Αφαίρεση σπίλων: πότε πρέπει να γίνει από πλαστικό χειρουργό

Η αφαίρεση σπίλων είναι μικρή χειρουργική επέμβαση: ο γιατρός, με τοπική αναισθησία, αφαιρεί μια ελιά από το δέρμα και τη στέλνει σε εργαστήριο για ιστολογική εξέταση (εξέταση του ιστού στο μικροσκόπιο). Οι περισσότεροι σπίλοι είναι αθώοι και δεν χρειάζεται να αφαιρεθούν. Αφαιρούνται όταν υπάρχει υποψία για καρκίνο του δέρματος, όταν ενοχλούν ή για αισθητικούς λόγους.

Πριν από οποιαδήποτε αφαίρεση, μια ελιά που άλλαξε πρέπει να την εξετάσει γιατρός, συνήθως δερματολόγος. Ο πλαστικός χειρουργός μπαίνει στην εικόνα κυρίως όταν η θέση ή το μέγεθος του σπίλου κάνουν σημαντικό το πώς θα κλείσει το δέρμα και πώς θα φαίνεται η ουλή.

Τι είναι οι σπίλοι και πότε ανησυχούμε

Οι σπίλοι, οι γνωστές «ελιές», είναι μικρές χρωματιστές κηλίδες του δέρματος. Σχηματίζονται από συγκεντρώσεις μελανοκυττάρων, των κυττάρων που φτιάχνουν τη χρωστική του δέρματος. Οι περισσότεροι άνθρωποι έχουν σπίλους και, κατά το NHS, συνήθως δεν είναι κάτι ανησυχητικό, εκτός αν αλλάζουν μέγεθος, σχήμα ή χρώμα.

Σύμφωνα με τη Βρετανική Εταιρεία Δερματολόγων (BAD), ο αριθμός των σπίλων αυξάνεται έως την ηλικία των 30 με 40 ετών και μετά τείνει να μειώνεται. Το NHS εξηγεί ότι είναι φυσιολογικό:

• να εμφανίζονται νέοι σπίλοι, κυρίως σε παιδιά και εφήβους
• να ξεθωριάζουν ή να χάνονται σπίλοι με την ηλικία
• να σκουραίνουν λίγο οι σπίλοι στην εγκυμοσύνη

Κάποιοι σπίλοι όμως μπορεί να είναι σημάδι μελανώματος, ενός τύπου καρκίνου του δέρματος. Ο κίνδυνος είναι μεγαλύτερος, κατά τη BAD, σε όσους έχουν πολλούς σπίλους (περισσότερους από 20), ανοιχτόχρωμο δέρμα και κόκκινα μαλλιά, καθώς και σε όσους εκτίθενται πολύ ή επανειλημμένα στον ήλιο.

Ο κανόνας ABCDE: ποια ελιά πρέπει να δει γιατρός

Η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (AAD) συστήνει να δείτε άμεσα δερματολόγο αν μια ελιά ή κηλίδα έχει κάποιο από τα σημάδια ABCDE:

• A, ασυμμετρία: οι δύο μισές πλευρές δεν μοιάζουν
• B, όρια: ακανόνιστα, οδοντωτά ή θολά
• C, χρώμα: διαφορετικές αποχρώσεις από σημείο σε σημείο, όπως καφέ, μαύρο, άσπρο, κόκκινο ή μπλε
• D, διάμετρος: τα μελανώματα συνήθως είναι μεγαλύτερα από 6 χιλιοστά όταν διαγιγνώσκονται, αλλά μπορεί να είναι και μικρότερα
• E, εξέλιξη: η κηλίδα αλλάζει μέγεθος, σχήμα ή χρώμα, ή μοιάζει διαφορετική από τις υπόλοιπες

Το NHS προσθέτει τους σπίλους που πονούν, φαγουρίζουν, έχουν φλεγμονή, ματώνουν ή κάνουν κρούστα, καθώς και κάθε νέο ή ασυνήθιστο σημάδι στο δέρμα που δεν φεύγει μετά από μερικές εβδομάδες. Μια σκούρα περιοχή κάτω από το νύχι χωρίς χτύπημα θέλει επίσης έλεγχο.

Ο δερματολόγος συνήθως εξετάζει την ελιά με δερματοσκόπιο, ένα όργανο που τη μεγεθύνει έως 20 φορές, όπως περιγράφει η BAD. Η εξέταση δεν πονά. Αν υπάρχει αμφιβολία για τη διάγνωση, η ελιά αφαιρείται και εξετάζεται στο εργαστήριο.

Η σειρά έχει σημασία. Μια ελιά που άλλαξε δεν πηγαίνει κατευθείαν για «αισθητική αφαίρεση». Πρώτα αξιολογείται από γιατρό, και ο τρόπος αφαίρεσης αποφασίζεται με βάση την υποψία.

Πότε γίνεται αφαίρεση σπίλων

Η BAD αναφέρει τρεις βασικούς λόγους για την αφαίρεση σπίλων:

1. Αμφιβολία για τη διάγνωση. Η ελιά αφαιρείται ολόκληρη και εξετάζεται στο μικροσκόπιο.

