Αποκατάσταση μαστού μετά από μαστεκτομή: οι επιλογές

Η αποκατάσταση μαστού είναι χειρουργική επέμβαση που ξαναδημιουργεί το σχήμα και τον όγκο του στήθους μετά από μαστεκτομή, δηλαδή αφαίρεση του μαστού για καρκίνο ή για πρόληψη. Το νέο στήθος φτιάχνεται με ένθεμα σιλικόνης, με ιστό από άλλο σημείο του σώματος, όπως η κοιλιά ή η πλάτη, ή με συνδυασμό τους. Μπορεί να γίνει στο ίδιο χειρουργείο με τη μαστεκτομή ή αργότερα.

Δεν είναι υποχρεωτική. Κάποιες γυναίκες επιλέγουν να μην κάνουν αποκατάσταση και να φορούν εξωτερική πρόθεση ή να μείνουν με επίπεδο θώρακα. Το σημαντικό είναι να γνωρίζετε όλες τις επιλογές πριν από τη μαστεκτομή και να αποφασίσετε εσείς.

Ποιες γυναίκες μπορούν να κάνουν αποκατάσταση μαστού

Το Εθνικό Ινστιτούτο Υγείας και Αριστείας της Βρετανίας (NICE) συστήνει να προσφέρεται αποκατάσταση σε όσους κάνουν μαστεκτομή για καρκίνο του μαστού. Συστήνει επίσης να προσφέρονται και οι δύο επιλογές χρόνου, άμεση και καθυστερημένη, ακόμη κι αν δεν είναι διαθέσιμες στο νοσοκομείο όπου γίνεται η θεραπεία.

Η Βρετανική Εταιρεία Πλαστικών, Επανορθωτικών και Αισθητικών Χειρουργών (BAPRAS) τονίζει ότι κάθε γυναίκα για την οποία η αποκατάσταση είναι επιλογή θα πρέπει να μπορεί να τη συζητήσει με πλαστικό χειρουργό, ακόμη κι αν αυτό σημαίνει να πάει σε άλλο νοσοκομείο. Αναφέρει επίσης ότι, σύμφωνα με τα σημερινά δεδομένα, η αποκατάσταση, είτε γίνει αμέσως είτε αργότερα, δεν αυξάνει την πιθανότητα να επανέλθει ο καρκίνος.

Η επιλογή της μεθόδου εξαρτάται, κατά τη BAPRAS, από:

• πόσο δέρμα και όγκος πρέπει να αντικατασταθούν
• πόσος ιστός υπάρχει διαθέσιμος σε άλλα σημεία του σώματος
• τη γενική σας υγεία
• τις προτιμήσεις σας για κίνδυνο, αποτέλεσμα και ουλές
• τις άλλες θεραπείες που μπορεί να χρειαστείτε, όπως ακτινοθεραπεία

Άμεση ή καθυστερημένη αποκατάσταση

Η άμεση αποκατάσταση ξεκινά στο ίδιο χειρουργείο με τη μαστεκτομή. Η καθυστερημένη γίνεται σε ξεχωριστή επέμβαση, συνήθως αφού ολοκληρωθεί η θεραπεία για τον καρκίνο. Το NICE συστήνει να προσφέρεται άμεση αποκατάσταση σε όσες γυναίκες χρειάζονται μαστεκτομή, ακόμη και αν θα κάνουν ακτινοθεραπεία, εκτός αν άλλα προβλήματα υγείας την αποκλείουν.

Ο πίνακας βασίζεται στο NICE και στη BAPRAS. Το NICE σημειώνει επίσης ότι οι άμεσες αποκαταστάσεις με ένθεμα μπορεί να επηρεάζονται περισσότερο από την ακτινοθεραπεία σε σύγκριση με τις αποκαταστάσεις με ιστό. Και ότι, αν προκύψει επιπλοκή, η χημειοθεραπεία ή η ακτινοθεραπεία μπορεί να καθυστερήσει, κάτι που μπορεί να συμβεί και μετά από μαστεκτομή χωρίς αποκατάσταση.

Αν αποφασίσετε να μην κάνετε αποκατάσταση στην αρχή, μπορείτε να την κάνετε αργότερα, αν αλλάξετε γνώμη.

Αποκατάσταση με ένθεμα

Στην αποκατάσταση με ένθεμα, ένα ένθεμα σιλικόνης τοποθετείται κάτω από το δέρμα και τον μυ του θώρακα, για να αντικαταστήσει τον όγκο του μαστού. Συχνά χρησιμοποιείται πρώτα διατατήρας (expander), ένα προσωρινό ένθεμα που γεμίζει σταδιακά με φυσιολογικό ορό στο ιατρείο, ώστε το δέρμα να τεντωθεί.

