Φύσημα στην καρδιά: τι σημαίνει και πότε χρειάζεται έλεγχο, ιδίως στα παιδιά

«Ο παιδίατρος άκουσε ένα φύσημα στην καρδιά.» Για πολλούς γονείς αυτή η φράση είναι από τις πιο τρομακτικές που μπορούν να ακούσουν. Στην πραγματικότητα, τα περισσότερα φυσήματα στα παιδιά είναι αθώα: πρόκειται για φυσιολογικούς ήχους μιας υγιούς καρδιάς. Ένας μικρός αριθμός όμως οφείλεται σε συγγενή καρδιοπάθεια ή σε πρόβλημα των βαλβίδων και χρειάζεται διερεύνηση. Ο παιδοκαρδιολόγος μπορεί σχεδόν πάντα να ξεχωρίσει τα δύο με την εξέταση και ένα υπερηχογράφημα καρδιάς.

Τι είναι το φύσημα της καρδιάς

Η καρδιά κάνει δύο φυσιολογικούς τόνους σε κάθε χτύπο, τους γνωστούς «χτύπους» που ακούει ο γιατρός. Φύσημα λέγεται ένας επιπλέον ήχος, σαν σφύριγμα ή θρόισμα, που δημιουργείται όταν το αίμα ρέει με στροβιλισμό. Μπορεί να οφείλεται απλώς σε γρήγορη ροή μέσα από φυσιολογικές βαλβίδες, ή σε ανατομική ανωμαλία, όπως μια οπή ανάμεσα σε δύο κοιλότητες της καρδιάς ή μια στενή βαλβίδα.

Το φύσημα δεν είναι διάγνωση. Είναι ένα εύρημα της εξέτασης που χρειάζεται ερμηνεία.

Αθώο φύσημα: το πιο συχνό σενάριο

Τα αθώα (λειτουργικά) φυσήματα ακούγονται σε υγιείς καρδιές. Συνηθισμένοι τύποι είναι:

• Το φύσημα Still, μουσικό και «δονούμενο», συχνό στις ηλικίες 2–7 ετών.
• Το φύσημα ροής της πνευμονικής, συχνό σε μεγαλύτερα παιδιά και εφήβους.
• Ο φλεβικός βόμβος, ένας ήχος από τις φλέβες του λαιμού που συνήθως εξαφανίζεται όταν το παιδί ξαπλώσει ή γυρίσει το κεφάλι.
• Το φύσημα των πνευμονικών κλάδων στα νεογνά, που συνήθως υποχωρεί μέχρι τους 6 μήνες.

Ένα αθώο φύσημα συχνά ακούγεται για πρώτη φορά όταν το παιδί έχει πυρετό, γιατί η καρδιά χτυπά πιο γρήγορα και πιο δυνατά. Δεν χρειάζεται θεραπεία, δεν απαιτεί περιορισμό στη γυμναστική ή στον αθλητισμό και συνήθως δεν χρειάζεται τακτική παρακολούθηση. Πολλές φορές «σβήνει» με την ηλικία.

Πότε ένα φύσημα μπορεί να μην είναι αθώο

Ο γιατρός υποψιάζεται παθολογικό φύσημα όταν:

• Ακούγεται σε νεογνό ή βρέφος, ειδικά τις πρώτες ημέρες ζωής.
• Είναι δυνατό, με ψηλαφητή δόνηση στο στήθος (ροίζος), ή ακούγεται στη διαστολή της καρδιάς.
• Συνοδεύεται από άλλα ευρήματα, όπως αδύναμους σφυγμούς στα πόδια ή μη φυσιολογικούς καρδιακούς τόνους.

Και κυρίως όταν υπάρχουν συμπτώματα:

• Στα βρέφη: κούραση ή εφίδρωση στο τάισμα, γρήγορη αναπνοή, κακή πρόσληψη βάρους, μελανό χρώμα στα χείλη (κυάνωση).
• Στα μεγαλύτερα παιδιά: λιποθυμία ή πόνος στο στήθος κατά την άσκηση, δύσπνοια, αίσθημα παλμών.
• Οικογενειακό ιστορικό αιφνίδιου θανάτου σε νεαρή ηλικία, μυοκαρδιοπάθειας ή συγγενούς καρδιοπάθειας.

Ποιες παθήσεις μπορεί να κρύβει

Οι πιο συχνές αιτίες παθολογικού φυσήματος στα παιδιά είναι οι συγγενείς καρδιοπάθειες:

• Μεσοκοιλιακή επικοινωνία, μια οπή ανάμεσα στις δύο κοιλίες. Η πιο συχνή συγγενής καρδιοπάθεια. Πολλές μικρές οπές κλείνουν μόνες τους.
• Μεσοκολπική επικοινωνία, οπή ανάμεσα στους δύο κόλπους.
• Ανοιχτός βοτάλειος πόρος, ένα αγγείο του εμβρύου που δεν έκλεισε μετά τη γέννηση.
• Στένωση πνευμονικής ή αορτικής βαλβίδας, και η δίπτυχη αορτική βαλβίδα.
• Στένωση ισθμού αορτής.

Στους ενήλικες, ένα νέο φύσημα οφείλεται συχνότερα σε πάθηση βαλβίδας, όπως στένωση της αορτικής ή ανεπάρκεια της μιτροειδούς, και επίσης χρειάζεται υπερηχογράφημα.

Πώς γίνεται ο έλεγχος

1. Κλινική εξέταση από παιδοκαρδιολόγο. Ο έμπειρος γιατρός αναγνωρίζει τα περισσότερα αθώα φυσήματα μόνο με το στηθοσκόπιο.
2. Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ΗΚΓ), όταν χρειάζεται.
3. Υπερηχογράφημα καρδιάς (υπερηχοκαρδιογράφημα ή «τρίπλεξ καρδιάς»). Δείχνει την ανατομία της καρδιάς, τις βαλβίδες και τη ροή του αίματος. Δίνει τη σίγουρη απάντηση. Δεν πονάει και δεν έχει ακτινοβολία, οπότε γίνεται άφοβα και σε νεογνά.

Αν το φύσημα είναι αθώο, ο γονιός φεύγει από το ιατρείο με μια σημαντική βεβαιότητα: το παιδί έχει φυσιολογική καρδιά και μπορεί να κάνει ό,τι και τα άλλα παιδιά.