2. Συχνός τραυματισμός. Για παράδειγμα, μια ελιά που τρίβεται στο ρούχο, στο λουρί της τσάντας ή στο ξυράφι.

3. Αισθητικοί λόγοι. Η ελιά είναι αθώα, αλλά δεν σας αρέσει η εμφάνισή της.

Η ίδια εταιρεία σημειώνει ότι οι περισσότεροι σπίλοι καλύτερα να μένουν όπως είναι. Κάθε αφαίρεση αφήνει ουλή, και για μεγάλους σπίλους μπορεί να χρειαστεί μόσχευμα δέρματος. Γι' αυτό η απόφαση για μια αθώα ελιά είναι ζύγισμα: πόσο σας ενοχλεί η ελιά σε σύγκριση με το σημάδι που θα αφήσει η αφαίρεση.

Δερματολόγος ή πλαστικός χειρουργός;

Τις περισσότερες ελιές μπορεί να τις αφαιρέσει ο δερματολόγος, συνήθως σε μία επίσκεψη στο ιατρείο, όπως εξηγεί η AAD. Η Βρετανική Εταιρεία Πλαστικών, Επανορθωτικών και Αισθητικών Χειρουργών (BAPRAS) αναφέρει ότι μεγάλο μέρος της δουλειάς πολλών πλαστικών χειρουργών είναι επίσης η αφαίρεση μικρών, καλοήθων αλλοιώσεων του δέρματος, όπως σπίλων, κύστεων και λιπωμάτων.

Ο πλαστικός χειρουργός έχει ιδιαίτερο ρόλο όταν:

• η ελιά βρίσκεται σε εμφανές ή δύσκολο σημείο, όπως το πρόσωπο, η μύτη, τα βλέφαρα, τα χείλη ή ο λαιμός, όπου το σχέδιο της τομής επηρεάζει πολύ το τελικό αποτέλεσμα
• η ελιά είναι μεγάλη και το δέρμα δεν κλείνει απλά με ράμματα, οπότε χρειάζεται μετακίνηση δέρματος ή μόσχευμα
• έχει ήδη τεθεί διάγνωση καρκίνου του δέρματος και πρέπει να αφαιρεθεί περισσότερος ιστός

Η Αμερικανική Εταιρεία Πλαστικών Χειρουργών (ASPS) περιγράφει ότι ο πλαστικός χειρουργός μπορεί να αφαιρέσει καρκινικές και άλλες αλλοιώσεις του δέρματος με τεχνικές που προστατεύουν και την υγεία και την εμφάνιση. Καμία επέμβαση πάντως δεν γίνεται χωρίς ουλή.

Στην πράξη, οι δύο ειδικότητες συνεργάζονται. Ο δερματολόγος συχνά θέτει την υποψία και παρακολουθεί το δέρμα σας. Ο πλαστικός χειρουργός αναλαμβάνει την αφαίρεση όταν η αποκατάσταση του δέρματος είναι πιο απαιτητική. Όποιον κι αν επιλέξετε, βεβαιωθείτε ότι ο ιστός θα σταλεί για ιστολογική εξέταση.

Πώς γίνεται η αφαίρεση σπίλων

Η αφαίρεση γίνεται με τοπική αναισθησία. Η περιοχή μουδιάζει γρήγορα και μένει μουδιασμένη για μερικές ώρες. Κατά τη BAPRAS, τέτοιες επεμβάσεις διαρκούν συνήθως γύρω στα 30 λεπτά.

Η AAD περιγράφει δύο βασικούς τρόπους:

• Χειρουργική εκτομή: ο γιατρός κόβει ολόκληρη την ελιά και κλείνει το δέρμα με ράμματα, αν χρειάζεται. Είναι ο τρόπος όταν υπάρχει υποψία καρκίνου.
• Χειρουργικό ξύρισμα (shave): ο γιατρός αφαιρεί την ελιά με χειρουργική λάμα στο επίπεδο του δέρματος, συνήθως χωρίς ράμματα. Και εδώ, στις περισσότερες περιπτώσεις, η ελιά εξετάζεται στο μικροσκόπιο.

Στο πρόσωπο και στα χέρια, τα ράμματα συνήθως βγαίνουν μέσα σε επτά ημέρες. Στο υπόλοιπο σώμα συχνά χρησιμοποιούνται ράμματα που απορροφώνται, όπως αναφέρει η BAPRAS.

Γιατί χρειάζεται ιστολογική εξέταση και όχι laser

Ό,τι αφαιρείται από το δέρμα στέλνεται στο εργαστήριο, για να επιβεβαιωθεί ότι η αρχική διάγνωση ήταν σωστή. Η BAPRAS το περιγράφει ως πάγια πρακτική και εξηγεί ότι, αν βρεθεί κάτι πιο σοβαρό, ο ασθενής καλείται ξανά για να συζητηθεί η συνέχεια.