Κατά τη BAPRAS:

• είναι σχετικά απλή επέμβαση, χωρίς ουλές σε άλλο σημείο του σώματος
• ταιριάζει καλύτερα σε σχετικά μικρό στήθος που δεν έχει πτώση, ή όταν αφαιρούνται και οι δύο μαστοί
• είναι δύσκολο να δώσει εντελώς φυσικό σχήμα και αίσθηση
• συχνά χρειάζεται διόρθωση του άλλου στήθους για καλύτερη συμμετρία
• πρέπει να περιμένετε μελλοντικές επεμβάσεις για διόρθωση ή αλλαγή του ενθέματος
• τα ενθέματα μπορεί να σκληρύνουν, να ξεφουσκώσουν ή να δημιουργήσουν ορατές πτυχές, και δεν δίνουν καλά αποτελέσματα με ακτινοθεραπεία

Ο αμερικανικός FDA αναφέρει ότι τα ενθέματα στήθους συνδέονται με έναν σπάνιο τύπο λεμφώματος, το BIA-ALCL. Δεν είναι καρκίνος του μαστού. Ο κίνδυνος είναι χαμηλός, αλλά υψηλότερος με τα ενθέματα τραχιάς επιφάνειας (textured) σε σύγκριση με τα λεία. Τα συμπτώματα, κυρίως επίμονο πρήξιμο, μάζα ή πόνος γύρω από το ένθεμα, εμφανίζονται συνήθως χρόνια μετά. Ο FDA δεν συστήνει αφαίρεση των ενθεμάτων όταν δεν υπάρχουν συμπτώματα.

Αποκατάσταση με ιστό από το σώμα σας (κρημνός)

Σε αυτές τις τεχνικές ο χειρουργός μεταφέρει δέρμα, λίπος και μερικές φορές μυ από άλλο σημείο του σώματος, έναν «κρημνό», για να φτιάξει το νέο στήθος. Η BAPRAS αναφέρει ότι πολλοί πλαστικοί χειρουργοί προτιμούν αυτή τη μέθοδο, γιατί το στήθος μπορεί να φαίνεται πιο φυσικό.

Κρημνός από την πλάτη (πλατύς ραχιαίος). Ο μυς της πλάτης, με ένα κομμάτι δέρματος, μεταφέρεται μπροστά, γύρω από τα πλευρά. Συχνά χρειάζεται και ένθεμα για επιπλέον όγκο. Αφήνει αρκετά μεγάλη ουλή στην πλάτη, που συνήθως κρύβεται από τα εσώρουχα. Οι περισσότερες γυναίκες δεν έχουν περιορισμό στην κίνηση ή στη δύναμη του ώμου.

Κρημνός από την κοιλιά (DIEP, TRAM, SIEA). Το δέρμα και το λίπος της κάτω κοιλιάς είναι συχνά ο ιδανικός ιστός, γιατί δίνει μεγάλο όγκο και πολύ φυσική εμφάνιση και αίσθηση. Ο ιστός αποσυνδέεται εντελώς και τα αγγεία του συνδέονται με αγγεία του θώρακα με μικροχειρουργική. Ο κρημνός DIEP δεν παίρνει μυ, ενώ ο TRAM παίρνει ένα μικρό κομμάτι. Κατά τη BAPRAS:

• είναι μεγάλη επέμβαση, με περίπου μία εβδομάδα στο νοσοκομείο και ανάρρωση αρκετών εβδομάδων
• μένουν ουλές στο στήθος και μια μεγάλη ουλή στην κάτω κοιλιά, όπως σε κοιλιοπλαστική
• αφού ολοκληρωθεί, το σχήμα συνήθως είναι σταθερό και μόνιμο

Άλλοι κρημνοί. Όταν η κοιλιά δεν είναι κατάλληλη, ο ιστός μπορεί να ληφθεί από τους γλουτούς ή από την εσωτερική πλευρά των μηρών. Δεν προσφέρονται σε όλα τα κέντρα.

Επόμενες επεμβάσεις, λίπος και θηλή

Μετά την αρχική αποκατάσταση είναι φυσιολογικό να χρειαστεί και μια μικρότερη, διορθωτική επέμβαση. Η BAPRAS αναφέρει ως συχνές:

• τοποθέτηση ή αλλαγή ενθέματος
• μείωση ή ανόρθωση του άλλου στήθους, ώστε να ταιριάξουν· αν το υγιές στήθος είναι μεγάλο, μπορεί να προταθεί μειωτική στήθους
• διόρθωση του σχήματος ενός κρημνού
• προσθήκη λίπους με λιποαναρρόφηση και ενέσεις (lipomodelling), για περισσότερο όγκο ή για να διορθωθεί ένα βαθούλωμα· περισσότερα στον οδηγό για τη μεταμόσχευση λίπους

Η αποκατάσταση της θηλής γίνεται συνήθως αργότερα, όταν υποχωρήσει το πρήξιμο, ώστε η θέση της να ταιριάξει με το άλλο στήθος. Αν κάνατε ακτινοθεραπεία ή χημειοθεραπεία, η BAPRAS αναφέρει ότι συνήθως περνούν τουλάχιστον τρεις μήνες από το τέλος τους. Γίνεται με τοπική αναισθησία, και η θηλή αποκτά σχήμα αλλά όχι αίσθηση. Η θηλή μπορεί επίσης να αποδοθεί με τατουάζ ή με αυτοκόλλητη πρόθεση σιλικόνης.

