είναι:

• Διακοπή του καπνίσματος. Είναι το πιο σημαντικό βήμα. Το NICE συστήνει να σας προταθεί βοήθεια από υπηρεσία διακοπής καπνίσματος.
• Έλεγχος της αρτηριακής πίεσης.
• Φάρμακα για την πίεση και τη χοληστερίνη, όπως σας τα γράψει ο γιατρός. Το NHS αναφέρει ότι μπορεί να βοηθήσουν το ανεύρυσμα να μη μεγαλώσει.
• Υγιεινή διατροφή, τακτική άσκηση, απώλεια βάρους αν χρειάζεται και λιγότερο αλκοόλ.

Ένα ανεύρυσμα δείχνει ότι τα αγγεία σας χρειάζονται προσοχή συνολικά. Το NICE συστήνει γι' αυτό σε κάθε άνθρωπο με ανεύρυσμα και μέτρα για την πρόληψη του εμφράγματος και του εγκεφαλικού. Κάθε φάρμακο ξεκινά, αλλάζει ή σταματά πάντα με οδηγία γιατρού.

Μην παραλείπετε τα υπερηχογραφήματα παρακολούθησης, ακόμη κι αν νιώθετε καλά. Η ανάπτυξη ενός ανευρύσματος είναι απρόβλεπτη, και το NICE τονίζει ότι μόνο η τακτική μέτρηση δείχνει πότε μπορεί να χρειαστεί επέμβαση.

Πότε χρειάζεται επέμβαση

Σύμφωνα με το NICE, η επισκευή εξετάζεται όταν το ανεύρυσμα:

• προκαλεί συμπτώματα
• είναι 5,5 εκατοστά ή μεγαλύτερο
• είναι μεγαλύτερο από 4 εκατοστά και μεγάλωσε περισσότερο από 1 εκατοστό μέσα σε έναν χρόνο

Τα μικρά ανευρύσματα έχουν πολύ μικρό κίνδυνο ρήξης, ενώ κάθε επέμβαση έχει τους δικούς της κινδύνους. Γι' αυτό το NICE εξηγεί ότι η πρόωρη επέμβαση δεν ωφελεί. Ούτε ωφελεί όταν η γενική υγεία του ανθρώπου είναι πολύ βεβαρημένη, γιατί τότε ο κίνδυνος του χειρουργείου μπορεί να είναι μεγαλύτερος από το όφελος.

Η απόφαση παίρνεται από κοινού με τον αγγειοχειρουργό, με βάση το μέγεθος και το σχήμα του ανευρύσματος, την ηλικία, τη φυσική κατάσταση και τις άλλες παθήσεις σας. Οι ευρωπαϊκές οδηγίες της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Αγγειοχειρουργικής (ESVS) του 2024 δίνουν κι εκείνες έμφαση στην κοινή απόφαση γιατρού και ασθενή.

Υπάρχουν δύο τρόποι επισκευής: η ανοιχτή επέμβαση με τομή στην κοιλιά και η ενδοπρόσθεση, που τοποθετείται μέσα από τις αρτηρίες της βουβωνικής χώρας. Τα υπέρ και τα κατά της καθεμιάς εξηγούνται στον οδηγό ανοιχτή επέμβαση ή ενδοπρόσθεση.