Γι' αυτό η BAD δεν συστήνει την αφαίρεση σπίλων με laser: το laser καταστρέφει τον ιστό και δεν μένει δείγμα για ιστολογική εξέταση. Αν η ελιά ήταν μελάνωμα, μπορεί να μη διαγνωστεί έγκαιρα.

Η AAD προειδοποιεί επίσης να μην αφαιρείτε ελιές μόνοι σας, με ξυράφι, ψαλίδι ή σκευάσματα που πωλούνται για αφαίρεση ελιών. Οι λόγοι:

• αν η ελιά έχει καρκινικά κύτταρα, μερικά μπορεί να μείνουν στο δέρμα και να εξαπλωθούν
• μπορεί να μείνει άσχημη ουλή
• υπάρχει κίνδυνος λοίμωξης
• τα σκευάσματα αυτά μπορεί να προκαλέσουν ουλές και να καθυστερήσουν τη διάγνωση καρκίνου

Ανάρρωση και ουλή μετά την αφαίρεση

Η ανάρρωση είναι συνήθως γρήγορη. Καθώς φεύγει η τοπική αναισθησία, το σημείο πονά λίγο, αλλά ο πόνος σπάνια είναι έντονος. Ευαισθησία, πρήξιμο και μελανιά υποχωρούν συνήθως μέσα σε περίπου μία εβδομάδα, σύμφωνα με τη BAPRAS. Θα πάρετε οδηγίες για τη φροντίδα του τραύματος και σύντομα μπορείτε να πλυθείτε κανονικά.

Οι επιπλοκές είναι λίγες και συνήθως μικρές: αιμορραγία, λοίμωξη ή άνοιγμα του τραύματος. Αν η επέμβαση έγινε στο πρόσωπο, καθίστε ήσυχα την πρώτη μέρα και αποφύγετε να σκύβετε. Αν έγινε στο χέρι ή στο πόδι, κρατήστε το ψηλά όσο μπορείτε.

Κάθε αφαίρεση αφήνει ουλή. Τους πρώτους μήνες η ουλή είναι πιο κόκκινη και σιγά σιγά ξεθωριάζει. Σε ανθρώπους με τάση για χηλοειδή, η ουλή μπορεί να μεγαλώσει πέρα από τα όρια της τομής. Αν έχετε κάνει παλιότερα τέτοια ουλή, πείτε το στον γιατρό πριν από την επέμβαση και διαβάστε τον οδηγό μας για τα χηλοειδή.

Αν μια ελιά που αφαιρέθηκε ξαναβγεί στο ίδιο σημείο, κλείστε αμέσως νέο ραντεβού. Κατά την AAD, μπορεί να είναι σημάδι μελανώματος.

Αυτοεξέταση και προστασία από τον ήλιο

Η αφαίρεση μιας ελιάς δεν αντικαθιστά τον τακτικό έλεγχο του δέρματος. Η BAD συστήνει να εξετάζετε το δέρμα σας κάθε μήνα για ελιές που μεγαλώνουν ή αλλάζουν σχήμα και χρώμα. Ζητήστε από κάποιον δικό σας να δει την πλάτη σας. Μια φωτογραφία βοηθά να συγκρίνετε αργότερα.

Το NHS εξηγεί ότι η υπεριώδης ακτινοβολία του ήλιου αυξάνει την πιθανότητα να γίνει μια ελιά καρκινική. Αν έχετε πολλές ελιές:

• μένετε στη σκιά όταν ο ήλιος είναι πιο δυνατός, γύρω στο μεσημέρι
• καλύπτετε το δέρμα με ρούχα, καπέλο και γυαλιά ηλίου
• βάζετε αντηλιακό υψηλής προστασίας, τουλάχιστον SPF 30, και το ανανεώνετε μετά το κολύμπι
• μην κάνετε σολάριουμ

Στον ετήσιο προληπτικό έλεγχο (check up) μπορείτε να ζητήσετε από τον γιατρό να ρίξει μια ματιά και στις ελιές σας. Αν έχετε πολλές ελιές, οικογενειακό ιστορικό μελανώματος ή ελιές που αλλάζουν, ο τακτικός έλεγχος από δερματολόγο είναι η ασφαλέστερη επιλογή.

Εγκυμοσύνη: Η BAD σημειώνει ότι γενικά η εγκυμοσύνη δεν επηρεάζει την εμφάνιση των σπίλων. Ελιές στην κοιλιά ή στο στήθος μπορεί να φαίνονται μεγαλύτερες λόγω τεντώματος του δέρματος. Αν όμως πιστεύετε ότι μια ελιά άλλαξε, δείξτε τη σε γιατρό.

Παιδιά: Νέοι σπίλοι εμφανίζονται συχνά στην παιδική και εφηβική ηλικία. Οι σπίλοι με τους οποίους γεννιέται ένα παιδί και είναι πολύ μεγάλοι χρειάζονται παρακολούθηση από γιατρό.

Περισσότερα για την ειδικότητα θα βρείτε στη σελίδα της πλαστικής χειρουργικής.