Ανάρρωση και ουλές

Όλες οι αποκαταστάσεις γίνονται με γενική αναισθησία. Μετά θα έχετε επιδέσμους και σωλήνες παροχέτευσης. Μετά από κρημνό με μικροχειρουργική, η κυκλοφορία του αίματος στον ιστό παρακολουθείται στενά την πρώτη μέρα.

Κατά τη BAPRAS, γενικά:

• την πρώτη εβδομάδα στο σπίτι θα νιώθετε πολύ κουρασμένη και θα χρειαστείτε βοήθεια· μετά αρχίζετε να φροντίζετε τον εαυτό σας και να επιστρέφετε σταδιακά στις δραστηριότητές σας
• λίγες εβδομάδες μετά, έλεγχος των τραυμάτων
• μερικούς μήνες μετά, αξιολόγηση του αποτελέσματος και απόφαση για τυχόν διορθώσεις

Το NHS αναφέρει ότι μετά από αποκατάσταση στο ίδιο χειρουργείο με τη μαστεκτομή χρειάζεται συνήθως παραμονή λίγων ημερών στο νοσοκομείο. Αποφεύγετε τα βάρη και την έντονη δραστηριότητα τις πρώτες εβδομάδες και ακολουθείτε τις ασκήσεις για τον ώμο που θα σας δώσουν.

Οι ουλές με ένθεμα είναι συνήθως μικρότερες και μόνο στο στήθος· με κρημνό είναι μακρύτερες και υπάρχουν και στο σημείο από όπου πάρθηκε ο ιστός. Στην αρχή είναι ροζ, κόκκινες και φουσκωμένες, και σταδιακά ισιώνουν και ξεθωριάζουν, σε διάστημα έως δύο ετών. Αν έχετε τάση για χηλοειδή, πείτε το στον χειρουργό.

Κίνδυνοι

Κάθε αποκατάσταση έχει κινδύνους, που διαφέρουν ανάλογα με τη μέθοδο. Η BAPRAS αναφέρει:

• καθυστερημένη επούλωση, το πιο συχνό πρόβλημα, ιδίως στους μεγάλους κρημνούς
• λοίμωξη, απώλεια δέρματος ή άνοιγμα του τραύματος, που μπορεί να χρειαστούν νέο χειρουργείο
• αιμορραγία λίγο μετά την επέμβαση
• συλλογή υγρού (σέρωμα)
• με ένθεμα: λοίμωξη, σκλήρυνση γύρω από το ένθεμα, ξεφούσκωμα, ορατές πτυχές
• με κρημνό από την κοιλιά: αδυναμία των κοιλιακών ή κήλη
• θρόμβους στα πόδια ή στους πνεύμονες
• με κρημνό μικροχειρουργικής: φράξιμο της κυκλοφορίας του κρημνού, συνήθως την πρώτη μέρα, που χρειάζεται επείγουσα επέμβαση· σπάνια ο κρημνός δεν σώζεται

Η BAPRAS συστήνει να σταματήσετε το κάπνισμα όσο νωρίτερα γίνεται πριν από το χειρουργείο. Στην καθυστερημένη αποκατάσταση μπορεί να σας προταθεί και απώλεια βάρους.

Η ψυχολογική πλευρά

Πολλές γυναίκες βρίσκουν ότι η αποκατάσταση βελτιώνει την ποιότητα ζωής, την εικόνα του σώματος και την αυτοπεποίθηση. Η BAPRAS σημειώνει όμως ότι δεν «σβήνει» την ψυχική επιβάρυνση από τον καρκίνο και τη μαστεκτομή. Η προσαρμογή στο νέο στήθος, στην αίσθησή του και στις ουλές μπορεί να πάρει έναν χρόνο ή περισσότερο.

Οι γυναίκες που είναι πιο ικανοποιημένες είναι συνήθως όσες πήραν χρόνο να σκεφτούν τις επιλογές τους, με ρεαλιστικές προσδοκίες. Μιλήστε με την ομάδα του μαστού, με ανθρώπους κοντά σας και, αν βοηθά, με άλλες γυναίκες που πέρασαν το ίδιο. Περισσότερα για την ειδικότητα θα βρείτε στη σελίδα της πλαστικής χειρουργικής.